Ciało sztuki, sztuka ciała. Cielesność w literaturze, fotografii i sztuce od XIX wieku do współczesności 3700-AL-CSSC-qTM
Konwersatorium poświęcone jest kulturowym reprezentacjom ciała w literaturze, fotografii i sztuce od początków XIX wieku do współczesności. Punktem wyjścia będzie namysł nad somatycznością i duchowością w epoce romantyzmu oraz sposobami, w jakie ciało stawało się miejscem doświadczenia choroby i cierpienia. W dalszej części kursu omówione zostaną m.in. aseksualność ciała, fotografia post mortem, nekrofilna wyobraźnia modernizmu, wizualność prostytucji, a także reprezentacje podmiotu homoseksualnego w sztuce symbolicznej i nowoczesnej. Osobne miejsce zajmą zagadnienia queerowego męczeństwa, ars homo erotica w polskiej sztuce współczesnej, artystyczne przedstawienia kobiecości i męskości w Europie Wschodniej oraz relacje między sztuką, pornografią i przemianami obyczajowymi. Ostatnie zajęcia poświęcone zostaną współczesnym ujęciom ciała chorego, zanikającego i technologicznie przekształcanego – od sztuki reagującej na kryzys AIDS po ciało cyfrowe i jego funkcjonowanie w nowych mediach.
Zajęcia mają charakter interdyscyplinarny i łączą perspektywy historii sztuki, literaturoznawstwa, elementy queer studies, teorii ciała oraz wybranych nurtów współczesnej humanistyki. Studenci i studentki będą pracować z tekstami teoretycznymi i literackimi, analizować dzieła sztuki, fotografie, materiały wystawiennicze i przykłady sztuki nowych mediów, a także uczestniczyć w dyskusjach poświęconych kulturowym, społecznym i politycznym znaczeniom cielesności. Celem kursu jest rozwijanie umiejętności krytycznej analizy reprezentacji ciała w sztuce, dostrzeganie historycznej zmienności norm cielesności oraz świadomego posługiwania się pojęciami służącymi do interpretacji związków między ciałem, tożsamością, seksualnością, chorobą, śmiercią i technologią.
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
W zakresie WIEDZY absolwent zna i rozumie:
- K_W03 – w stopniu zaawansowanym wybrane fakty i zjawiska z zakresu historii sztuki oraz sztuk wizualnych, zwłaszcza te, dotyczące przedstawień ciała w sztuce XIX, XX i XXI wieku;
- K_W04 – w stopniu zaawansowanym wybrane zjawiska i prądy literackie, procesy historycznoliterackie oraz dzieła literatury polskiej i światowej związane z kulturowymi reprezentacjami ciała (dzieła romantyczne, modernistyczne, jak i literatura współczesna);
- K_W06 – w stopniu zaawansowanym wybrane narzędzia i metody analizy tekstów kultury, w szczególności służące interpretacji literatury, fotografii, dzieł sztuki, wystaw oraz materiałów wizualnych w kontekście cielesności;
- K_W18 – złożone uwarunkowania wybranych zjawisk społeczno-kulturowych, w szczególności przemian cielesności i reprezentacji ciała w kulturze, ze szczególnym uwzględnieniem nowych tożsamości płciowych oraz wpływu cyfryzacji na sposoby przedstawiania i doświadczania ciała;
- K_W20 – wzajemne powiązania nauki, humanistyki i działań artystycznych, w szczególności w odniesieniu do reprezentacji ciała w literaturze, fotografii, sztuce i nowych mediach.
W zakresie UMIEJĘTNOŚCI absolwent potrafi:
- K_U02 – analizować i interpretować kulturowe reprezentacje ciała w literaturze, fotografii, sztuce i nowych mediach, wykorzystując właściwie dobrane metody i narzędzia badawcze, w tym metody interdyscyplinarne, odnoszące się do takich zagadnień, jak somatyczność i duchowość, choroba, aseksualność, śmierć, seksualność, queerowość, pornografia oraz cyfrowe przekształcenia cielesności;
- K_U03 – analizować i interpretować teksty literackie za pomocą właściwie dobranych narzędzi z zakresu queer studies z uwzględnieniem kontekstów historycznoliterackich romantyzmu, modernizmu i współczesności;
- K_U04 – analizować i interpretować różne dzieła sztuki z wykorzystaniem właściwie dobranych narzędzi oraz w odniesieniu do kontekstów kulturowych, w szczególności historycznych, społecznych i obyczajowych;
- K_U08 – formułować wypowiedzi pisemne i ustne z użyciem terminologii z zakresu historii sztuki, literaturoznawstwa, studiów nad kulturą wizualną, queer studies.
