Kultura baroku. Między cielesnością a metafizyką 3700-AL-KBMCM-qF
Przedmiot przedstawia literaturę i sztukę baroku jako odzwierciedlenie zmysłowej, dynamicznej wizji świata epatującego bogactwem zjawisk i podlegającego transformacjom oraz świadectwo zmagań człowieka z własną materialnością i przemijalnością w poszukiwaniu trwania w sferze sakralnej.
Konwersatorium koncentruje się na lekturze wybranych tekstów literackich oraz analizie dzieł sztuki polskiej i europejskiej, w których utrwalone zostały napięcia między tym, co materialne i duchowe, zmysłowe i święte, przemijające i stałe, doczesne i wieczne.
Analizy tekstów literackich i artystycznych zmierzają do odczytania ideowych sensów dzieł oraz rozpoznania strategii retorycznych, charakterystycznych dla epoki. Studenci uczą się dostrzegać analogie i powiązania między tekstami literackimi a przedstawieniami artystycznymi, a także interpretować je w kontekście szerszych przemian kulturowych i światopoglądowych.
W toku zajęć szczególny nacisk położony zostaje na obserwację nurtów intelektualnych i artystycznych baroku jako epoki poszukującej nowych sposobów przedstawiania świata i redefiniującej pojęcie piękna w ramach lub poza normami klasycyzmu. Analizie poddawane są takie zjawiska jak dynamika formy, ekspresja emocji, teatralność, kontrastowość oraz symbolika religijna i mitologiczna.
Interpretacje omawianych dzieł mają charakter interdyscyplinarny. Obejmują perspektywy:
• antropologiczną (ciało, doświadczenie zmysłowe, egzystencja człowieka),
• religioznawczą (mistycyzm, duchowość, relacja z Absolutem),
• historyczno-artystyczną i literaturoznawczą,
• filozoficzną (problemy bytu, duszy, przemijania),
• komparatystyczną (relacje między kulturą polską i europejską oraz między różnymi dziedzinami sztuki).
Przedmiot rozwija umiejętność pogłębionej analizy i interpretacji tekstów kultury, ze szczególnym uwzględnieniem ich wielowymiarowego kontekstu oraz wzajemnych powiązań między literaturą i sztuką. Uczy także krytycznego myślenia o kulturze jako przestrzeni dialogu między tym, co cielesne i duchowe, zmysłowe i mistyczne.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Dla I stopnia
Wiedza: student zna:
K_W01 terminologię nauk humanistycznych (w szczególności historii sztuki, literaturoznawstwa i filozofii) oraz jej zastosowanie w analizie kultury baroku
K_W06 główne kierunki myśli filozoficznej i religijnej epoki baroku oraz ich wpływ na sztukę i literaturę
K_W07 podstawowe metody badań interdyscyplinarnych wykorzystywane w analizie relacji między cielesnością a metafizyką
Umiejętności (student potrafi):
K_U02 analizować i interpretować dzieła sztuki oraz teksty literackie baroku z wykorzystaniem odpowiednich narzędzi badawczych
K_U03 kontekstualizować dzieła kultury barokowej w odniesieniu do epoki ich powstania oraz współczesnych sposobów ich interpretacji
K_U04 formułować podstawowe problemy badawcze dotyczące relacji między cielesnością a metafizyką w kulturze baroku
K_U05 rozpoznawać i interpretować kluczowe zjawiska kulturowe (np. przemijanie, vanitas, sacrum–profanum) w perspektywie historycznej i współczesnej
K_U08 przygotować pracę pisemną na temat omawianych zagadnień i stylistyki baroku
Kompetencje społeczne. Student jest gotów:
K_K07 rozumieć dziedzictwo kulturowe nowożytności i respektować różnice kulturowe i wyznaniowe
K_K08 docenić i popularyzować bogactwo kultury europejskiej
K_K09 uczestnictwa w życiu kulturalnym i obywatelskim korzystając z wiedzy o przeszłości, jej kultury literackiej i wizualnej
Kryteria oceniania
Pod uwagę będą brane obecność i aktywne uczestnictwo w zajęciach
(40%), i ocena z zaliczenia (60%)
Maksymalna liczba nieobecności :2
Zaliczenie ustne, rozmowa problemowa
Literatura
Teksty literackie
[Zostaną wskazane fragmenty poniższych dzieł]
I w odmianach czasu smak jest. Antologia polskiej poezji barokowej, oprac. J. Sokołowska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1991.
W. Kochowski, Utwory zebrane, wyd. 2 zmien., oprac. M. Eustachiewicz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991.
Giambattista Marino* Anonim, Adon, oprac. L. Marinelli, K. Mrowcewicz, La Fenice, Roma Warszawa 1993.
Gimbattista Marino, Anonim, O zabiciu Młodzianków, wyd. R. Rusnak, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2012.
John Milton, Raj utracony, przeł. J. Zawadzki, Biblioteka Śląska, Katowice 2024
Kasper Miaskowski, Zbiór rytmów, wyd. A. Nowicka- Jeżowa, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 1995.
Jan Andrzej Morsztyn, Utwory zebrane, oprac. L. Kukulski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971.
Zbigniew Morsztyn, Emblemata, wyd. P.i J. Pelcowie, Neriton, Warszawa 2001.
Wacław Potocki, Transakcyja wojny chocimskiej, oprac. M. Kuran. J. Okoń, Uniwersytet Łódzki, Łódź 2024.
Mciej Kazimierz Sarbiewski, Liryki i Epody, przeł. E. Buszewicz, Academia Europaea Sarbieviana, Sarbiewo 2025.
Św. Franciszek Salezy, Traktat o miłości Bożej, tłum. M. B. Bzowska, Siostry Wizytki, Kraków 2000.
Samuel ze Skrzypny Twardowski, Nadobna Paskwalina, oprac. J. Okoń, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1980.
Tenże, Dafnis drzewem bobkowym, oprac. J. Okoń, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1976.
„Wysoki umysł w dolnych rzeczach zawikłany”. Antologia poezji metafizycznej polskiego baroku. Od Mikołaja Sępa Szarzyńskiego do Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa 1993.
.Literatura przedmiotu
[Do swobodnego wykorzystania]
M. Hanusiewicz, Święte i zmysłowe w poezji religijnej polskiego baroku, Redakcja Wydawnictw KUL Lublin 1998.
C. Hernas, Barok, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1973; wyd. nast. 1976, 1998, 2006.
K. Mrowcewicz, Trivium poetów polskich epoki baroku: klasycyzm – manieryzm – barok. Studia nad poezją XVII stulecia, Instytut Badań Literackich, Warszawa 2005.
J. Pelc, Barok – epoka przeciwieństw, Czytelnik, Warszawa 1993.
W. Tatarkiewicz, Zarys historii estetyki, t. 3: Estetyka nowożytna. 1400–1700, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
W miarę kompetencji językowych uczestniczących studentów będą uwzględniane teksty obce.
Literatura z zakresu historii sztuki:
J. Samek, „Koncepty w sztuce baroku” IS PAN, Warszawa 1980
J. Białostocki, Barok: styl - epoka - postawa
Warszawa: Państwowy Instytut Sztuki: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 1958
Malarstwo flamandzkie doby Rubensa, Van Dycka i Jordaensa 1608-1678 [red. merytoryczna Antoni Ziemba] Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita SA: Muzeum Narodowe, Warszawa 2007.
T. Glen Rubens and the Counter Reformation: studies in his religious paintings between 1609 and 1620 Garland, New York -- London: Garland, 1977
Ch. Avery; Bernini: genius of the Baroque | special photography by David Finn, Thames and Hudson, London 1997
M. Karpowicz, Sztuki polskiej drogi dziwne, Excalibur, Bydgoszcz 1994
Podług nieba i zwyczaju polskiego. Studia historii architektury, sztuki kultury ofiarowane Adamowi Miłobędzkiemu, red. Z Bania, PWN Warszawa 1988,
Myśl o sztuce I sztuka XVII i XVIII wieku, red J. Białostocki, PWN Warszawa 1970
Teoretycy, historiografowie i artyści o sztuce 1600-1700, red, nauk M. Poprzęcka, A. Ziemba, PWN, Warszawa 1994