Problemy edytorstwa dzieł literackich i literatury dokumentu osobistego 3700-AL-PEDL-qHT
Czytam dane dzieło literackie – którą wersję tego tekstu czytam? A przede wszystkim: czyj tekst czytam? Nie tylko autora, autorki. To bowiem, co znajduję w danym wydaniu, nie pochodzi tylko od podmiotu autorskiego, w tym sensie, że na wielu poziomach na kształt materiału literackiego oddziaływały różne inne podmioty, i to nie tylko na etapie powstawania zasadniczego tekstu (aspekt inspiracji w procesie twórczym), ale też na etapie jego przygotowania do druku i drukowania, a też na etapach późniejszego funkcjonowania dzieła (kolejnych edycji). Wpływ ten mieli nie tylko redaktorzy i redaktorki, także cenzorzy, ale i na przykład metrampaże, którzy mogli, składając czcionkę, się pomylić.
Ponadto sami autorzy, same autorki w ciągu swojego życia zmieniają tekst danego utworu na potrzeby kolejnych edycji.
Zmieniają się też normy pisowni – w nowych wydaniach modernizuje się pisownię. Ale są i przeciwnicy modernizacji, i mają dość mocne przeciwko modernizacji argumenty.
To tylko część problemów, które edytorzy muszą rozstrzygać – w trakcie zajęć będziemy poruszać tego typu zagadnienia, przyglądając się różnym postawom edytorskim.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
K_W05 Osoba studencka w stopniu zaawansowanym zna i rozumie wybrane teorie i metody edytorstwa dzieł literackich
K_W06 Osoba studencka w stopniu zaawansowanym zna i rozumie wybrane narzędzia i metody edytorstwa dzieł literackich
K_W17 Osoba studencka w stopniu zaawansowanym zna i rozumie wpływ wybranych idei i teorii nauk humanistycznych na procesy kulturowe w zakresie funkcjonowania dzieł literackich i literatury dokumentu osobistego
K_U01 Osoba studencka potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę w zakresie dyscypliny tekstologii, aby formułować i rozwiązywać złożone i nietypowe problemy edytorskie i pytania badawcze dotyczące dylematów współczesnej cywilizacji
K_U09 Osoba studencka potrafi brać aktywny udział w debacie na temat wybranych dylematów dotyczących edycji tekstów kultury, przedstawiając własne argumenty i polemizując z innymi argumentami z poszanowaniem dla odmienności poglądów i opinii
K_U03 Osoba studencka potrafi analizować i interpretować teksty literackie za pomocą właściwie dobranych narzędzi, pod kątem kształtu danej edycji
K_U04 Osoba studencka potrafi dokonać analizy edycji różnych dzieł literackich za pomocą właściwie dobranych kryteriów oraz w odniesieniu do kontekstu kulturowego
K_U05 Osoba studencka potrafi dokonać krytycznej analizy tekstów naukowych dotyczących decyzji edytorskich, sięgając po narzędzia badawcze i ramy teoretyczne właściwe dla tekstologii i edytorstwa
K_K01 Osoba studencka jest gotowa do krytycznej oceny posiadanej wiedzy na temat edycji dzieła literackiego oraz treści kulturowych odbieranych w przestrzeni akademickiej i sferze publicznej
K_K02 Osoba studencka jest gotowa do przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec różnych postaw i dylematów edytorskich oraz uznawania znaczenia wiedzy o charakterze interdyscyplinarnym w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych
K_K06 Osoba studencka jest gotowa do zaangażowania w dialog społeczny i międzykulturowy ze zrozumieniem i poszanowaniem różnorodności kultur i praktyk społecznych, w tym działań edytorskich
K_K08 Osoba studencka jest gotowa do respektowania praw własności intelektualnej i norm etycznych właściwych dla badań naukowych z dziedziny edytorstwa
Kryteria oceniania
- formalny aspekt: odpowiednia liczba obecności (dopuszczalne 4 nieobecności, przy czym 3. i 4. muszą dostać zaliczone podczas specjalnego spotkania z prowadzącym; 5. nieobecność uniemożliwia zaliczenie przedmiotu);
- możliwe jest przygotowanie 10-minutowego referatu na wybrany przez prowadzącego temat (podwyższenie oceny końcowej o pół stopnia);
- egzamin (z pytaniami otwartymi i zamkniętymi)
Literatura
Paweł Bem, „Nowa bibliologia – nowa krytyka. Paradoksy relacji”, „Teksty Drugie” 2015, nr 3.
Paweł Bem, „Tekst «edytorski» czy «wieloautorski»? Kilka uwag o heterogeniczności edytorstwa naukowego”, „Pamiętnik Literacki” 2020, z. 4.
Pierre-Marc de Biasi, „Genetyka tekstów”, przekł. Filip Kwiatek, Maria Prussak, Warszawa 2015.
John Bryant, „Płynny tekst. Teoria zmienności tekstów i edytorstwa w dobie książki i ekranu”, tłumaczenie Łukasz Cybulski, Warszawa 2020.
Łukasz Cybulski, „Krytyka tekstu i teoria dzieła. Jerome McGann wobec anglo-amerykańskiej tradycji edytorstwa naukowego”, „Teksty Drugie” 2014, nr 2, s. 21-48 (por. tenże, Krytyka tekstu na rozdrożach. Anglo-amerykańska teoria edytorstwa naukowego w drugiej połowie XX w., Warszawa 2017, s. 43 i n., zwłaszcza 92-129).
Zbigniew Goliński, O problemie tekstu kanonicznego, „Pamiętnik Literacki” 1967 z. 4, s. 433-458.
Konrad Górski, „Tekstologia i edytorstwo dzieł literackich”, Warszawa 1975 i następne (1978, 2011).
Janusz S. Gruchała, „Listy w rękach edytora – refleksje metodologiczne”, w: „Listy jako wyzwanie dla edytora”, redakcja Janusz S. Gruchała, Kraków 2019.
Maria Kalinowska, „Prace nad wydaniem «Pism» Adama Mickiewicza pod redakcją Zofii Stefanowskiej – szkołą nowoczesnego edytorstwa”, „Sztuka Edycji” 2026, nr 2,
Wojciech Kruszewski, „Rękopisy i formy. Badanie literatury jako sztuka odnajdywania pytań”, Lublin 2010, cz. „Bruliony. Ślady pisania”, s. 64-77.
Wojciech Kruszewski, Dariusz Pachocki, „Rozmowy z edytorami”, red. Agnieszka Markuszewska, Mirosław Strzyżewski, Toruń 2025.
Roman Loth, „Podstawowe pojęcia i problemy tekstologii i edytorstwa naukowego”, Warszawa 2006.
Maria Prussak, „Kto napisał «Odę do młodości»?”, „Teksty Drugie” 1998, nr 5.
Maria Prussak, „Zmierzch edycji krytycznych?”, „Pamiętnik Literacki” 2020, z. 4.
Peter L. Shillingsburg, „Od Gutenberga do Google'a. Elektroniczne reprezentacje tekstów literackich”, tłumaczenie Paweł Bem, red. naukowa Andrzej Piotr Lesiakowski, Warszawa 2020.
„Tożsamość tekstu, tożsamość literatury”, pod redakcją Pawła Bema, Łukasza Cybulskiego, Marii Prussak, Warszawa 2016.
„Z warsztatu edytora dzieł romantyków”, pod redakcją Magdaleny Bizior-Dombrowskiej, Marcina Lutomierskiego, Toruń 2008.