W zakresie KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH absolwent jest gotów do:
- K_K02 – przyjęcia postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec zjawisk i dylematów dotyczących cielesności we współczesnej kulturze, w szczególności problemów związanych z chorobą, seksualnością, aseksualnością, śmiercią, wykluczeniem, tożsamością płciową i technologicznymi przemianami ciała, oraz uznaje znaczenie wiedzy interdyscyplinarnej w analizie i rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych;
- K_K06 – zaangażowania w dialog społeczny i międzykulturowy ze zrozumieniem i poszanowaniem różnorodności kultur oraz praktyk społecznych, zwłaszcza w odniesieniu do odmiennych sposobów ujmowania ciała, seksualności, choroby, śmierci, płci i tożsamości w literaturze, sztuce i kulturze wizualnej.
Kryteria oceniania
- aktywność na zajęciach: udział w dyskusji
- przygotowanie do zajęć w postaci zapoznania się ze wskazanymi dziełami literackimi, tekstami teoretycznymi
- rzetelność i systematyczność
- kolokwium jako forma zaliczenia przedmiotu
- dopuszczalne są dwie nieobecności
Kolokwium na ostatnich zajęciach.
Literatura
Bibliografia (przykładowe pozycje):
B. Pejić (red.), Katalog The Gender Check Reader: Art and Theory in Eastern Europe, red., Köln 2010.
Bakker N., Pludermacher I., Robert M., Thomson R., Splendours and Miseries: Images of Prostitution in France, 1850–1910, Paris 2015.
Bayer R., Jukes J., New directions for asexual geographies, „Sexualities” 2025, nr 0(0), s. 1-16.
Delille D. F., Symbolist Androgyny: On the Origins of a Proto-Queer Vision, Arts 13(3), 2024, art. 90.
Eaton A.W., “What’s Wrong with the (Female) Nude? A Feminist Perspective on Art and Pornography”, w: Art and Pornography: Philosophical Essays, red. H. Maes, J. Levinson, Oxford 2012.
Edelman L.. Przyszłość to dziecinne mrzonki, w: Teorie wywrotowe: antologia przekładów, red. A. Gajewska, Poznań 2012, s. 675-711.
Gutowski W., Miłość śmierci i energia rozkładu. O młodopolskiej wyobraźni nekrofilskiej, „Pamiętnik Literacki” 1989, z. 1, s. 37–71.
Gutowski W., Miłość śmierci i energia rozkładu. O młodopolskiej wyobraźni nekrofilskiej, „Pamiętnik Literacki” 1989, z. 80, s. 37–71.
Halperin D., Jak uprawiać historię męskiego homoseksualizmu, tłum. Joanna Bednarek, w: Teorie wywrotowe: antologia przekładów, red. Agnieszka Gajewska, Poznań 2012.
Hayles, N. K., How We Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics, Literature, and Informatics, Chicago–London 1999.
Historia ciała, t. 1: Od renesansu do oświecenia, red. G. Vigarello, Gdańsk2020.
Historia ciała, t. 2: Od Rewolucji do I wojny światowej, red. A. Corbin, przeł. K. Belaid, T. Stróżyński, Gdańsk 2020.
Historia ciała, t. 3: Różne spojrzenia. Wiek XX, red. J.-J. Courtine, Gdańsk 2020.
Janion L., Chilińska M., Bez przyszłości. Queerowy sprzeciw „Anhellego” Juliusza Słowackiego w kontekście prób kontynuacji poematu, „Pamiętnik Literacki” 2023, nr 1, s. 7-23.
Katz J. D., Hushka R. (red.), Katalog Art AIDS America, Seattle: Tacoma Art Museum we współpracy z University of Washington Press, 2015.
Kristeva J., Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, przeł. M. Falski, Kraków 2007.
Kuziak M., Ciało – romantyzm, dostęp online: https://sensualnosc.bn.org.pl/cialo-romantyzm-749/ [14.04.2026].
Leszkowicz P., Ars homo erotica, , tłum. T. i M. Wolsan, M. Dąbrowski, Warszawa 2010. Katalog wystawy Ars Homo Erotica w Muzeum Narodowym w Warszawie, 11 czerwca - 5 września 2010.
Leszkowicz P., Nagi mężczyzna. Akt męski w sztuce polskiej po 1945 roku, Poznań 2012.
Libera L., Mickiewicz i medycyna, Zielona Góra 2010.
Linkman A., Photography and Death, Londyn 2011.
Nikodem M., Dentomachia. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki u dentysty, Gdańsk 2024.
Nochlin L., The Body in Pieces: The Fragment as a Metaphor of Modernity, London 1994.
Pingeot A., Le Normand-Romain A., Bresc-Boutier G., Le Corps en morceaux: [wystawa], Paris, Musée d’Orsay, 5 février–3 juin 1990; Francfort, Schirn Kunsthalle, 23 juin–26 août 1990, Paryż 1990.
Pollock G., Modernity and the Spaces of Femininity, w: Vision and Difference: Femininity, Feminism and the Histories of Art, London–New York 1988, s. 70–127.
Richardson A., Romanticism and the Body, „Literature Compass” 2004, nr 1, s. 1–14.