Bałkany 3700-AL-BAL-qF
Tematem wykładu są BAŁKANY rozumiane jako całość historyczna i kulturowa, co jest pochodną ich lingwistycznej jedności.
Zakres tematyczny obejmuje dzieje Półwyspu Bałkańskiego sprzed wejścia Osmanów, do pojawienia się nowych państw w wieku XXI po rozpadzie Jugosławii. Prezentowane są drogi i charakter procesów islamizacji, tworzenia się pograniczy chrześcijańskich i osmańskich, jako granic Bałkanów historycznych.
Istotną część wykładu, w semestrze zimowym stanowi mapa religijna Bałkanów. W ramach tego cyklu będzie omawiane, kolejno, prawosławie bałkańskie, islam na Bałkanach, judaizm w kontekście pojawienia się Żydów na Bałkanach oraz wszelkie charakterystyczne dla regionu warianty hybrydowe, takie jak Kościół bośniacki, czy bektaszyzm.
Osobne miejsce zostanie oddzielone dla ruchów religijnych takich jak bogomilstwo, hesychazm wreszcie rozwijający się głównie na terenie Bułgarii w XX wieku (ale rozpoznawany także poza nią, w innych krajach bałkańskich i w Rosji) Dynowizm, związany z osobą Petyra Dynowa (1864- 1944), twórcy ruchu, filozofa i postaci publicznej przedwojennej Bułgarii.
W semestrze letnim wśród większych cykli tematycznych znajdą się ideologie, tworzące kontekst dla rozwoju procesów narodotwórczych na Bałkanach i powstawania państw narodowych od XIX wieku po wiek XXI.
W tej części wykładu zostanie omówiony znaczący dla kształtu ideologii narodowych na Bałkanach kontekst odchodzącego osmanizmu i rodzących się nowych ideologii: panhellenizmu, iliryzmu, idei słowiańskiej wzajemności i jugoslawizmu, rosyjskiego słowianofilstwa i panslawizmu, a także Ideologie międzywojnia: agraryzm, faszyzm, nacjonalizm.
Osobnym tematem jest kwestia kształtujących się separatyzmów narodowych począwszy od XIX wieku, poprzez okres wojen bałkańskich i drugiej wojny światowej, aż po ostanie wojny na Bałkanach w końcu XX wieku.
Problematyka wykładu obejmuje zatem okres od średniowiecza po czasy rozpadu Jugosławii w końcu XX wieku i pojawienia się nowych państw w wieku XXI.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wykład realizuje następujące wyzwania kierunkowe: Historie i tożsamości oraz kultury i religie, realizuje humanistyczny i społeczny moduł kształcenia.
Wykład poświęcony jest BAŁKANOM I ma na celu ułatwienie zrozumienia genezy konfliktów etnicznych i religijnych, z drugiej zaś bogactwa kulturowego, jako wyniku wielopoziomowych wpływów kulturowych.
Osoba studencka w zakresie wiedzy zna i rozumie podstawową terminologię nauk humanistycznych i rozumie ich rolę w kulturze, zna i rozumie najważniejsze metody badań interdyscyplinarnych. K_W01; K_W07.
W zakresie umiejętności potrafi selekcjonować oraz dokonać krytycznej oceny informacji pochodzących z różnych źródeł naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i innych, potrafi sformułować problem badawczy oraz rozpoznawać i interpretować podstawowe problemy i zjawiska współczesności, a także przygotować wystąpienie ustne uwzględniające potrzeby odbiorców. K_U01; K_U04; K_U05.
W zakresie kompetencji społecznych jest gotowa do podejmowania kształcenia przez całe życie, przestrzega zasady tolerancji, rozumie dziedzictwo kulturowe i ma poszanowanie dla różnic kulturowych oraz docenia bogactwo kultury. K_K01; K_K07.
Kryteria oceniania
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym, przy czym osoba studencka sama wybiera temat, który ma wykraczać poza wykład, ma dotyczyć jednego zagadnienia, które nie zostało rozwinięte w czasie wykładu, i które osoba studencka sama proponuje (w porozumieniu z prowadzącą) i które sama przygotowuje (korzystając z konsultacji). Dzięki temu wykład jest współtworzony razem z osobami studenckimi, które twórczo wpływają na jego kształt.
Egzamin ustny
Literatura
LEKTURY OGÓLNE
1. B. Anderson (1997) Wspólnoty wyobrażone, Znak, Fundacja im. Stefana Batorego, Kraków–Warszawa.
2. J. Bartmiński (2006) Językowe podstawy obrazu świata, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Lublin, ss. 11- 31; 76- 97; 131 – 148.
3. E. Gellner (1991) Narody i nacjonalizmy, Biblioteka Myśli Współczesnej. PWN - Warszawa.
4. D. Smith (1991) National Identity, Penguin Books - London.
5. A.D. Smith (1995) Nations and Nationalism in Global Era. Cambridge.
6. A.D. Smith (1999) Myths and Memories of Nation. New York, Oxford University Press.
7. D. Smith (2004) The Antiquity of Nations, Polity Press Cambridge.
8. J. Topolski (red.) (1994) Studia nad świadomością historyczną Polaków, Wydawnictwo Poznańskie - Poznań
9. G. Godlewski, L. Kolankiewicz, A. Mencwel, P, Rodak (red.) (2005) Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, WUW- Warszawa.
10. J. Pomorski (2004) Punkt widzenia we współczesnej historiografii, Punkt widzenia w języku i kulturze, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej - Lublin, s. 11 – 32.
11. A. Szpociński (red.) (2009), Pamięć zbiorowa jako czynnik integracji i źródło konfliktów, Wydawnictwo Naukowe Scholar - Warszawa.
BAŁKANY I ICH KONTEKSTY
1. P. Bádenas de la Peña (2016) Russian Pan-Slavism at the Service of the “Reconquest” of Constantinople (in:) The Image of Russia in the Balkans, ed. by Jolanta Sujecka and Krzysztof Usakiewicz,Faculty of “Artes Liberales University of Warsaw - DiG – Warsaw, pp. 53-62.
2. I. Banac (1998) Ten National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics. 1918-1945, Cornell University Press, IIthaca and London.
3. Brkić, Aleksandar (2014) (Re)constructing national and supranational identities: The Balkans and the European Union, Amsterdam: European Cultural Foundation.
4. K. Brown (2003) The Past in Question. Modern Macedonia and Uncertainties of Nation. Princeton University Press – Princeton and Oxford.
5. R.J. Crampton (1987) A Short History of Modern Bulgaria, Oxford.
6. T. Czekalski, J. Hauziński, J. Leśny (2009), Historia Albanii, Ossolineum Wrocław.
7. J. Danecki (2007), Podstawowe wiadomości o islamie, seria „Świat Orientu”, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa.
8. T. Dąbek – Wirgowa (1997) Pogranicze historii i mitu. Współczesne aktualizacje XIX-wiecznych mitów narodowych na obszarze bułgarskim i macedońskim (w:) Współcześni Słowianie wobec własnych tradycji i mitów, pod red. M. Bobrownickiej, L. Suchanka i F. Ziejki, Universitas - Karaków.
9. M. Glenny (2000), The Balkans. Nationalism, War and Great Powers, 1804-1999, Granta Books London.
10. B. Jelavić (1983) History of the Balkans Eighteenth and Nineteenth Centurie, volume I, II vols. Cambridge.
11. B. Jezernik (2007), Dzika Europa. Bałkany w oczach zachodnich podróżników, Wydawnictwo Universitas - Kraków.
12. Pål Kolstø (ed.) (2005), Myth and Boundaries in South – Eastern Europe, Hurst & Co. Publishers - London, pp. 357.
13. D. Kołodziejczyk (2011), Turcja, Wydawnictwo TRIO – Warszawa.
14. W. Konarski, A. Koseski (red.) (2006) Bałkany. Etnokulturowe podloże konfliktów, Szkoła Humanistyczna im. A. Giey¬szto¬ra, Pułtusk.
15. Z. Landowski (2010), Sufizm. Podstawowe informacje, Wydawnictwo TRIO – Warszawa.
16. M. Mazower (2000), The Balkans. A short History, Weidenfeld & Nicolson.
17. M. Mazower (2005) Salonica. City of Ghosts. Christians, Muslims and Jews 1430-1950. Harper Perrenial - London.
18. N. Malcolm (2002), Kosovo. A short History. Pan -Books - London.
19. N. Malcolm (2002), Bosnia. A short History. Pan Books - London.
20. A. S. Nalborczyk (red.) (2017) The world of islam. Politics and socjety/Świat islamu. Polityka i społeczeństwo. Vol. 1 Politics. Tom 1 Polityka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
21. Nedret Kuran Burçoglu (ed.) (2000) The Image of the Turk in Europe from the Declaration of the Republic in 1923 to the 1990S, Proceedings of the Workshop Held on 5-6 March 1999, CECES, Bogaziçi University - Istambul.
22. H. Pozzi, Black Hand over Europe (1994), Publisher: Croation Information Centre- Zagreb (first edition published may 1935) Nedret Kuran Burçoğlu (edited by). J. Rapacka (1995), Godzina Herdera. O Serbach, Chorwatach i idei jugosowiańskiej, Wydawnictwo Energeia - Warszawa.
23. J. Rapacka (1997), Leksykon tradycji chorwackich, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy SOW – Instytut Slawistyki PAN - Warszawa.
24. S. Resic & B. Törnquist-Plewa (eds.) (2002) The Balkan in Focus. Cultural Boundaries in Europe, Nordic Academic Press, pp. 234.
25. W. Sajkowski (2018), French Image of the Peoples Inhabiting Illyrian Provinces. “Colloquia Balkanica”. Vol. 6, Wydawnictwo DiG & La Rama Mediterranean Warsaw- Bellerive-sur-Allier, pp. 278.
26. I. Sawicka, J. Sujecka (2015), Wprowadzenie do bałkanologii. Etnosy-Języki-Areały-Konceptualizacje, Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna, Warszawa.
27. I. Stawowy-Kawka (2001), Historia Macedonii. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wrocław – Warszawa- Kraków
28. J. Sujecka (2000), Ikona domu, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa.
29. J. Sujecka (red.) (2002) The national Idea as a Research Problem, SOW – Instytut Slawistyki PAN – Warsaw.
30. J. Sujecka, W.J.Burszta, J.Serwański (eds) Territorialism and Identity, special issue. „Sprawy Narodowościowe” 2007, zeszyt 31.
31. J. Sujecka (2012), Konceptualizacje Bałkanów [w:] Ukraińskie transgresje XX-XXI wieku. Uwolnić przyszłość od przeszłości. Uwolnić przeszłość od przyszłości. Kultura - Historia – Polityka. Panu Profesorowi Telesforowi Poźniakowi w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. naukowa Agnieszka Matusiak, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław-Lwów.
32. J. Sujecka 2013 (red.) Macedonia, Land, Region, Borderland, Series of book ‘Colloquia Balkanica’ vol. 2, Wydział “Artes Liberales UW - Wydawnictwo DiG, Warsaw.
33. J. Sujecka (2015), Krąg Slavia Orthodoxa na Bałkanach. Rola Rzeczypospolitej [w:] Wśród krajów Północy. Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej wobec narodów germańskich, słowiańskich i naddunajskich: mapa spotkań, przestrzenie dialogu, red. naukowa Mirosława Hanusiewicz-Lavallee, seria pod red. Aliny Nowickiej-Jeżowej, „Kultura Pierwszej Rzeczypospolitej w dialogu z Europą. Hermeneutyka Wartości”, t. I, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 554- 580.
34. J. Sujecka & K. Usakiewicz (eds.) 2016: (red.) The Image of Russia in the Balkans, Series of book ‘Colloquia Balkanica’ vol. 4, Wydział “Artes Liberales” UW - Wydawnictwo DiG & La Rama Mediterranean Warsaw- Bellerive-sur-Allier.
35. J. Sujecka (2018) Multilevel Identity in the Balkans. Rafael Moshe Kamhi – Jewish, Macedonian, Bulgarian? in: Sapin – India – Russia. Centres, Borderland, and Peripheries of Civilisations. Aniversary Book Dedicated to Professor Jan Kieniewicz on His 80th Birthday, ed. by Jan Stanisław Ciechanowski and Cristina González Caizán, Faculty of “Artes Liberales University of Warsaw – Wydawnictwo Sub Lupa - Warsaw, pp. 597-606.
36. J. Sujecka (ed.) (2020) The Balkan Jews & the Minority Issue in South-Eastern Europe „Colloquia Balkanica” Series of book Vol. 7, Wydział “Artes Liberales” UW - Wydawnictwo DiG & Edition La Rama, Warsaw - Bellerive - sur- Allier.
