Pytanie o formułę współczesnego materializmu 3700-AL-PFWM-qMF
Materializm, na każdym etapie swego intelektualnego dojrzewania, musi rozstrzygać, czy chce być ściśle obiektywistycznym materializmem bez podmiotu poznającego, czy przeciwnie – materializmem postulującym istnienie podmiotu jako niezbędnej pozycji pozwalającej na samouświadomienie i (samo)poznawalność materii. Materializm zmuszony jest nieustannie nawigować między fatalizmem negatywnych afektów wyzwolonych przez wizję świata, w której panuje duch daremności, a euforią witalizmu, który wierzy w materię pozostającą w nieustannym ruchu i niezniszczalnym rozwoju. Pytanie o materializm jest zatem pytaniem o to, jak uniknąć pokusy bycia dogmatycznym materialistą? Być może wszystkie dylematy nowoczesnego materializmu kumulują się w pytaniu o to, co materialista może w ogóle powiedzieć o materii? Czy dla materialisty materia pozostaje zawsze terra incognita zaskakując nas wielością swoich sposobów ujawniania się? Czy materia jest tym, co materia robi? Czy też materia definiowana jest przez swoje historycznie zapośredniczone obrazy? Podczas seminarium podejmiemy kluczowy dylemat, skutkujący podziałem wśród współczesnych materialistów, którzy albo wybierają wariant ściśle realistyczny, wierząc w istnienie materii bez podmiotu poznającego, albo wariant witalistyczny lub konstruktywistyczny subiektywizujący materię ab origine.
(1-2) Melancholia istnienia: życie jest monotonne, to ruch w miejscu powodowany nienasyconym pragnieniem
Literatura: Titus Lucretius Carus, O naturze wszechrzeczy, przeł. Edward Szymański, Kazimierz Lasnika (oprac.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1957.
(3-4) Materia nie została stworzona dla nas a bogowie nie zmieniają biegu rzeczy, to bieg rzeczy porywa wszystko
Literatura: Titus Lucretius Carus, O naturze wszechrzeczy, przeł. Edward Szymański, Kazimierz Lasnika (oprac.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1957.
(5-6) Repulsja atomów jako konieczny warunek urzeczywistnieniem lex atomi [prawa atomu]
Literatura: Karol Marks, Różnica między demokrytejską a epikurejską filozofią przyrody, przeł. Irena Krońska, Warszawa: Książka i Wiedza 1966.
(7-8) Ruch jako nowy absolut: pustka nie jest pusta, atomy nie są dyskretne, zboczenie nie jest przyczynowe, a odpychanie nie jest wtórne
Literatura: Thomas Nail, Lucretius I: An Ontology of Motion, Edinburgh University Press, 2018.
(9.-10.) Krytyka rozumu kinetycznego i materialna nieświadomość
Literatura: Thomas Nail, Lucretius II: An Ethics of Motion, Edinburgh University Press, 2020.
(11-12.) Świat jako seria burzliwych wirów
Literatura: Thomas Nail, Lucretius III: A History of Motion, Edinburgh University Press, 2022.
(13.-14.) Geokinetyka: Ziemia atmosferyczna, roślinna, zwierzęca
Literatura: Thomas Nail, Theory of the Earth, Stanford University Press, 2021.
(15-16.) Wartość jaki relacja fizyczna (physisches Verhältniß) między rzeczami materialnymi (physischen Dingen).
Literatura: Thomas Nail, Marx in Motion: A New Materialist Marxism, Oxford University Press 2020.
(17.-18.) Materia jako tragarz wartości
Literatura: Thomas Nail, Marx in Motion: A New Materialist Marxism, Oxford University Press 2020.
(19-20) Wirtualności jako pole skutków Realności
Literatura: Slavoj Žižek, Organs without Bodies: On Deleuze and Consequences, London Routledge 2012.
(21-22) Naddeterminacja: przeciwko „determinacji w ostatniej instancji”,
Literatura: Slavoj Žižek, Absolute Recoil: Towards a New Foundation of Dialectical Materialism, London: Verso, 2014.
(23-24) Moc unicestwienia
Literatura: Catherine Malabou, Ontologia przypadłości. Esej o plastyczności destrukcyjnej, przełożył i posłowiem opatrzył Piotr Skalski Miniatury Filozoficzne Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego Warszawa 2017.
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Charakteryzuje główne nurty materializmu od starożytności do współczesności oraz wyjaśnia ich znaczenie w historii filozofii. (K_W02)
Wyjaśnia kluczowe pojęcia współczesnego materializmu (m.in. materia, ruch, atom, wartość, wirtualność, naddeterminacja) oraz wskazuje ich wzajemne relacje. (K_W02)
Rozpoznaje zależności między filozofią materialistyczną a naukami przyrodniczymi i społecznymi, analizując ich wzajemne oddziaływanie w kontekście filozoficznym i kulturowym. (K_W06)
Interpretuje teksty filozoficzne z zakresu materializmu (m.in. Lukrecjusz, Marks, Nail, Žižek, Malabou), wykorzystując adekwatne narzędzia analizy pojęciowej i historycznej. (K_U02)
Porównuje realistyczne, witalistyczne i konstruktywistyczne warianty współczesnego materializmu, identyfikując ich założenia ontologiczne i epistemologiczne. (K_W05)
Formułuje spójne stanowisko w sporze o status materii i podmiotu poznającego, uzasadniając je w oparciu o analizę tekstów źródłowych. (K_U04)
Prezentuje w formie ustnej uporządkowaną argumentację filozoficzną, odpowiadając na pytania problemowe podczas dyskusji i egzaminu ustnego. (K_U07)
Jest gotów do systematycznej i pogłębionej lektury tekstów filozoficznych oraz do rozwijania kompetencji interpretacyjnych po ukończeniu kursu. (K_K01)
Rozumie dynamikę przemian współczesnej filozofii oraz śledzi nowe paradygmaty badawcze w obrębie materializmu i teorii krytycznej. (K_K03)
Przestrzega zasad tolerancji wobec odmiennych stanowisk filozoficznych oraz respektuje różnorodność perspektyw kulturowych w debacie nad materializmem. (K_K07)
Kryteria oceniania
Podstawowym kryterium oceny jest wynik na egzaminie końcowym.
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
Titus Lucretius Carus, O naturze wszechrzeczy, przeł. Edward Szymański, Kazimierz Lasnika (oprac.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1957. Karol Marks, Różnica między demokrytejską a epikurejską filozofią przyrody, przeł. Irena Krońska, Warszawa: Książka i Wiedza 1966. Thomas Nail, Lucretius I: An Ontology of Motion, Edinburgh University Press, 2018. Thomas Nail, Lucretius II: An Ethics of Motion, Edinburgh University Press, 2020. Thomas Nail, Lucretius III: A History of Motion, Edinburgh University Press, 2022. Thomas Nail, Theory of the Earth, Stanford University Press, 2021. Thomas Nail, Marx in Motion: A New Materialist Marxism, Oxford University Press 2020. Thomas Nail, Marx in Motion: A New Materialist Marxism, Oxford University Press 2020. Slavoj Žižek, Organs without Bodies: On Deleuze and Consequences, London Routledge 2012. Slavoj Žižek, Absolute Recoil: Towards a New Foundation of Dialectical Materialism, London: Verso, 2014. Catherine Malabou, Ontologia przypadłości. Esej o plastyczności destrukcyjnej, przełożył i posłowiem opatrzył Piotr Skalski Miniatury Filozoficzne Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego Warszawa 2017.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: