Czym jest „ekobójstwo” i jak możemy je badać? Nowe praktyki dokumentowania degradacji natury 3700-AL-CJE-qZS
Katastrofa klimatyczna jest w ostatnich latach jednym z wiodących tematów debaty publicznej. Wizja unicestwienia wszystkich gatunków zamieszkujących Ziemię doprowadziła zarówno do powstania szeregu ruchów o charakterze aktywistycznym i rzeczniczym, jak i zmobilizowała badaczki i badaczy do podjęcia refleksji dotyczącej szeroko rozumianej natury w dobie jej wielopoziomowej degradacji. Jednym z pojęć, które w ostatnich latach zajmuje szczególne miejsce w debacie publicznej i refleksji akademickiej jest „ekobójstwo”. Terminu tego użył po raz pierwszy w 1972 roku premier Szwecji Olof Palme, odnosząc się do wojny wietnamskiej i stosowania tzw. Agent Orange, czyli trującego herbicydu zanieczyszczonego TCDD, dioksyną, mającą toksyczny wpływ na zdrowie ludzi i organizmów żywych. Krótko po tej wypowiedzi premiera Szwecji Richard A. Falk, amerykański prawnik specjalizujący się w prawie międzynarodowym, bez powodzenia zaproponował, by „ekobójstwo” zostało uznane za zbrodnię. Pomysł ten powrócił do dyskursu prawnego dopiero za sprawą szkockiej prawniczki Polly Higgins, która w 2010 roku zgłosiła przed Komisją Prawa Międzynarodowego ONZ propozycję włączenia ekobójstwa do prawa międzynarodowego. Do dziś trwają żywe dyskusje zarówno na temat szczegółowej definicji tego pojęcia, jak i możliwości włączenia go do przepisów prawa.
Grupy aktywistyczne i rzecznicze (m.in. INTRPRT, Territorial Agency, Art For Ecocide Law Collective) oraz badaczki i badacze (m.in. Susan Schuppli, Jonas Staal & Radha D’Souza, Oksana Chepelyk) działając równolegle, zbierają i opracowują dowody na ekobójstwo starając się, by stały się one częścią pozwów. Ich działania organizowane na przecięciu pracy badawczej i śledczej, sztuki i prawa tworzą nieoczywiste interdyscyplinarne metodologie badawcze. Wymienione przykłady pokazują złożony proces ewolucji samego pojęcia ekobójstwo, ale również każą zastanowić się nad tym, jak w stechnologizowanym świecie możemy badać środowisko wykorzystując najnowsze technologie.
W trakcie zajęć przeanalizujemy takie pojęcia jak wspomniane już ekobójstwo (Ecocide). Postaramy się dostrzec jak ewoluował rasizm środowiskowy (Environmental Racism), a także zastanowimy się nad tym, jak działa współcześnie akumulacja przez wywłaszczenie w kontekście szeroko rozumianej natury. Osadzimy te terminy w szerszym kontekście. Przyjrzymy się kategorii „żywego dowodu” (Living evidence), a także przeanalizujemy rozmaite praktyki i strategie związane z dokumentowaniem degradacji środowiska dokonywane przez grupy aktywistyczne i rzecznicze oraz badaczki i badaczy. Nasze zajęcia będą stanowiły próbę „zmapowania” zarówno kluczowych kategorii i pojęć, jak i samych procesów prowadzących do degradacji natury. Zastanowimy się nad tym jaką drogę przeszliśmy w refleksji na temat wykorzystywania natury i eksploatacji ludzi i nie-ludzi w ciągu ostatnich lat.
Studenci będą otrzymywali przed zajęciami teksty, materiały wizualne i audiowizualne, z którymi powinni się zapoznać. Uczestnicy kursu będą potrzebowali około 30 godzin pracy własnej, żeby przygotować się do dyskusji oraz zrealizować pracę zaliczeniową.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent
– zna podstawową terminologię nauk społecznych służącą do opisu degradacji środowiska i rozumie ich znaczenie w kulturze,
– rozumie, że namysł nad degradacją środowiska wymaga złożonej analizy bazującej na naukach humanistycznych, społecznych i przyrodniczych,
– zna podstawowe kierunki myśli filozoficznej, społecznej, przyrodniczej, które dotyczą kwestii degradacji środowiska,
– zna najważniejsze metody badań interdyscyplinarnych, które umożliwiają analizę konkretnych przypadków „ekobójstwa” lub „rasizmu środowiskowego”.
