Antyk w kinie animowanym: recepcja, reinterpretacje i strategie adaptacyjne 3700-AL-AKA-qTM
Przedmiot poświęcony jest obecności antyku w kinie animowanym – jego różnym sposobom przekształcania i wykorzystywania we współczesnej kulturze. Interesować nas będzie to, jak animacja sięga po mitologię i historię starożytną, a także jak wykorzystuje znane motywy i postaci tradycji klasycznej do opowiadania nowych historii.
Zajęcia mają charakter interdyscyplinarny i łączą elementy filmoznawstwa z refleksją historyczną i kulturową. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak odmienne style animacji i konteksty powstawania filmów wpływają na sposób przedstawiania antyku – oraz jak staje się on narzędziem interpretowania współczesności.
W trakcie kursu studenci:
- poznają podstawowe narzędzia analizy filmu animowanego,
- zapoznają się z metodologią badań nad recepcją antyku,
- nauczą się interpretować dzieła w ich kontekstach historycznych, estetycznych i ideowych.
W analizach wykorzystywane będą wybrane perspektywy krytyczne, takie jak studia genderowe, animal studies, monster studies, posthumanizm oraz podejścia dekolonialne.
Konwersatorium ma charakter dyskusyjny. Na każde zajęcia przewidziane jest obejrzenie przynajmniej jednego filmu oraz lektura krótkiego tekstu teoretycznego, które stanowią punkt wyjścia do wspólnej analizy. W trakcie semestru uczestnicy zapoznają się z około 15 filmami reprezentującymi różne tradycje i nurty animacji – od produkcji studyjnych (np. Disney, Soyuzmultfilm, Se-ma-for) po animację autorską i eksperymentalną, ze szczególnym uwzględnieniem animacji polskiej.
Program kursu organizują następujące zagadnienia:
- antyk jako źródło opowieści,
- antyk jako język nowoczesności,
- antyk jako figura Innego,
- obecność antyku w różnych tradycjach animacji,
- napięcie między wiernością a reinterpretacją.
Istotnym elementem zajęć będzie również refleksja nad zmieniającymi się sposobami odbioru antyku w XX i XXI wieku oraz nad rolą widza jako współtwórcy znaczeń.
Kurs trwa jeden semestr (30 godzin zajęć) i zakłada około 45 godzin pracy własnej studenta, obejmującej przygotowanie do zajęć, lekturę tekstów oraz oglądanie filmów. Efektem uczestnictwa będzie umiejętność samodzielnej, krytycznej analizy filmu animowanego w kontekście recepcji antyku oraz świadomego wykorzystania podstawowych narzędzi interpretacyjnych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza
1. Student/ka zna i rozumie podstawową oraz wybraną zaawansowaną terminologię z zakresu badań nad recepcją antyku, filmoznawstwa i teorii animacji oraz wybrane metodologie humanistyczne i kulturoznawcze wykorzystywane w analizie filmu animowanego, w tym studia genderowe, animal studies, monster studies, posthumanizm i podejścia dekolonialne. (K_W02, K_W06)
2. Student/ka zna i rozumie wybrane fakty, zjawiska i teorie dotyczące przedstawień antyku w kulturze audiowizualnej XX i XXI wieku oraz ich przemian w różnych kontekstach historycznych i kulturowych. (K_W01, K_W03, K_W17, K_W18)
3. Student/ka zna i rozumie podstawowe zależności między kontekstem historycznym, kulturowym i ideowym a sposobami przedstawiania antyku w filmie animowanym, w tym procesy reinterpretacji i aktualizacji tradycji klasycznej. (K_W01, K_W03, K_W16, K_W18)
Umiejętności
1. Student/ka potrafi samodzielnie dobrać i zastosować podstawowe narzędzia analizy filmu animowanego oraz tekstów teoretycznych w celu interpretacji dzieła kultury w perspektywie recepcji antyku. (K_U02, K_U04, K_U05, K_U06)
2. Student/ka potrafi krytycznie analizować film animowany w jego kontekście historycznym, kulturowym i estetycznym oraz rozpoznawać sposoby przekształcania motywów antycznych w odniesieniu do współczesnych problemów społecznych i ideowych. (K_U01, K_U02, K_U04, K_U05)
3. Student/ka potrafi formułować spójną wypowiedź ustną i pisemną dotyczącą analizy filmu animowanego z użyciem właściwej terminologii humanistycznej i kulturoznawczej. (K_U08, K_U09)
4. Student/ka potrafi samodzielnie przygotować krótki esej analityczny dotyczący wybranego dzieła animowanego, uwzględniając literaturę przedmiotu, własną interpretację oraz podstawowe zasady krytycznej analizy źródeł. (K_U05, K_U06, K_U11, K_U13)
Kompetencje społeczne
1. Student/ka jest gotów/gotowa do krytycznej oceny własnej wiedzy i argumentacji oraz do modyfikowania własnych sądów w świetle dyskusji akademickiej i nowych interpretacji. (K_K01, K_K02)
2. Student/ka jest gotów/gotowa do aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w dyskusji akademickiej z poszanowaniem odmiennych stanowisk, różnic kulturowych i metodologicznych. (K_K06, K_K02)
3. Student/ka respektuje zasady etyki akademickiej, w tym prawa własności intelektualnej, oraz rozumie znaczenie rzetelności w pracy z tekstami naukowymi i materiałami audiowizualnymi. (K_K07, K_K08)
Kryteria oceniania
Na ocenę końcową wpływ mają frekwencja (dopuszczane 2 nieobecności) i aktywność na zajęciach (udział w dyskusji, przygotowanie do zajęć), ocena z pracy cząstkowej (krótka analiza lub prezentacja) oraz ocena z eseju semestralnego albo pracy twórczej (np., projekt albo scenariusz filmu animowanego).
