Awanturnicy albo filozofia łotra 3700-AL-AFL-qMF
Awanturnik, łotr i anarchista to trzy figury, które od dawna prześladują wyobraźnię polityczną. Z jednej strony łotrowi przydaje się status złoczyńcy, odmieńca, który pracuje nad destrukcją świata i jego prawnych ram. Z drugiej strony, fascynuje on swoją suwerennością, pozostawaniem poza porządkiem prawnym, epistemologicznym i etycznym naszego świata. W tym seminarium chciałbym nadać trzem figurom – awanturnika, łotra i anarchisty – pozytywny charakter, tj. zobaczyć w nich ukryty warunek porządku raczej, niż prosty empiryczny ślad moralnego, ontologicznego czy politycznego chaosu. Łotr obnaża arbitralność, stronniczość, niesprawiedliwość zastanych norm i nieustannie je kwestionuje. Awanturnik uruchamia debatę nad statusem moralnym świata i stając się parezjastą zmuszonym ubliżać władzy i wypowiadać prawdę za wszelką cenę. Wreszcie anarchista byt społeczny zawsze widzi w pozycji bezprawnej, a prawo nie odróżnia od uzurpacji. Pytanie brzmi: czy są jakieś granice tej demonstracji i czy demontaż zastanego systemu norm sam osadzony jest w jakimś wyższym, ukrytym, jeszcze nierozpoznanym arche-porządku? Anarchistyczna wyobraźnia rozpoznaje konieczność radykalnej transformacji, do której wzywa świat współczesny: kryzys klimatyczny, wyzysk kapitalistyczny, niewolnictwo, demokracja zastąpiona oligarchią, dopominają się o to, co Joseph Proudhon określił jako anarchie rozumianą jako najwyższa forma porządku. Analizując koncepcję łotra, partyzanta, awanturnika oraz anarchisty w pracach kluczowych współczesnych filozofów – Carla Schmitta, Jacques’a Derridy, Michela Foucault, Giorgio Agambena i innych – podczas seminarium będziemy sprawdzać role łotra na wymiarze ontologicznym, epistemologicznym, etycznym i politycznym.
(1-2) Picaro: rozbójnik lub włóczęga
Literatura: Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen. Przygody Simplicissimusa, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Rok wydania 2024.
(3-4) Zadeklarowany wróg. Nieszczęśliwy kochanek
Literatura: Jean Genet, Zakochany jeniec, przeł. Jacek Giszczak Warszawa 2012. Jean Genet, The Declared Enemy: Texts and Interviews, ed. Albert Dichy, trans. Jeff Fort Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2004.
(5-6) Jedyną prawdziwą anarchią jest anarchia władzy.
Literatura: Giorgio Agamben, Creation and Anarchy: The Work of Art and the Religion of Capitalism, Stanford University Press, 2019.
(7-8) Archē: powiązanie początku, rozkazu i bezprawia jako definicja bytu
Literatura: Reiner Schürmann, Heidegger on Being and Acting: From Principles to Anarchy, trans. Christine-Marie Gros Bloomington: Indiana University Press, 1987.
(9.-10.) Parrhesia: Logos szalony
Literatura: Michel Foucault, Fearless Speech, Edited by Joseph Pearson, Semiotext(e) 2001. Reiner Schürmann, Tomorrow the Manifold: Essays on Foucault, Anarchy, and the Singularization to Come, ed. Malte F. Rauch and Nicolas Schneider. Zurich: Diaphanes, 2019.
(11.-13.) Czerń jako ucieleśnienie metafizycznej nicości i nihilizmu Bieli.
Literatura: Calvin L. Warren, Ontological Terror: Blackness, Nihilism, and Emancipation Durham, N.C.: Duke University Press, 2018.
(14-15.) W stronę poststrukturalistycznego anarchizmu.
Literatura: Todd May, The Political Philosophy of Poststructuralist Anarchism University Park: Penn State University Press, 1994.
(16.-17.) Filozofia podziemia: wybór życia wyjętego spod prawa
Literatura: Andrew Culp, A Guerrilla Guide to Refusal, ·University of Minnesota Press 2022.
(18-19) Akademicki Pugaczow: sojusz filozofii z siłami insurekcji
Literatura: Carl Schmitt, Teoria partyzanta. Uwagi na marginesie Pojęcia polityczności, tłum. Borys Cymbrowski, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2016,
(20-21) Łapać złodzieja: oddzielenie anarchizmu od anarchii
Literatura: Catherine Malabou, Stop Thief!: Anarchism and Philosophy, trans. Carolyn Shread, Cambridge: Polity, 2024
(22-23) Łotr, którym jestem
Literatura: Jacques Derrida, Rogues: Two Essays on Reason, trans. Pascale-Anne Brault and Michael Naas Stanford, CA: Stanford University Press, 2005.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
- Student posiada pogłębioną wiedzę o przemianach kultury filozoficznej oraz ich reprezentacjach w literaturze pikarejskiej — K_W01
- Student zna i stosuje specjalistyczną terminologię z zakresu teorii kultury i filozofii w badaniu zjawisk anarchizmu — K_W02
- Student rozumie zależności między filozofią, teorią literatury w analizie przemian anarchizmu — K_W03
- Student zna współczesne metody interpretacji tekstów filozoficznych i teoretycznych oraz ich zastosowanie w analizie zjawisk politycznych — K_W08
- Student potrafi analizować i interpretować teksty teoretyczne, wykorzystując interdyscyplinarne narzędzia badawcze — K_U02
- student potrafi formułować problemy badawcze dotyczące relacji między figura łotra, anarchisty i awanturnika w kontekście przemian społecznych i ekonomicznych — K_U04
- Student jest gotów do krytycznego uczestnictwa w analizie współczesnych zjawisk kulturowych, uwzględniając ich historyczne i ideologiczne uwarunkowania — K_K02
- Student wykazuje wrażliwość na złożoność przemian społecznych oraz ich reprezentacji w kulturze, podejmując refleksję nad współczesną kondycją podmiotowości — K_K05
Kryteria oceniania
Podstawowym kryterium oceny jest wynik na egzaminie końcowym.
Przedmiot kończy się egzaminem ustnym.
Literatura
Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen. Przygody Simplicissimusa, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Rok wydania 2024. Jean Genet, Zakochany jeniec, przeł. Jacek Giszczak Warszawa 2012. Jean Genet, The Declared Enemy: Texts and Interviews, ed. Albert Dichy, trans. Jeff Fort Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2004. Giorgio Agamben, Creation and Anarchy: The Work of Art and the Religion of Capitalism, Stanford University Press, 2019. Reiner Schürmann, Heidegger on Being and Acting: From Principles to Anarchy, trans. Christine-Marie Gros Bloomington: Indiana University Press, 1987. Michel Foucault, Fearless Speech, Edited by Joseph Pearson, Semiotext(e) 2001. Reiner Schürmann, Tomorrow the Manifold: Essays on Foucault, Anarchy, and the Singularization to Come, ed. Malte F. Rauch and Nicolas Schneider. Zurich: Diaphanes, 2019. Calvin L. Warren, Ontological Terror: Blackness, Nihilism, and Emancipation Durham, N.C.: Duke University Press, 2018. Todd May, The Political Philosophy of Poststructuralist Anarchism University Park: Penn State University Press, 1994. Andrew Culp, A Guerrilla Guide to Refusal, ·University of Minnesota Press 2022. Carl Schmitt, Teoria partyzanta. Uwagi na marginesie Pojęcia polityczności, tłum. Borys Cymbrowski, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2016, Catherine Malabou, Stop Thief!: Anarchism and Philosophy, trans. Carolyn Shread, Cambridge: Polity, 2024. Jacques Derrida, Rogues: Two Essays on Reason, trans. Pascale-Anne Brault and Michael Naas Stanford, CA: Stanford University Press, 2005.