Czym jest „ekobójstwo” i jak możemy je badać? Nowe praktyki dokumentowania degradacji natury 3700-AL-CJE-qZS
Katastrofa klimatyczna jest w ostatnich latach jednym z wiodących tematów debaty publicznej. Wizja unicestwienia wszystkich gatunków zamieszkujących Ziemię doprowadziła zarówno do powstania szeregu ruchów o charakterze aktywistycznym i rzeczniczym, jak i zmobilizowała badaczki i badaczy do podjęcia refleksji dotyczącej szeroko rozumianej natury w dobie jej wielopoziomowej degradacji. Jednym z pojęć, które w ostatnich latach zajmuje szczególne miejsce w debacie publicznej i refleksji akademickiej jest „ekobójstwo”. Terminu tego użył po raz pierwszy w 1972 roku premier Szwecji Olof Palme, odnosząc się do wojny wietnamskiej i stosowania tzw. Agent Orange, czyli trującego herbicydu zanieczyszczonego TCDD, dioksyną, mającą toksyczny wpływ na zdrowie ludzi i organizmów żywych. Krótko po tej wypowiedzi premiera Szwecji Richard A. Falk, amerykański prawnik specjalizujący się w prawie międzynarodowym, bez powodzenia zaproponował, by „ekobójstwo” zostało uznane za zbrodnię. Pomysł ten powrócił do dyskursu prawnego dopiero za sprawą szkockiej prawniczki Polly Higgins, która w 2010 roku zgłosiła przed Komisją Prawa Międzynarodowego ONZ propozycję włączenia ekobójstwa do prawa międzynarodowego. Do dziś trwają żywe dyskusje zarówno na temat szczegółowej definicji tego pojęcia, jak i możliwości włączenia go do przepisów prawa.
Grupy aktywistyczne i rzecznicze (m.in. INTRPRT, Territorial Agency, Art For Ecocide Law Collective) oraz badaczki i badacze (m.in. Susan Schuppli, Jonas Staal & Radha D’Souza, Oksana Chepelyk) działając równolegle, zbierają i opracowują dowody na ekobójstwo starając się, by stały się one częścią pozwów. Ich działania organizowane na przecięciu pracy badawczej i śledczej, sztuki i prawa tworzą nieoczywiste interdyscyplinarne metodologie badawcze. Wymienione przykłady pokazują złożony proces ewolucji samego pojęcia ekobójstwo, ale również każą zastanowić się nad tym, jak w stechnologizowanym świecie możemy badać środowisko wykorzystując najnowsze technologie.
W trakcie zajęć przeanalizujemy takie pojęcia jak wspomniane już ekobójstwo (Ecocide). Postaramy się dostrzec jak ewoluował rasizm środowiskowy (Environmental Racism), a także zastanowimy się nad tym, jak działa współcześnie akumulacja przez wywłaszczenie w kontekście szeroko rozumianej natury. Osadzimy te terminy w szerszym kontekście. Przyjrzymy się kategorii „żywego dowodu” (Living evidence), a także przeanalizujemy rozmaite praktyki i strategie związane z dokumentowaniem degradacji środowiska dokonywane przez grupy aktywistyczne i rzecznicze oraz badaczki i badaczy. Nasze zajęcia będą stanowiły próbę „zmapowania” zarówno kluczowych kategorii i pojęć, jak i samych procesów prowadzących do degradacji natury. Zastanowimy się nad tym jaką drogę przeszliśmy w refleksji na temat wykorzystywania natury i eksploatacji ludzi i nie-ludzi w ciągu ostatnich lat.
Studenci będą otrzymywali przed zajęciami teksty, materiały wizualne i audiowizualne, z którymi powinni się zapoznać. Uczestnicy kursu będą potrzebowali około 30 godzin pracy własnej, żeby przygotować się do dyskusji oraz zrealizować pracę zaliczeniową.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Po ukończeniu przedmiotu student zdobędzie kompetencje w następujących
obszarach:
Wiedza: absolwent
K_W02 – zna podstawową terminologię nauk społecznych i rozumie ich rolę
kulturze,
K_W04 – rozumie zależności pomiędzy poszczególnymi dyscyplinami w
zakresie nauk humanistycznych, społecznych, przyrodniczych,
K_W06 – zna podstawowe kierunki myśli filozoficznej, społecznej,
przyrodniczej,
K_W07 – zna najważniejsze metody badań interdyscyplinarnych.