Zaliczenie na ocenę.
Literatura
Literatura podstawowa:
Bendazzi, Giannalberto. 2015–2017. Animation: A World History. 3 vols. New York and London: Routledge.
Castello, M. G., and C. Scillabra. 2015. “Theoi Becoming Kami: Classical Mythology in the Anime World.” In F. Carlà and I. Berti (eds.), Ancient Magic and the Supernatural in the Modern Visual and Performing Arts, 177–196. London: Bloomsbury.
De Pourcq, Maarten, Nathalie De Haan, and David Rijser (eds.). 2020. Framing Classical Reception Studies: Different Perspectives on a Developing Field. Leiden: Brill.
Giżycki, Marcin. 2000. Nie tylko Disney. Rzecz o filmie animowanym. Warszawa: PWN.
Hardwick, Lorna, and Stephen Harrison (eds.). 2013. Classics in the Modern World: A Democratic Turn? Oxford: Oxford University Press.
Lindner, Martin. 2008. “Colourful Heroes: Ancient Greece and the Children’s Animation Film.” In I. Berti and M. García Morcillo (eds.), Hellas on Screen: Cinematic Receptions of Ancient History, Literature and Myth, 39–55. Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
Lowe, Dunstan, and Kim Shahabudin (eds.). 2009. Classics for All: Reworking Antiquity in Mass Culture. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.
Marciniak, Katarzyna (ed.). 2021. Our Mythical Hope: The Ancient Myths as Medicine for Hardships of Life in Children's and Young Adults' Culture. Warsaw: University of Warsaw Press.
Sulprizio, Chiara. 2017–present. Animated Antiquity. https://animatedantiquity.com/about/
Sulprizio, Chiara, and C.W. Marshall (eds.). 2026. Animation and the Ancient World. Oxford: Oxford University Press.
Literatura dodatkowa:
Bobrowska, Olga, Michał Bobrowski, and Bogusław Zmudziński (eds.). 2019. Propaganda, Ideology, Animation: Twisted Dreams of History. Kraków: Wydawnictwa AGH.
But, Ekaterina. 2022. “Prometheus in Russia: From Revolution to Dissidence.” Classical Receptions Journal 14.4: 533–553
Ciszewska, Ewa, and Agata Hofelmajer-Roś. 2024. „Lalka filmowa – perspektywy badań: Rozważania na podstawie wybranych produkcji lalkowych zrealizowanych w Studiu Małych Form Filmowych ‘Se-Ma-For’ w Łodzi.” Acta Universitatis Lodziensis: Folia Litteraria Polonica 2: 281–310.
Cowen, Eleanor. Animation Behind the Iron Curtain: A Guide to Animated Films from Russia and Eastern Bloc Countries During the Cold War Era. John Libbey Publishing, 2020.
Cyrino, Monica S., and Meredith E. Safran (eds.). 2015. Classical Myth on Screen. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Karsai, György, Gábor Klaniczay, David Movrin, and Elżbieta Olechowska (eds.). 2013. Classics and Communism: Greek and Latin behind the Iron Curtain. Ljubljana, Budapest, and Warsaw: Ljubljana University Press; Collegium Budapest; and Faculty of “Artes Liberales”, University of Warsaw.
Margolis, Hanna. 2024. Niewidzialną ręką: filmy animowane kobiet w (męskich) strukturach kinematografii w Polsce. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac.
Maurice, Lisa, and Eran Almagor (eds.). 2017. The Reception of Ancient Virtues and Vices in Modern Popular Culture. Leiden: Brill.
Mazierska, Ewa. 2011. European Cinema and Intertextuality: History, Memory and Politics. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Pomeroy, Arthur J. (ed.). 2017. A Companion to Ancient Greece and Rome on Screen. Malden, MA: Wiley Blackwell.
Zipes, Jack, Pauline Greenhill, and Kendra Magnus-Johnston (eds.). 2016. Fairy-Tale Films Beyond Disney: International Perspectives. New York and London: Routledge.