Obrazy rozpadu świata mieszczańskiego od Pasoliniego po Julię Ducournau 3700-AL-ORSM-QHU
W Manifeście komunistycznym (1872) Karol Marks przesądzał, że burżuazja odegrała w historii rolę rewolucyjną. Co to oznacza? Oznacza to, że odarła z aureoli świętości wszystkie profesje, które cieszyły się szacunkiem, zdarła ze stosunków rodzinnych ich sentymentalną zasłonę i sprowadziła je do nagiego stosunku pieniężnego, jednym słowem – burżuazja dowiodła, czego jest w stanie dokonać ludzka przedsiębiorczość. Ta sama burżuazja wykuła także oręż, który niesie jej zagładę. Burżuazja jest w stanie nieustannego upadku i pośmiertnej rekonstrukcji. P. P. Pasolini, sto lat po Marksie, powie, że na burżuazję coraz trudniej spojrzeć z zewnątrz, tj. obiektywnie przez pryzmat innej klasy. Owszem mieszczaństwo, gnębione poczuciem winy wynikającej z ekonomicznego panowania, chciało popełnić samobójstwo. To jednak okazało się nieudane do tego stopnia, że burżuazja stała się nie tylko klasą dominującą, ale hegemoniczną, tzn. jest nie tylko centrum władzy i wiedzy, ale i całej kultury, języka, a nawet samej racjonalności. Burżuazja panuje dziś nawet nad zdrowym rozsądkiem. Kontynuując ten tok rozumowania G. Agamben we Wspólnocie która nadchodzi dopowie, że dawne klasy społeczne przestały istnieć, roztapiając się w globalnym drobnomieszczaństwie: „drobnomieszczaństwo zawładnęło światem, to ono stanowi formę, w której ludzkość przetrwała nihilizm”.
1. Teoremat: Jestem zdolny porzucić moje życie
Literatura: Pier Paolo Pasolini, Wywiady korsarskie. O polityce i życiu 1955-1975, przeł. I. Plesiewicz-Świerczyńska, Sieradz 2023.
Film: Pier Paolo Pasolini, Teoremat – 1968.
2. Spinoza w Chlewie: Nawet jako rewolucjonista jestem konformistą
Literatura: Pier Paolo Pasolini, Po ludobójstwie. Eseje o języku, polityce i kinie. Warszawa: Wydawnictwo: Kronos: 2012
Film: Pier Paolo Pasolini, Chlew – 1968.
3. Salò, czyli 120 dni Sodomy: Tylko władza może zaprowadzić prawdziwą anarchię.
Literatura: K. Marks, F. Engels, „Manifest komunistyczny”, w: tychże, „Dzieła wybrane”, t. I, Warszawa 1949.
Film: Pier Paolo Pasolini, Salo czyli 120 dni Sodomy 1975.
4. Służący: Sługa? Nie jestem niczyim sługą!
Literatura: Alexandre Kojève, Wstęp do wykładów o Heglu, tłum. Światosław Florian Nowicki, Aletheia 1999.
Film: Joseph Losey, Służący (The Servant) 1963.
5. Handel i jego granice: ja się sprzedaję, żeby żyć
Literatura: Bertolt Brecht, Wartość mosiądzu, Wydawnictwa
Artystyczne i Filmowe Warszawa 1975
Film: Joseph Losey, Pan Klein (Monsieur Klein) 1976.
6. Konformista: Powtarzamy ponieważ nie pamiętamy
Literatura: Theodor W. Adorno, Nowy prawicowy radykalizm. Wykład o jego kilku aspektach, tłum. Mikołaj Ratajczak, Kraków 2020.
Film: Bernardo Bertolucci, Konformista (Il conformista) 1970:
7. Święto zmarłych pod wulkanem: pić i zapomnieć
Literatura: Bernard Stiegler, The Neganthropocene, trans. Daniel Ross, Open Humanities Press, 2018.
Film: John Huston, Under the Volcano 1984.
8. Być samemu: burżuazyjny solipsyzm
Film: Luchino Visconti, Portret rodzinny we wnętrzu (Gruppo di famiglia in un interno) 1974.
Literatura: Robert Pfaller, On the Pleasure Principle in Culture: Illusions without Owners, London: Verso, 2014.
9. Melancholia nie jest porażką żałoby (upartym przywiązaniem do obiektu), ale jej przeciwieństwem: antycypacją utraty obiektu.
Literatura: Giorgio Agamben, Stanzas: Word and Phantasm in Western Culture, trans. Ronald L. Martinez, University of Minnesota Press, Minneapolis, 1993.
Film: Lars von Trier, Melancholia 2011.
10. Upadek: Ja go nie zabiłam. To nie jest prawda. My tacy nie jesteśmy
Literatura: Jacques-Alain Miller, The Lying Truth, “The Lacanian Review: Hurly-Burly” 7, 2009.