37. J. Sujecka, J. (2021) Nikola Vapcarov/Vaptsarov: Between a Bulgarian and a Macedonian Identity in: Прилози на МАНУ XLVI (2) 2021, pp. 217-226.
38. J. Sujecka (2021) Bilingualism (Multilingualism) in the Balkans: Bulgarian and Macedonian Exemplification, Colloquia Humanistica 10, Article 2666. https://doi.org/10.11649/ch.2666 (pp. 1-10) ISSN: 2392-24-19.
39. J. Sujecka (2023) Territory and language from the perspective of 19th and 20th century Macedonia (as a representation of the Balkans). [in:] Desired Language as objects if national ideology. IVITRA Research in Linguistics and Literature, 35. Ed. By Freancesc Feliu. John Benjamin Publishing Company, pp. 137-151.
https://doi.org/10.1075/ivitra.35.07suj
40. J. Sujecka (2023) Portrait of an Artist, or Adam Mickiewicz in the Eyes of Pencho Slaveykov: Władysław Mickiewicz’s Discovered Letter, “Colloquia Humanistica” https://doi.org/10.11649/ch. 12, pp. 1-10.
41. J. Sujecka (2025) Jewish Sites of Memory in Europe: Local, National and Transnational Memory (Sofia, Keltz – Kielce and Varshe – Warszawa – Warsaw). Colloquia Humanistica 14 (2025), pp. 1-37. Article 3630. https://doi.org/10.11649/ch.3630.
42. G. Szwat-Gyłybowa (2005) Haeresis Bulgarica w bułgarskiej świadomości kulturowej XIX i XX wieku, Instytut Slawistyki PAN Warszawa.
43. K. Taczyńska (2016) Dowcip trwający dwa i pół roku. Obraz nagiej Wyspy w serbskim dyskursie literackim i historycznym końca XX i początku XXI wieku. Series of book Vol. 5. Wydział „Artes Liberales” UW – Wydawnictwo DiG && Edition La Rama, Warsaw - Bellerive - sur- Allier.
44. M.Tanty (2003), Bałkany w XX wieku. Dzieje polityczne. Wydawnictwo Książka i Wiedza.
45. M. Todorova (1997) Imagining the Balkans, Oxford University Press, Inc. New York.
46. B. Trifunović (2015), Memory of Old Serbia and the Shaping of Serbian Identity, Series of book “Colloquia Balkanica”. Vol. 3, Faculty of “Artes Liberales” University of Warsaw - Wydwanictwo DiG, Warsaw, pp. 190.
47. A. Twardowska & K. Taczyńska (eds.), “Sephardim, Ashkenazim and Non-Jewish Peoples: Encounters Across Europe”, Colloquia Humanistica 9 (2020), Instytut Slawistyki PAN – open access edition
48. T. Vuković (2022), Regaining the Past.Yugoslav Legacy in the Period of Transition. The Case of Formal and Alternative Institutions of Art and Culture in Serbia at the End of the 20th and the Beginning of the 21st Century. Faculty of “Artes Liberales” University of Warsaw. “Colloquia Balanica”. Vol. 8, Wydawnictwo DiG & edition La Rama. Warsaw – Bellerive – sur-Allier, s. 343.
49. A.Walicki, (1964) W kręgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), Warszawa.
50. T.Wasilewski, W.Felczak (1985), Historia Jugosławii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wrocław – Warszawa- Kraków – Gdańsk - Łódź.
51. T.Wasilewski (1988) Historia Bułgarii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wrocław – Warszawa-Kraków – Gdańsk - Łódź.
52. L. Wolff (1994), Inventing Eastern Europe. The Map of Civilisation on the Mind of the Enlightenment. Stanford University Press.
53. K. M. Zalewski (2010), Naród, religia, rasa. Muzułmańskie ideologie i ruchy narodowe pogranicza w Południowo-Wschodniej Europie. Przykład Sandżaka Nowopazarskiego w XX wieku, Wydawnictwo TRIO – Warszawa.
54. E. Znamierowska- Rakk (2005) Federacja Słowian Południowych w polityce Bułgarii po II wojnie światowej. Korzenie, próby realizacji, upadek, IH PAN - Wydawnictwo Neriton Warszawa.