Historia intelektualna: Nurty – problemy – praktyka 3700-AL-HINPP-qKR
W ramach cyklu konwersatoriów poświęconych historii intelektualnej prześledzimy wspólnie w oparciu o zestaw węzłowych już dzisiaj tekstów przemiany, jakim na przestrzeni ostatniego stulecia, poddane było to pole badawcze. Wychodząc od Diltheyowskich nauk o duchu i klasycznych propozycji Arthura O. Lovejoya zastanowimy się wspólnie, w jaki sposób można badać przemiany w sferze idei, jakiego rodzaju założenia tego rodzaju przedsięwzięcie pociąga na gruncie epistemologii i metafizyki, czy jest to odrębne podejście badawcze czy też praktyka czerpiąca z różnych pól, ale nieposiadająca własnej, wyraźnie określonej dziedziny. Dzięki temu przyglądniemy się taktycznym sojuszom i powinowactwom historii intelektualnej z takimi dziedzinami jak historia książki oraz jej różnorakim uwikłaniom w konteksty polityczne i społeczne.
W ramach cotygodniowych konwersatoriów będziemy zwracać uwagę zarówno na aspekt postulatywny i teoretyczny płynący z tych tekstów, ale także będziemy zwracać uwagę na to, na ile urzeczywistnienie tych postulatów jest możliwe i nośne poznawczo.
Plan spotkań w ramach całego cyklu przedstawia się następująco:
1. Wstęp: Czy idee są niezmienne i w jaki sposób mogą mieć historię?
2. Od nauk o duchu do historii idei (1): Wilhelm Dilthey
3. Od nauk o duchu do historii idei (2): Arthur O. Lovejoy i jego krytycy
4. Problem zmiany pokoleniowej: José Ortega y Gasset i Galileusz
5. Historia idei versus historia pojęć: Reinhard Kosselleck i szkoła z Bielefeld
6. Historia, idee i retoryka: Quentin Skinner i szkoła z Cambridge
7. Historia intelektualna i historia nauki: Thomas S. Kuhn i jego krytycy
8. Czy archeologia wiedzy to historia intelektualna?: Michel Foucault
9. Książki, czytelnicy i idee: Robert Chartier i Robert Darnton
10. Poza elitarnym obiegiem idei: Carlo Ginzburg
11. Warszawska szkoła historii idei: Bronisław Baczko i poszukiwania utopii
12. Warszawska szkoła historii idei: Leszek Kołakowski i myśl niedogmatyczna
13. Historia idei a ideologiczne uwikłania: Andrzej Nowicki i studia nad dawnym ateizmem
14. Historia intelektualna i socjologia instytucji: Martin Jay i szkoła frankfurcka
15. Historia inetlektualna w czasach big data i AI
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty uczenia się
K_W01 Zna podstawową terminologię nauk humanistycznych, ich zastosowanie do obszaru historii intelektualnej i rozumie ich rolę w kulturze
K_W07 Zna najważniejsze metody badań interdyscyplinarnych
K_U01 Potrafi selekcjonować oraz dokonać krytycznej oceny informacji pochodzących z różnych źródeł naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i innych
K_U02 Potrafi dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych
K_K03 Jest gotów do poznawania nowych metod badawczych
K_K07 Przestrzega zasady tolerancji, rozumie dziedzictwo kulturowe i ma poszanowanie dla różnic kulturowych i potrafi odnieść to do obszaru badań, jakim jest historia intelektualna
Kryteria oceniania
Aktywny udział w zajęciach (50%) i dostarczenie response papers (50%)
Zaliczenie na ocenę
Literatura
Baczko B. Światła utopii, przeł. W. Dłuski, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2016.
Darnton R. Wielka masakra kotów i inne epizody z francuskiej historii kulturowej, Dilthey W., Budowa świata historycznego w naukach humanistycznych, przeł. E. Paczkowska-Łagowska, Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2005.
Foucault M. Archeologia wiedzy, Warszawa: PIW, 1975.
Ginzburg C. Ser i robaki. Wizja świata pewnego młynarza z XVI w., przeł. R. Kłos, Warszawa: PIW, 1989.
Grafton A., The History of Ideas: Precept and Practice, 1950-2000 and Beyond, “Journal of the History of Ideas” 67/1 (2006), s. 1–32.
Jay M. The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research, 1923-1950, Berkeley – Los Angeles: The University of California Press, 1973.
Grad P. (red.), Warszawska szkoła historii idei. Tożsamość – tradycja – obecność, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2014.
Kołakowski L. Świadomość religijna i więź kościelna. Studia nad chrześcijaństwem bezwyznaniowym siedemnastego wieku, Warszawa: PWN, 1965.
Kuhn T., Struktura rewolucji naukowych, przeł. S. Amsterdamski, Warszawa: Aletheia, 2020.
Kosselleck R. Semantyka historyczna, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2012.
Lovejoy A.O., Wielki łańcuch bytu. Studium historii pewnej idei, Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2009.
Nowicki A., Ateizm. Dzieła wybrane, Katowice: Wydawnictwo Stapis, 2024.
Skinner Q., Wizje polityki, t. 1: Rozważania o metodzie, przeł. K. Koehler, Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2016.
UWAGA: Lista tekstów źródłowych analizowanych w trakcie zajęć zostanie podana uczestnikom kursu w trakcie pierwszych zajęć i udostępniona za pośrednictwem Google Classroom. Osoby uczestniczące w kursie otrzymają także dostęp do trudniej dostępnej literatury uzupełniającej.