Film: Justine Triet, Anatomia upadku (Anatomie d’une chute) 2023
11. Neurotyczni fani: chodzi tylko o pieniądze
Literatura: Noam Yuran, The Sexual Economy of Capitalism, Stanford University Press, 2024.
Film: Pascal Plante, Red Rooms (Les chambres rouges) 2023.
12. Mięso: Płynność i nieprzewidywalność ludzkiego apetytu
Literatura: Giorgio Agamben, Wspólnota, która nadchodzi, przeł. Sławomir Królak, Sic!, Warszawa 2008.
Film: Julia Ducournau, Mięso 2016.
13. Titane: whoever you are, you are my son
Literatura: Paul B. Preciado, Can the Monster Speak? Report to an Academy of Psychoanalysts. Semiotext(e) Intervention Series. Vol. 32. 2021.
Film: Julia Ducournau, Titane, 2021.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Student posiada pogłębioną wiedzę o przemianach kultury mieszczańskiej oraz ich reprezentacjach w filmie i teorii krytycznej XX i XXI wieku — K_W01
Student zna i stosuje specjalistyczną terminologię z zakresu teorii kultury, filozofii i analizy filmu w badaniu zjawisk rozpadu i transformacji społecznych — K_W02
Student rozumie zależności między filozofią, teorią społeczną i sztuką filmową w analizie kryzysu nowoczesności i przemian klasowych — K_W03
Student zna współczesne metody interpretacji tekstów kultury (filmów, tekstów filozoficznych i teoretycznych) oraz ich zastosowanie w analizie zjawisk społecznych — K_W08
Student potrafi analizować i interpretować dzieła filmowe oraz teksty teoretyczne, wykorzystując interdyscyplinarne narzędzia badawcze — K_U02
Student potrafi formułować problemy badawcze dotyczące relacji między kulturą, ekonomią i podmiotowością w kontekście przemian mieszczaństwa — K_U04
Student jest gotów do krytycznego uczestnictwa w analizie współczesnych zjawisk kulturowych, uwzględniając ich historyczne i ideologiczne uwarunkowania — K_K02
Student wykazuje wrażliwość na złożoność przemian społecznych oraz ich reprezentacji w kulturze, podejmując refleksję nad współczesną kondycją podmiotowości — K_K05
Kryteria oceniania
Podstawowym kryterium oceny jest wynik na egzaminie końcowym.
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
Pier Paolo Pasolini, Wywiady korsarskie. O polityce i życiu 1955-1975, przeł. I. Plesiewicz-Świerczyńska, Sieradz 2023. Pier Paolo Pasolini, Po ludobójstwie. Eseje o języku, polityce i kinie. Warszawa: Wydawnictwo: Kronos: 2012.
K. Marks, F. Engels, „Manifest komunistyczny”, w: tychże, „Dzieła wybrane”, t. I, Warszawa 1949.
Alexandre Kojève, Wstęp do wykładów o Heglu, tłum. Światosław Florian Nowicki, Aletheia 1999
Bertolt Brecht, Wartość mosiądzu, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Warszawa 1975.
Theodor W. Adorno, Nowy prawicowy radykalizm. Wykład o jego kilku aspektach, tłum. Mikołaj Ratajczak, Kraków 2020.
Bernard Stiegler, The Neganthropocene, trans. Daniel Ross, Open Humanities Press, 2018.
Robert Pfaller, On the Pleasure Principle in Culture: Illusions without Owners London: Verso, 2014.
Giorgio Agamben, Stanzas: Word and Phantasm in Western Culture, trans. Ronald L. Martinez, University of Minnesota Press, Minneapolis, 1993.
Jacques-Alain Miller, The Lying Truth, “The Lacanian Review: Hurly-Burly” 7, 2009.
Noam Yuran, The Sexual Economy of Capitalism, Stanford University Press, Year: 2024.
Giorgio Agamben, Wspólnota, która nadchodzi, przeł. Sławomir Królak, Sic!, Warszawa 2008.
Paul B. Preciado, Can the Monster Speak? Report to an Academy of Psychoanalysts. Semiotext(e) Intervention Series. Vol. 32. 2021.
Filmy: Julia Ducournau, Mięso 2016. Julia Ducournau, Titane, 2021. Pascal Plante, Red Rooms (Les chambres rouges) 2023. Justine Triet, Anatomia upadku (Anatomie d’une chute) 2023. Lars von Trier, Melancholia 2011. John Huston, Under the Volcano 1984. Luchino Visconti, Portret rodzinny we wnętrzu (Gruppo di famiglia in un interno) 1974. Bernardo Bertolucci, Konformista (Il conformista) 1970. Joseph Losey, Pan Klein (Monsieur Klein) 1976. Pier Paolo Pasolini, Salo czyli 120 dni Sodomy 1975. Pier Paolo Pasolini, Teoremat – 1968. Pier Paolo Pasolini, Chlew – 1968. Joseph Losey, Służący (The Servant) 1963.