Histori(e)a oka: oko w erze cyfrowej 3700-AL-HOOEC-qTM
W erze cyfrowej obrazy nie są tworzone dla naszego oka. Jak twierdzi Trevor Paglen „przytłaczająca większość obrazów jest obecnie tworzona przez maszyny dla maszyn”. Ich przeznaczeniem nie jest stać się obiektem naszego spojrzenia, lecz stać się materiałem treningowym dla sztucznej inteligencji. Mamy do czynienia z zasadniczą zmianą, którą Paglen opisuje jako oderwanie kultury wizualnej od ludzkiego oka. Mariaż wizualności z technologią ma swoje daleko idące konsekwencje, które mogą wydać się wręcz paradoksalne - obrazy stają się dla nas niewidzialne. Obrazy nie są więc przez nas oglądane, co więcej to my stajemy się obiektem obserwacji. Dlatego też powinniśmy przemyśleć, to co wielu badaczy określa mianem widzenia maszynowego i zastanowić się w jaki sposób widzą maszyny i jaka jest specyfika takiego widzenia. W centrum naszego zainteresowania stanie więc pytanie o oko w dobie cyfrowej.
Założeniem zajęć będzie przejście przez szerokie spektrum zagadnień związanych z wizualnością w świecie cyfrowym. Wyjdziemy od zmiany statusu obrazu jako takiego, obraz cyfrowy ma bowiem niewiele wspólnego ze światłem czy z ruchem, zdecydowanie więcej zaś ze statystyką. To właśnie ta właściwość doprowadza Hito Steyerl do rozważań na cyrkulacją „średnich obrazów”, które są wynikiem generatywnego zlepku wielu danych. Zastanowimy się również nad tym jak widzimy dziś obrazy, w jaki sposób wchodzimy z nimi w relacje, a także w jaki sposób widzi nas technologia. Przeanalizujemy między innymi systemy rozpoznawania twarzy, interfejsy czy algorytmy kreujące obrazy w mediach społecznościowych. Zajmiemy się również obrazami operacyjnymi i cyfryzacją spojrzenia militarnego (Farocki, Parikka), czy nowym stanem wyjątkowym i cyfryzacji spojrzenia wertykalnego (Chamayou). Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie dlaczego zakochujemy się w cyfrowych awatarach (Pettman), pokażemy jak algorytmy uczą się naszych obrazów i zastanowimy się czy istnieje ucieczka przed widzialnością. W końcu zaś spróbujemy przemyśleć czym jest spojrzenie „bez” lub „po” człowieku.
Na zajęciach będziemy nie tylko czytać teksty filozoficzne lub kulturoznawcze poświęcone szeroko pojętemu rejestrowi wizualnemu oraz spojrzeniu w epoce cyfrowej, ale będziemy również oglądać wideo-eseje (Steyerl, Farocki) czy analizować konkretne użycia obrazów cyfrowych (np. w kontekście systemów rozpoznających twarze).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
1
Efekt kierunkowy: zna podstawową terminologię nauk humanistycznych i rozumie ich rolę kulturze
Efekt szczegółowy: zna podstawowe pojęcia z zakresu filozofii wizualności oraz teorii mediów. Rozumie znaczenie refleksji nad wizualnością dla rozmienia kultury cyfrowej
2
Efekt kierunkowy: zna podstawowe metody analizy i interpretacji tekstów kultury
Efekt szczegółowy: zna metody analizy i interpretacji obrazów cyfrowych, a także mechanizmy relacji zachodzących między użytkownikiem a technologią wizualną
3
Efekt kierunkowy: zna podstawowe kierunki myśli filozoficznej, społecznej, przyrodniczej
Efekt szczegółowy: zna współczesne teorie dotyczące wizualności, technologii oraz rozwoju sztucznej inteligencji w kontekście procesu widzenia
Umiejętności
4
Efekt kierunkowy: dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych
Efekt szczegółowy: potrafi analizować teksty filozoficzne dotyczące wizualności, a także badać materiały cyfrowe jako źródła wiedzy o relacjach człowieka z nowymi technologiami
5
Efekt kierunkowy: rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności
Efekt szczegółowy: potrafi rozpoznawać i interpretować skutki dominacji nie-ludzkiego widzenia w procesach produkcji obrazów oraz konsekwencje przejścia od oglądania do bycia oglądanym
Kompetencje społeczne
6
Efekt kierunkowy: jest gotów do podejmowania kształcenia przez całe życie
Efekt szczegółowy: jest gotów do ciągłego śledzenia zmian w technologiach cyfrowych i krytycznej refleksji nad tymi zmianami
7
Efekt kierunkowy: przestrzega zasady tolerancji i ma poszanowanie dla różnic kulturowych
Efekt szczegółowy: wykazuje otwartość wobec różnorodnych (zarówno ludzkich, jak i nie-ludzkich) sposobów widzenia i interpretowania rzeczywistości
8
Efekt kierunkowy: docenia bogactwo kultury
Efekt szczegółowy: docenia bogactwo wielości form wizualnych od tradycyjnie pojętych obrazów do sztuki generatywnej
9
Efekt kierunkowy: jest gotów do zrozumienia dziedzictwa kulturowego i różnorodności kulturowej
Efekt szczegółowy: jest gotów do zrozumienia przemian w wizualności i rozumienia że współczesna technologia cyfrowa narzuca specyficzne modele widzenia, które mogą wpływać na postrzeganie różnorodności kulturowej
10
Efekt kierunkowy: jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim
Efekt szczegółowy: jest gotów do świadomego korzystania z technologii wizualnych i zachowania krytycznej postawy wobec mechanizmów cyfrowego nadzoru i algorytmicznej produkcji obrazów
Kryteria oceniania
Przygotowanie do zajęć, aktywność na zajęciach (ocena ciągła).
Zaliczenie będzie miało formę krótkiej rozmowy z prowadzącym na jeden z wybranych tematów poruszanych podczas zajęć
Na zajęciach dopuszczalne są dwie nieobecności.
Istnieje możliwość usprawiedliwienia i odrobienia nieobecności ponad limit. Nieobecności można odrobić na dyżurze prowadzącego po wcześniejszym kontakcie mailowym
Literatura
LiLiteratura:
.
• J. Parikka, Operational images: From the Visual to the Invisual, University of Minnesota Press, 2023.
• J. Parikka, A Geology of Media, University of Minnesota Press, 2015.
• H. Steyerl, The Wretched of the Screen, Sternberg Press, 2012.
• H. Steyerl, How Not to Be Seen (wideo-esej).
• K. Crawford, Excavating AI: The Politics of Images in Machine Learning Training Sets, AI & Society, 2021.
• P. Virilio, The Vision Machine, Indiana University Press, 2014.
• J. Zylinska, The Perception Machine. Our Photographic Future between the Eye and AI, The MIT Press, 2023.
• A. Galloway, The Interface Effect, Polity 2012.
• D. Pettman, Love and Other Technologies, Fordham University Press, 2006.
• D. Pettman, Infinite Distraction, Polity Press 2016.
• J. Crary, Zawieszenia percepcji: uwaga, spektakl i kultura nowoczesna, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
• G. Chamayou, A Theory of the Drone, The New Press, 2012.
• S. Browne, Dark Matters, Duke University Press, 2015.
• J. Gaboury, Image Objects. An Archaeology of Computer Graphics, The MIT Press, 2021.
• B. Bratton, The Terraforming, Strelka Press, 2019.
(ewentualne zmiany proponowanych lektur zostaną uzgodnione ze studentami na pierwszych zajęciach)