„W imię Cezara.” Konteksty rzymskie w dramatach Szekspira i angielskiej literaturze wczesnonowożytnej 3700-AL-KRDS-QHU
Przedmiotem analizy będą teksty szekspirowskie oraz poezja i dramat angielskiego renesansu, w których ważną rolę odgrywają konteksty rzymskie. Najwięcej uwagi poświęcimy dramatom opisującym schyłek republiki, których fabułę Szekspir oparł na lekturze Zywotów sławnych mężów Plutarcha. Słynne powiedzenie Bena Jonsona, że autor Juliusza Cezara słabo znał łacinę, a grekę jeszcze słabiej („he had little Latin and less Greek”) mogło zawierać ziarno prawdy, lecz nie przeszkodziło to genialnemu twórcy w stworzeniu obrazu, który, jak sam nieskromnie przewidział, powraca odgrywana na scenach świata „w mowach, nie znanych” jemu współczesnym i w państwach „nie narodzonych jeszcze” za czasów Szekspira.
Rozmowę o kontekstach rzymskich w twórczości Szekspira rozpoczniemy jednak od omówienia poematu narracyjnego inspirowanego wcześniejszą historią Rzymu. Na początku swojej kariery Szekspir dedykował swojemu patronowi, Lordowi Southampton, dzieło inspirowane przekazaną przez Owidiusza legendą o gwałcie na cnotliwej żonie rzymskiego arystokraty, Lukrecji. Ten haniebny czyn królewskiego syna, Sekstusa Tarkwiniusza, stał się przyczyną samobójstwa Lukrecji i buntu przeciw monarchii. Na czele rewolty, która doprowadziła do wygnania Tarkwiniuszy stanął Lucjusz Juniusz Brutus, potomek legendarnego zabójcy Cezara. W ramach kursu skupimy się na analizie politycznych kontekstów poematu Szekspirowskiego. Uwzględnimy jednak również późniejsze wersje wskrzeszonej przez Szekspira legendy, w tym libretto dwudziestowiecznej opery Benjamina Brittena o tym samym tytule, Gwałt na Lukrecji.
W analizie Juliusza Cezara skupimy się na umiejscowieniu dzieła w kanonie Szekspirowskim (badać będziemy związki tej tragedii z Hamletem), spróbujemy wskazać na związki dramatu z historią elżbietańskiej Anglii (niepokoje związane z brakiem następcy tronu u schyłku panowania Elżbiety), rolę retoryki w kulturze renesansowej i jej związki z polityką. Będziemy odwoływać się do współczesnych realizacji dramatu. Obraz ten uzupełnimy szczegółowym omówieniem dramatu Antoniusz i Kleopatra oraz wizerunkiem Cezara przekazanym nam przez szkockiego dramaturga, Williama Aleksandra. Zastanowimy się także, czemu Szekspirowska Kleopatra ogłasza, że „nędznie jest być Cezarem”.
Obraz ten dopełnimy analizą wiersza poety i polityka, Andrew Marvella zatytułowany „An Horatian Ode upon Cromwell’s Return from Ireland” (1650), w którym Marvell wykorzystał wątki rzymskie do nakreślenia własnej wizji Anglii w dobie wojny domowej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Po zakończeniu kursu:
- zna i rozumie w stopniu zaawansowanym wybrane zjawiska i prądy literackie, procesy historycznoliterackie oraz dzieła literatury światowej (K_W04)
- zna i rozumie w stopniu zaawansowanym wybrane teorie literatury i metody badań literackich (K_W05)
- zna i rozumie w stopniu zaawansowanym wybrane pojęcia, zjawiska i teorie z zakresu głównych obszarów filozofii, w tym szczególnie filozofii społecznej i politycznej (K_W08)
- potrafi rozwiązywać złożone problemy oraz analizować zjawiska i teksty kultury za pomocą właściwie dobranych metod i narzędzi badawczych, w tym metod i narzędzi interdyscyplinarnych (K¬_U02)
- potrafi właściwie dobrać materiały źródłowe i informacje niezbędne do sformułowania i rozwiązania problemu, oraz dokonać ich krytycznej analizy i oceny (K_U06)
- jest gotów do przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec różnych zjawisk i dylematów współczesnego świata oraz uznawania znaczenia wiedzy o charakterze interdyscyplinarnym w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych (K_K01)
Kryteria oceniania
1. Podstawą zaliczenia konwersatorium jest:
a) obecność na zajęciach (student ma prawo do dwóch nieobecności);
b) przygotowanie do zajęć;
c) aktywność (uczestnictwo w dyskusji);
d) egzamin.
Na egzamin student przygotowuje wypowiedź ustną przedstawiającą samodzielną analizę i interpretację wybranego tekstu źródłowego (lub innego tekstu kultury) związanego z tematyką zajęć.
Temat wypowiedzi i bibliografia uzgadniane są uprzednio z prowadzącymi.
2. Kryteria oceny przygotowanej przez studenta wypowiedzi własnej:
– związek wypowiedzi z tematem,
– samodzielność, wnikliwość i interdyscyplinarny charakter interpretacji,
– sposób wykorzystania stanu badań (bibliografii),
– kompozycja wypowiedzi (celowość, logika, przejrzystość).
3. Ocena końcowa uwzględnia:
– obecność na zajęciach (10% oceny końcowej),
– przygotowanie do zajęć (10% oceny końcowej),
– aktywny udział w zajęciach (20% oceny końcowej),
– wypowiedź egzaminacyjną (60% oceny końcowej).
Literatura
Źródła
William Shakespeare, Gwałt na Lukrecji
William Alexander, Julius Cesar (Monarchicke Tragedies)
William Shakespeare, Hamlet
William Shakespeare, Juliusz Cezar
William Shakespeare, Antoniusz i Kleopatra
Andrew Marvell, „An Horatian Ode upon Cromwell’s Return from Ireland”
Literatura uzupełniająca:
Anderson, Peter S. “Shakespeare’s Cesar: The Language of Sacrifice”, Comparative Drama 3 (1) (1969): 3-26.
Barrol, James Leeds. “Shakespeare and Roman History”, The Modern Language Review 53 (3) (1958): 327-343.
Cantor, Paul A. Shakespeare’s Roman Trilogy. The Twilight of the Ancient World. Uni of Chicago Press, 2017.
Cox Jensen, Freya. Reading the Roman Republic in Early Modern England. Brill 2012.
D’Amico, Jack. “Shakespeare’s Rome: Politics and Theatre”. Modern Language Studies 22 (1) (1992): 65-78.
Dandelet, Thomas. The Renaissance of Empire in Early Modern Europe. CUP 2014.
Gray, Patrick. Shakespeare and the Fall of the Roman Republic: Selfhood, Stoicism, and Civil War. Edinburgh University Press, 2019.
Hopkins, Lisa. The Cultural Uses of Caesars on the English Renaissance Stage. Routledge 2008.
Kearney, C. “The Nature of an Insurrection: Shakespeare’s Julius Cesar”, An Irish Quarterly Review 63 (1974): 141-152.
Lovascio, Domenico. „All our lives upon one lippes depend”: Cesar as Tyrant in William Alexander’s Julius Cesar, Medieval and Renaissance Drama in England 29 (2016): 68-102.
Michel Bitot (ed) Shakespare. Julius Cesar. Texte et representation. University of Tours 1994.
Myron Tylor, “Shakespeare’s Julius Cesar and the Irony of History”, Shakespeare Quarterly 24(3) (1973): 301-308.
Rebhorn, Wayne. The Emperors of Man’s Minds: Literature and the Renaissance Discourse of Rhetoric. 1995.
Wills, Gary. Rome and Rhetoric: Shakespeare’s Julius Cesar. Yale Uni Press, 2011.