Kościół w Ukrainie – Współczesne zmiany tożsamości narodowej 3700-AL-KUWZT-qKR

Zajęcia będą składały się z czterech bloków dydaktycznych, każdy składający się z trzech zajęć 90 minutowych. Tematyka bloków będzie podzielona chronologiczne według historii chrześcijaństwa na terenach Ukrainy. Pierwsze blok zajęć prowadzony będzie w formie wykładu konwersatoryjnego. Jako wprowadzenie do kursu, wyjaśniona zostanie na nim metodologia i podstawowe pojęcia związane z tematyką kursu. Drugi blok zajęciowy również będzie prowadzony w formie wykładu konwersatoryjnego, jednak przed każdymi zajęciami będzie krótka (10 minutowa) prezentacja wygłoszona przez studenta na wybrany temat z zakresu zajęć. Trzeci zajęć będzie poprowadzony w formie warsztatowej/konwersatoryjnej w której studenci będą wspólnie pracować w grupach nad tekstami/materiałami źródłowymi dot. tematyki zajęć (takimi jak artykułu publicystyczne, fragmenty tekstów naukowych, zdjęcia historyczne). Czwarty blok zajęć będzie prowadzony w formie warsztatu antropologicznego. W ramach zajęć przewidziane są spotkania z zaproszonymi gośćmi: duchownym greckokatolickim oraz duchownym prawosławnym. Na tych zajęciach goście odpowiedzą na pytania studentów dotyczące współczesnej tożsamości tych wyznań w Polsce. Przewidziane są również jedne zajęcia terenowe, związane z obserwacją uczestniczącą w parafii prawosławnej albo greckokatolickiej.

Zajęcia będą stanowić wstęp do zrozumienia historii i tradycji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego oraz Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (greckokatolickiego) na terenie Ukrainy oraz w ramach diaspory. Na zajęciach zostaną przedstawione procesy historyczne, które wpłynęły na obecne relację UKP z Kościołem Matką – Patriarchatem Konstantynopola, Stolicą Apostolską w Rzymie oraz Patriarchatem Moskiewskim.
Omówiony zostanie kontekst historyczny przyjęcia chrześcijaństwa przez Ruś Kijowską w 988 roku, wpływ katolickiego księstwa Litwy na kształtowanie się tożsamości prawosławnych Rusinów oraz pierwsze próby unifikacji prawosławia z Rzymem w ramach Unii 1439 roku. Kluczowy moment dla naszych rozważań stanowić będzie unia brzeska 1596 roku, która spowodowała widoczny współcześnie podział chrześcijaństwa w Ukrainie społeczność prawosławną i greckokatolicką.
Na zajęciach przedstawione będzie również będą wydarzenia z roku 1686 w którym to Patriarchat Moskiewski przejął zwierzchnictwo nad Prawosławną Metropolią Kijowską od Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopola. Zarysowany będzie również kontekst Rozbiorów Rzeczpospolitej (1772, 1793, 1795) gdzie ukraińskie prawosławie i grekokatolicyzm znalazły się pod wpływem nowych władz – Imperium Rosyjskiego i Monarchii Habsburskiej. Omówiony zostanie kontekst polityki rusyfikacyjnej oraz likwidacja struktur Kościoła greckokatolickiego na synodzie połockim (1839). Z kolei w Galicji, będącej pod panowanie Monarchii Habsburgów, Kościół Greckokatolicki uzyskał większą autonomię i stał się istotnym filarem powstającej ukraińskiej tożsamości narodowej, w epoce kształtowania ruchów niepodległościowych.
Pokrótce zarysowany będzie kontekst XX wieku i wojny o niepodległość Ukrainy (1917-1921) a także wpływ tego konfliktu na tożsamość religijną na terenie tego kraju. W 1946 roku, na rozkaz władz sowieckich, podczas tzw. pseudo-soboru lwowskiego, Kościół Greckokatolicki został przymusowo rozwiązany, a jego struktury wcielono do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W kolejnych dekadach grekokatolicyzm stał się największą nielegalną organizacją religijną w ZSRR, funkcjonującą w ukryciu aż do jego odrodzenia na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, w okresie pierestrojki i rozpadu Związku Radzieckiego.
Ostatnie zajęcia skupią się na historii najnowszej, aż do końca 2018 roku w Ukrainie istniały trzy Kościoły Prawosławne rywalizujące ze sobą o tzw. rząd dusz. Wybuch wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2014 roku, zapoczątkowanej aneksją Krymu i konfliktem w Donbasie, znacząco wpłynął na sytuację prawosławia w Ukrainie, pogłębiając podziały między Kościołami. Ostatecznie Kościół Prawosławny Ukrainy (KPU) uzyskał autokefalię w 2019 roku, co wywołało silne napięcia na linii Moskwa-Konstantynopol i doprowadziło do kryzysu wewnętrznego w świecie prawosławnym.