Umiejętności: absolwent potrafi
– selekcjonować oraz dokonać weryfikacji informacji pochodzących z różnych źródeł naukowych, popularnonaukowych i publicystycznych,
– dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi wywodzących się z humanistyki środowiskowej,
– rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności, które dotyczą kwestii takich jak: nadmierne pozyskiwanie zasobów naturalnych, skażeniem środowiska czy
wymieranie gatunków,
– przygotować pracę pisemną uwzględniające najważniejsze wymogi stawiane pracom akademickim (np. przypisy, bibliografia, poprawna edycja testu).
Kompetencje społeczne: absolwent
– jest gotów do poznawania nowych metod badawczych, które umożliwiają badanie procesu degradacji środowiska,
– ma kompetencje w zakresie wyboru najwłaściwszych środków służących do samodzielnej analizy „zbrodni przeciwko naturze”,
– jest świadomy jak ogromny wpływ mają zagadnienia dotyczące środowiska na dziedzictwo kulturowe i różnorodność kulturową,
– jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społeczeństwie obywatelskim, rozumie, że jest to przestrzeń wymiany wiedzy, zderzenia perspektyw i negocjacji rozmaitych
stanowisk.
Kryteria oceniania
Proponowane formy zaliczenia to esej lub egzamin ustny. Zostaną one szczegółowo przedstawione na pierwszych zajęciach.
Ocena końcowa będzie uwzględniać: obecność, aktywność na zajęciach
oraz pracę zaliczeniową.
Ewaluacja aktywności na zajęciach będzie przeprowadzana na podstawie
poniższych kryteriów:
- Umiejętność operowania koncepcjami omawianymi w ramach kursu.
- Umiejętność dyskusji na temat tekstów i pozostałych materiałów
prezentowanych na zajęciach.
- Stopień opanowania omawianych na zajęciach lektur i innych materiałów
kontekstowych.
- Umiejętność formułowania problemów badawczych (w oparciu o
udostępnione lektury i materiały).
Na zajęciach dopuszczalne są dwie nieobecności.
Literatura
Literatura/ Materiały:
- B. Chavis, Toxic Waste And Race In The United States. A National Report on the Racial and Socio-Economic Characteristics of Communities with Hazardous Waste Sites, United Church of Christ, New York 1989
- T.J. Demos, Decolonizing Nature: Contemporary Art and the Politics of Ecology, Sternberg Press, New York 2016.
- T.J. Demos, Beyond the World’s End: Arts of Living at the Crossing, Duke University Press, Durham 2020
- A. Mbembe, Powszechne prawo do oddychania, tłum. O. Byrska, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 2020
- Oceans Rising, red. Daniela Zyman, Sternberg Press, London 2021.
- Elizabeth A. Povinell, Geontologies: A Requiem to Late Liberalism, Duke University Press, Durham 2016.
- J. Pugliese, Biopolitics of More-Than-Human: Forensic Ecologies of Violence, Duke University Press, Durham 2020.
- B. Russell, War Crimes in Vietnam, „Monthly Review Press” 1967.
- R. D’Souza, What’s Wrong with Rights? Social Movements, Law and Liberal Imaginations, Pluto Press, London 2018.
- R. D’Souza, Staal Jonas, Comrades in Extinction, Court for Intergenerational Climate Crimes (CICC), 2021.
- J. Staal, Court for Intergenerational Climate Crimes,
- E. Weizman, I. Weizman, Before and After: Documenting the Architecture of Disaster, Strelka Press, London 2014.
- M. Wodzińska, Prawo jako spekulacja, w: Hakowanie antropocenu. Nowe koncepcje wspólnot więcej-niż-ludzkich w ekologicznych fabulacjach spekulatywnych, red. Małgorzata Sugiera, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2023.
- M. Wodzińska, Realna ciemność, czarne wizje przyszłości i „etyczny mrok”. Przestrzenie, skutki i wizualizacje ekstraktywizmu głębinowego, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2024 nr 40.
(ewentualne zmiany proponowanych lektur zostaną uzgodnione ze studentami na pierwszych zajęciach)
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: