Książka obrazkowa: tendencje – metody badań – modele lektury 3700-AL-KO-qKR
Przedmiotem konwersatorium będzie analiza współczesnych (od poł. XX w. do 2022 r.) przykładów polskiej i zagranicznej książki obrazkowej (ang. „picturebook”). Potrzebę namysłu nad nimi prowokuje nie tylko rosnąca popularność tego typu publikacji, ale też prężnie rozwijające się w Polsce i na świecie badania, skupione między innymi na materialności książki, odbiorczości (problem podwójnego adresu czytelniczego i „all age literature”), jak i kwestiach genologicznych. Realizacje tytułowego zagadnienia przybierają wielorakie formy oparte na zasadzie współzależności warstwy tekstowej i ikonicznej (ikonotekst) i wymagają od osób czytających oraz badających złożonego podejścia krytycznego.
Zajęcia poświęcone będą przede wszystkim analizie języka (retoryka) i ilustracji (kompozycja, kolor, interikoniczność) omawianych pozycji, a także takim zagadnieniom związanym z książką obrazkową, jak ideologia i wizje dzieciństwa/figury dziecka, elementy postmodernistyczne, style lektury (narratologia, kognitywizm) oraz kwestie translatologiczne. Dyskusja na wskazane tematy będzie również okazją do poruszenia takich zjawisk, jak różnorodność kulturowa czy tabu.
W trakcie dyskusji skupimy się na rozwiązaniach artystycznych obejmujących warstwę tekstową i graficzną, również na poziomie książki jako całości (layout, paratekst, materialność), a wieloaspektowa analiza wybranych publikacji – zakorzeniona głównie w literaturoznawstwie i bibliologii, odwołująca się również do innych nauk, w tym kognitywistyki i historii sztuki – pozwoli na ukazanie bogactwa i złożoności medium, jakim jest książka obrazkowa.
W trakcie konwersatorium omówione zostaną między innymi następujące tytuły:
• Bajtlik, J., „Typogryzmol”;
• Berner, R.S., seria o ulicy Czereśniowej;
• Chmielewska, „Pamiętnik Blumki”;
• Dahle G., Dahle Nyhus K. „Wojna”;
• Goes, P., „Rzeki”;
• Klassen, J., „Gdzie jest moja czapeczka?”;
• Mizielińska, A., Mizieliński, D., „Mapy”;
• Olech, J., „Egaliterra”, il. E. Bąk;
• Palusińska, U., „Brzuchem do góry”;
• Smith, S., „Sam w mieście”;
• Sendak, M., „Tam, gdzie żyją dzikie stwory”;
• Thé T.-K., „Gdzie jest tort?”.
Lista wybranych opracowań znajduje się w części „Literatura”. Pełna lista lektur zostanie przedstawiona na pierwszych zajęciach, a wszystkie materiały zostaną udostępnione przez prowadzącego.
Na osiągnięcie zdefiniowanych dla przedmiotu efektów uczenia się osoba studiująca musi przeznaczyć 90 godzin, w tym 30 godzin aktywnego uczestnictwa w zajęciach w sali, 30 godzin przygotowania do zajęć oraz 30 godzin przygotowania do grupowej analizy książki obrazkowej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Efekty uczenia się w odniesieniu do kierunkowych efektów uczenia się dla przedmiotu. Po ukończeniu konwersatorium osoba studiująca:
W zakresie wiedzy zna i rozumie:
• w stopniu zaawansowanym wybrane fakty, zjawiska i teorie dotyczące książki obrazkowej (K_W01);
• w stopniu zaawansowanym wybraną terminologię oraz metodologię badań książki obrazkowej (K_W02);
• w stopniu zaawansowanym wybrane zjawiska i prądy książki obrazkowej polskiej i światowej (K_W04);
• w stopniu zaawansowanym wybrane teorie literatury i metody badań literackich związane z książką obrazkową (K_W05);
• w stopniu zaawansowanym wybrane narzędzia i metody analizy książki obrazkowej (K_W06).
•
W zakresie umiejętności potrafi:
• analizować i interpretować książki obrazkowe za pomocą właściwie dobranych narzędzi, w odniesieniu do wybranych teorii literatury, kontekstów oraz zjawisk kulturowych (K_U03);
• dokonać analizy książek obrazkowych za pomocą właściwie dobranych narzędzi oraz w odniesieniu do kontekstu kulturowego (K_U04);
• formułować wypowiedzi ustne z użyciem terminologii z zakresu wybranych dyscyplin wykorzystywanych w badaniu książek obrazkowych (K_U08);
• brać aktywny udział w debacie na temat książek obrazkowych, przedstawiając własne argumenty i polemizując z innymi argumentami z poszanowaniem dla odmienności poglądów i opinii (K_U09);
• wykorzystywać Google Classroom i inne narzędzia cyfrowe w pracy akademickiej (K_U14).
W zakresie kompetencji społecznych jest gotowa do:
• przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec zjawisk książki obrazkowej (K_K02).
Kryteria oceniania
Na zaliczenie składają się:
– przygotowanie do zajęć i aktywność (50%);
– ustne zaliczenie w formie moderowanej dyskusji odbywającej się w grupie i polegającej na wspólnej analizie książki obrazkowej innej niż omawiane na zajęciach (50%).
Szczegółowe kryteria oceny prowadzący przedstawi na pierwszym spotkaniu i zamieści na platformie Google Classroom.
Dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze. Trzecią i czwartą należy nadrobić krótką (3 tys. ZZS) pracą pisemną dotyczącą zajęć, podczas których osoba studiująca była nieobecna. Pięć nieobecności i więcej skutkuje niedopuszczeniem do zaliczenia. Zwiększenie liczby dopuszczalnych nieobecności jest możliwe na podstawie decyzji KJD o przyznaniu Indywidualnej Organizacji Studiów. Liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu wynosi zero.
Zaliczenie na ocenę.
Literatura
Wybrana literatura:
• Bajtlik, J. (2014). „Typogryzmol”. Dwie Siostry;
• Berner, R.S. (2012). seria „Ulica Czereśniowa”. Dwie Siostry;
• Boisrobert, A. i in. (2017). „W lesie” (Byliniak, M., tłum.). Dwie Siostry;
• Chmielewska, I. (2011). „Pamiętnik Blumki”. Media Rodzina;
• Czerwińska, J. M. (2018). seria „Pierwsze obrazy”. Dwie Siostry;
• Dahle G., Dahle Nyhus K. (2015). „Wojna” (P. Urbanik, tłum.). EneDueRabe;
• Goes, P. (2019). „Rzeki” (Porczyńska-Szarapa, M, tłum.). Dwie Siostry;
• Gutiérrez, L., Equipo Plantel (2016). „Kobiety i mężczyźni” (T. Pindel, tłum.). Tako;
• Klassen, J. (2012). „Gdzie jest moja czapeczka?” (K. Domańska, tłum.). Dwie Siostry;
• Mizielińska, A., Mizieliński, D. (2012). „Mapy”. Dwie Siostry;
• Olech, J. (2013). „Kto ty jesteś”. Wytwórnia;
• Palusińska, U. (2017). „Brzuchem do góry”. Dwie Siostry;
• Sendak, M. (2014). „Tam, gdzie żyją dzikie stwory” (Jędryas, J. tłum.). Dwie Siostry;
• Thé T.-K. (2008). „Gdzie jest tort?”. EneDueRabe;
• Tullet, H. (2011). „Naciśnij mnie” (Tychmanowicz, M., tłum.). Babaryba.
Wybrane opracowania:
• Beauvais, C. (2015). „Gaps”, desire, and the didactic discourse”. W: „The Mighty Child: Time and Power in Children’s Literature”. John Benjamins Publishing Company;
• Cackowska, M., Dymel-Trzebiatowska, H., Szyłak, J. (red.) (2017). „Książka obrazkowa. Wprowadzenie”. Instytut Kultury Popularnej. (wybrane rozdziały);
• Dymel-Trzebiatowska, H., Rybak, K. (red.). (2025). „Metodologia badań książki obrazkowej. Teoria i praktyka”. WUW (wybrane rozdziały);
• Hamer, N., Nodelman, P., Reimer M. (red.) (2017). „More Words about Pictures. Current Research on Picture Books and Visual/Verbal Texts for Young People”. Routledge. (wybrane rozdziały);
• Kümmerling-Meibauer, B. (red.) (2018). “The Routledge Companion to Picturebooks”. Routledge (wybrane rozdziały);
• Nodelman, P. (1998). „Decoding the images: How Picture Books Work”. W: P. Hunt (red.), „Understanding children's literature”. Routledge;
• Sutherland, R.D. (1985). „Hidden Persuaders: Political ideologies in literature for children”. „Children's Literature in Education”, 16;
• Wróblewska, V. (2006). „Postmodernizm we współczesnej literaturze dla dzieci i młodzieży”. W: Leszczyński, G., Wierczyńska-Jelonek, D., Zając, M. (red.). „Książka dziecięca 1990–2005. Konteksty kultury popularnej i literatury wysokiej”. Wydawnictwo SPB.