Histori(e)a oka: oko w erze cyfrowej 3700-AL-HOOEC-OG

W erze cyfrowej obrazy nie są tworzone dla naszego oka. Jak twierdzi Trevor Paglen „przytłaczająca większość obrazów jest obecnie tworzona przez maszyny dla maszyn”. Ich przeznaczeniem nie jest stać się obiektem naszego spojrzenia, lecz stać się materiałem treningowym dla sztucznej inteligencji. Mamy do czynienia z zasadniczą zmianą, którą Paglen opisuje jako oderwanie kultury wizualnej od ludzkiego oka. Mariaż wizualności z technologią ma swoje daleko idące konsekwencje, które mogą wydać się wręcz paradoksalne - obrazy stają się dla nas niewidzialne. Obrazy nie są więc przez nas oglądane, co więcej to my stajemy się obiektem obserwacji. Dlatego też powinniśmy przemyśleć, to co wielu badaczy określa mianem widzenia maszynowego i zastanowić się w jaki sposób widzą maszyny i jaka jest specyfika takiego widzenia. W centrum naszego zainteresowania stanie więc pytanie o oko w dobie cyfrowej.

Założeniem zajęć będzie przejście przez szerokie spektrum zagadnień związanych z wizualnością w świecie cyfrowym. Wyjdziemy od zmiany statusu obrazu jako takiego, obraz cyfrowy ma bowiem niewiele wspólnego ze światłem czy z ruchem, zdecydowanie więcej zaś ze statystyką. To właśnie ta właściwość doprowadza Hito Steyerl do rozważań na cyrkulacją „średnich obrazów”, które są wynikiem generatywnego zlepku wielu danych. Zastanowimy się również nad tym jak widzimy dziś obrazy, w jaki sposób wchodzimy z nimi w relacje, a także w jaki sposób widzi nas technologia. Przeanalizujemy między innymi systemy rozpoznawania twarzy, interfejsy czy algorytmy kreujące obrazy w mediach społecznościowych. Zajmiemy się również obrazami operacyjnymi i cyfryzacją spojrzenia militarnego (Farocki, Parikka), czy nowym stanem wyjątkowym i cyfryzacji spojrzenia wertykalnego (Chamayou). Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie dlaczego zakochujemy się w cyfrowych awatarach (Pettman), pokażemy jak algorytmy uczą się naszych obrazów i zastanowimy się czy istnieje ucieczka przed widzialnością. W końcu zaś spróbujemy przemyśleć czym jest spojrzenie „bez” lub „po” człowieku.

Na zajęciach będziemy nie tylko czytać teksty filozoficzne lub kulturoznawcze poświęcone szeroko pojętemu rejestrowi wizualnemu oraz spojrzeniu w epoce cyfrowej, ale będziemy również oglądać wideo-eseje (Steyerl, Farocki) czy analizować konkretne użycia obrazów cyfrowych (np. w kontekście systemów rozpoznających twarze).

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Koordynatorzy przedmiotu

Adam Cichoń

Efekty kształcenia

Wiedza
K_W01 zna podstawową terminologię nauk humanistycznych i rozumie ich rolę kulturze
K_W05 zna podstawowe metody analizy i interpretacji tekstów kultury
K_W06 zna podstawowe kierunki myśli filozoficznej, społecznej, przyrodniczej
Umiejętności
K_U02 dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych
K_U04 rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności
Kompetencje społeczne
K_K01 jest gotów do podejmowania kształcenia przez całe życie
K_K07 przestrzega zasady tolerancji i ma poszanowanie dla różnic kulturowych
K_K08 docenia bogactwo kultury
K_K09 jest gotów do zrozumienia dziedzictwa kulturowego i różnorodności kulturowej
K_K10 jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim

Kryteria oceniania

Przygotowanie do zajęć, aktywność na zajęciach (ocena ciągła).
Egzamin będzie miał formę krótkiej rozmowy z prowadzącym na jeden z wybranych tematów poruszanych podczas zajęć
Na zajęciach dopuszczalne są dwie nieobecności.

Literatura

LiLiteratura:
.
• J. Parikka, Operational images: From the Visual to the Invisual, University of Minnesota Press, 2023.
• J. Parikka, A Geology of Media, University of Minnesota Press, 2015.
• H. Steyerl, The Wretched of the Screen, Sternberg Press, 2012.
• H. Steyerl, How Not to Be Seen (wideo-esej).
• K. Crawford, Excavating AI: The Politics of Images in Machine Learning Training Sets, AI & Society, 2021.
• P. Virilio, The Vision Machine, Indiana University Press, 2014.
• J. Zylinska, The Perception Machine. Our Photographic Future between the Eye and AI, The MIT Press, 2023.
• A. Galloway, The Interface Effect, Polity 2012.
• D. Pettman, Love and Other Technologies, Fordham University Press, 2006.
• D. Pettman, Infinite Distraction, Polity Press 2016.
• J. Crary, Zawieszenia percepcji: uwaga, spektakl i kultura nowoczesna, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009.
• G. Chamayou, A Theory of the Drone, The New Press, 2012.
• S. Browne, Dark Matters, Duke University Press, 2015.
• J. Gaboury, Image Objects. An Archaeology of Computer Graphics, The MIT Press, 2021.
• B. Bratton, The Terraforming, Strelka Press, 2019.

(ewentualne zmiany proponowanych lektur zostaną uzgodnione ze studentami na pierwszych zajęciach)

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 3700-AL-HOOEC-OG w USOSweb