Umiejętności: absolwent potrafi
K_U01 – selekcjonować oraz dokonać krytycznej oceny informacji
pochodzących z różnych źródeł naukowych, popularnonaukowych,
publicystycznych i innych,
K_U02 – dokonywać analizy dzieł sztuki oraz tekstów naukowych i
materiałów źródłowych za pomocą odpowiednich narzędzi badawczych
K_U04 – rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska
współczesności,
K_U07 – przygotować prace pisemne uwzględniające elementarne wymogi
stawiane pracom akademickim,
Kompetencje społeczne: absolwent
K_K03 – jest gotów do poznawania nowych metod badawczych,
K_K04 – ma kompetencje w zakresie wyboru najwłaściwszych środków
służących do realizacji wskazanych zadań,
K_K09 – jest gotów do zrozumienia dziedzictwa kulturowego i różnorodności
kulturowej,
K_K10 – jest gotów do świadomego uczestnictwa w życiu kulturalnym i
społeczeństwie obywatelskim.
Kryteria oceniania
Proponowane formy zaliczenia to esej lub egzamin ustny. Zostaną one szczegółowo przedstawione na pierwszych zajęciach.
Ocena końcowa będzie uwzględniać: obecność, aktywność na zajęciach
oraz pracę zaliczeniową.
Ewaluacja aktywności na zajęciach będzie przeprowadzana na podstawie
poniższych kryteriów:
- Umiejętność operowania koncepcjami omawianymi w ramach kursu.
- Umiejętność dyskusji na temat tekstów i pozostałych materiałów
prezentowanych na zajęciach.
- Stopień opanowania omawianych na zajęciach lektur i innych materiałów
kontekstowych.
- Umiejętność formułowania problemów badawczych (w oparciu o
udostępnione lektury i materiały).
Na zajęciach dopuszczalne są dwie nieobecności.
Literatura
Literatura/ Materiały:
- B. Chavis, Toxic Waste And Race In The United States. A National Report on the Racial and Socio-Economic Characteristics of Communities with Hazardous Waste Sites, United Church of Christ, New York 1989
- T.J. Demos, Decolonizing Nature: Contemporary Art and the Politics of Ecology, Sternberg Press, New York 2016.
- T.J. Demos, Beyond the World’s End: Arts of Living at the Crossing, Duke University Press, Durham 2020
- A. Mbembe, Powszechne prawo do oddychania, tłum. O. Byrska, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 2020
- Oceans Rising, red. Daniela Zyman, Sternberg Press, London 2021.
- Elizabeth A. Povinell, Geontologies: A Requiem to Late Liberalism, Duke University Press, Durham 2016.
- J. Pugliese, Biopolitics of More-Than-Human: Forensic Ecologies of Violence, Duke University Press, Durham 2020.
- B. Russell, War Crimes in Vietnam, „Monthly Review Press” 1967.
- R. D’Souza, What’s Wrong with Rights? Social Movements, Law and Liberal Imaginations, Pluto Press, London 2018.
- R. D’Souza, Staal Jonas, Comrades in Extinction, Court for Intergenerational Climate Crimes (CICC), 2021.
- J. Staal, Court for Intergenerational Climate Crimes,
- E. Weizman, I. Weizman, Before and After: Documenting the Architecture of Disaster, Strelka Press, London 2014.
- M. Wodzińska, Prawo jako spekulacja, w: Hakowanie antropocenu. Nowe koncepcje wspólnot więcej-niż-ludzkich w ekologicznych fabulacjach spekulatywnych, red. Małgorzata Sugiera, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2023.
- M. Wodzińska, Realna ciemność, czarne wizje przyszłości i „etyczny mrok”. Przestrzenie, skutki i wizualizacje ekstraktywizmu głębinowego, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2024 nr 40.
(ewentualne zmiany proponowanych lektur zostaną uzgodnione ze studentami na pierwszych zajęciach)
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: