Jacques Lacan dla zdecydowanych 3700-AL-JLZ-QHU
Wydaje się, że psychoanaliza Lacana uwikłana jest w trzy zasadnicze antynomie. Po pierwsze, można mówić o antynomii uniwersalizmu i partykularyzmu. Psychoanaliza, z jednej strony, deklaruje, że jest teorią lokalną, ograniczoną do granic świata mieszczańskiego, w którym język, trójkąt Edypalny i obiekty już istnieją. Jednak, z drugiej strony, gdy widzimy Lacana przy pracy, wydaje się, że jego ambicje sięgają znacznie dalej: psychoanaliza pragnie stać się ontologią fundamentalną, odpowiadającą na pytanie: dlaczego jest raczej coś niż nic. Po drugie, psychoanaliza podkreśla denaturalizację człowieka, w szczególności opisując jego seksualność, która nie ma nic wspólnego z reprodukcją, instynktowością, prokreacją. Nie mamy pewności, czy psychoanaliza denaturalizując człowieka nie przecenia jego ekscentryczności i nie docenia natury zrównanej z monotonią przyrody, wrzuconą w impas tego samego, tj. impas mechanicznego powtarzania. To antynomia naturalizacji i denaturalizacji. Po trzecie wreszcie, psychoanaliza wielokrotnie podkreślała samoświadomość bycia częścią procesu historycznego, tj. fakt, że jest nauką wyklutą historycznie, jest symptomem czasów, w których dominują określone instytucje. Jednak, z drugiej strony, sięgnięcie do strukturalizmu jako swojego głównego zaplecza, skazuje ją na rodzaj transcendentalizmu znaczącego, które wyprzedza byt. To ostatnie twierdzenie konfliktuje ją w sposób oczywisty ze współczesnymi formami materializmu. Podczas seminarium będziemy zastanawiać się nad tymi antynomiami i zmierzać do odpowiedzi na pytanie, jakiego rodzaju wiedzą jest psychoanaliza? Różnica między wiedzą a nauką wydaje się fundamentalna w epistemologii Lacana. Jak jednak przebiega ta różnica? Czy istnieje dyskurs, który wymyka się zasadzie erotyzacji języka? Czy los psychoanalizy jest związany z formalizacją, a nie z pomiarem? Czy istnieje tylko jedna praktyka, którą można by nazwać prawdziwie ateistyczną i jest nią psychoanaliza? Czy też, przeciwnie, nie powołano do życia bardziej uzależniającej panerotycznej kryptoteologii niż psychoanaliza, która nie jest ateistyczna, albowiem w dyskursie tej nauki znaczący istnieje w naturze po to, aby organizować się zgodnie z prawami danymi a priori.
(1-2) W naturze każdego znaczącego leży to, że nie może oznaczać samego siebie.
Literatura:Jacques Lacan Seminar Book XIV: The Logic of Fantasy, Trans. A.R. Price Polity Press 2026.
(3-4) Od wartości dodatkowej do dodatkowej jouissance
Jacques Lacan Book XVI From an Other to the other Trans. B. Fink, Polity, 2023.
(5-6) Prawda o histerii i histeryczna prawda
Literatura: Jacques Lacan, The Seminar, Book XVII. The Other Side of Psychoanalysis, ed. by Jacques-Alain Miller, trans. by Russell Grigg, W.W. Norton & Co., New York, 2007.
(7-8) Moment prawdy albo rozpłynięcie się w pozorze
Literatura: Jacques Lacan, Book XVIII: On a Discourse that Might Not be a Semblance Trans. Bruce Fink Polity, 2025
(9.-10.) Doktryna Jednego. Graf jest zbyteczny, a węzeł jest niezwiązanym Jednym.
Literatura: Jacques Lacan, The Seminar, Book XIX. ...or Worse, ed. by Jacques-Alain Miller, Polity Press, New York, 2018.
(11-12.) Granice: pragnienie wiedzy i pragnienie miłości
Literatura: Jacques Lacan, The Seminar, Book XX. Encore: On Feminine Sexuality, the Limits of Love and Knowledge, ed. by Jacques-Alain Miller, trans. by Bruce Fink, W.W. Norton & Co., New York, 1998.
(13.-14.) Znak uwikłania albo prosty sposób prezentacji siebie
Literatura: Jacques Lacan, The Seminar, Book XXIII. The Sinthome, ed. by Jacques-Alain Miller, transl. by A.R. Price, Polity Press, New York, 2016.
(13.-14.) Ukryty warunek powstania dyskursu naukowego
Literatura: Jacques Lacan, My teaching 1901-1981, London; New York: Verso Collection 2008. Jacques-Alain Miller, Elements of Epistemology, [in:] Lacan and Science, by Jason Glynos, Yannis Stavrakakis, London: Routledge 2002.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
- Student posiada pogłębioną wiedzę o miejscu i roli psychoanalizy lacanowskiej w kontekście współczesnej filozofii i nauk humanistycznych — K_W01
- Student zna i stosuje specjalistyczną terminologię psychoanalizy lacanowskiej (m.in. porządek wyobrażeniowy, symboliczny i realny, jouissance, Inny) — K_W02
- Student rozumie zależności między psychoanalizą, filozofią, teorią języka oraz naukami społecznymi w analizie podmiotowości i kultury — K_W03
- Student potrafi samodzielnie analizować i interpretować teksty filozoficzne o wysokim stopniu złożoności, wykorzystując adekwatne narzędzia hermeneutyczne i teoretyczne — K_U08
- Student potrafi formułować i rozwijać problemy badawcze dotyczące pojęć podmiotowości, pragnienia i języka w ujęciu lacanowskim — K_U04
- Student potrafi przygotować i zaprezentować ustną wypowiedź analityczną (np. w formie egzaminu ustnego), syntetyzując złożone stanowiska teoretyczne — K_U10
Student jest gotów do samodzielnego pogłębiania wiedzy w zakresie współczesnej teorii psychoanalitycznej i filozoficznej — K_K01
Kryteria oceniania
Podstawowym kryterium oceny jest wynik na egzaminie końcowym.
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
Literatura: Jacques Lacan Seminar Book XIV: The Logic of Fantasy, Trans. A.R. Price Polity Press 2026. Jacques Lacan Book XVI From an Other to the other Trans. B. Fink, Polity, 2023. Jacques Lacan, The Seminar, Book XVII. The Other Side of Psychoanalysis, ed. by Jacques-Alain Miller, trans. by Russell Grigg, W.W. Norton & Co., New York, 2007. Jacques Lacan, Book XVIII: On a Discourse that Might Not be a Semblance Trans. Bruce Fink Polity, 2025. Jacques Lacan, The Seminar, Book XIX. ...or Worse, ed. by Jacques-Alain Miller, Polity Press, New York, 2018. Jacques Lacan, The Seminar, Book XX. Encore: On Feminine Sexuality, the Limits of Love and Knowledge, ed. by Jacques-Alain Miller, trans. by Bruce Fink, W.W. Norton & Co., New York, 1998. Jacques Lacan, The Seminar, Book XXIII. The Sinthome, ed. by Jacques-Alain Miller, transl. by A.R. Price, Polity Press, New York, 2016. Jacques Lacan, My teaching 1901-1981, London; New York: Verso Collection 2008. Jacques-Alain Miller, Elements of Epistemology, [in:] Lacan and Science, by Jason Glynos, Yannis Stavrakakis, London: Routledge 2002.