Wykład monograficzny (Z) 3600-7-SI5-WM1

Celem wykładu pt.: "Buddyzm w Chinach: źródła, doktryna, współczesność"
Wykład poświęcony jest całościowemu przeglądowi historii buddyzmu w Chinach – od jego indyjskich źródeł, wprowadzenia w pierwszych wiekach naszej ery, przez rozwój lokalnych szkół i doktryn, aż po jego miejsce we współczesnym życiu religijnym Chin i Tajwanu. Celem kursu jest zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami, kluczowymi nurtami i tekstami buddyzmu chińskiego, a także z przemianami, jakie zaszły w tej tradycji w XX i XXI wieku.
Zajęcia obejmują:
prezentację źródeł i tekstów kanonicznych (głównie w przekładzie, z wybranymi fragmentami oryginalnymi dla zaawansowanych),
analizę procesu sinizacji buddyzmu oraz formowania się rodzimych szkół (np. Tiantai, Huayan, Chan),
studium wybranych tekstów buddyzmu Mahājāna, w tym przekładów Dharmarakṣy i Kumārajīvy oraz ich recepcji w Chinach,
przegląd sytuacji buddyzmu w XX wieku (od okresu Republiki, przez rewolucję kulturalną, po tzw. odrodzenie religijne od lat 80. XX wieku),
omówienie roli buddyzmu w polityce i społeczeństwie Tajwanu,
analizę zjawiska rosnącej popularności buddyzmu tybetańskiego wśród Hanów na początku XXI wieku.

W trakcie zajęć szczególny nacisk zostanie położony na czytanie i interpretację źródeł tekstowych – zarówno klasycznych sutr i komentarzy, jak i tekstów współczesnych.

Historia chińskojęzycznego islamu
Wprowadzenie
Historia islamu w Chinach, gdzie znajduje się jedna z największych populacji muzułmańskich poza Bliskim Wschodem, charakteryzuje się
unikalnym procesem syntezy nauk islamskich z chińską tradycją kulturową, intelektualną i językową. Rozwój islamu w Chinach to nie tylko
odzwierciedlenie przybycia obcej religii, ale także proces adaptacji i syntezy, w którym islam przyjął formy odpowiadające chińskim
realiom. Kurs "Historia chińskojęzycznego islamu" ma na celu zbadanie tego procesu głównie poprzez pryzmat piśmiennictwa
muzułmańskiego w języku chińskim – tekstów napisanych przez muzułmańskich autorów, które były zarówno nośnikami myśli islamskiej,
jak i narzędziami kulturowej negocjacji.
Cel główny
Głównym celem kursu jest zapoznanie studentów z bogactwem piśmiennictwa muzułmańskiego w języku chińskim oraz ukazanie, jak
islam w Chinach dostosował się do lokalnych realiów kulturowych i językowych, tworząc unikalny korpus tekstów teologicznych,
filozoficznych, prawnych i literackich. Poprzez analizę różnych dzieł studenci będą mogli zrozumieć, jak chińscy muzułmanie
współpracowali z szerokim światem islamskim, jednocześnie zachowując swoją odrębną tożsamość kulturową i językową w Chinach.
Cele szczegółowe
1. Wprowadzenie do źródeł piśmiennictwa chińskojęzycznego islamu: Kurs zacznie się od przeglądu wczesnych wzmianek o islamie w
chińskich tekstach, przechodząc do analizy kluczowych dzieł literatury muzułmańskiej w języku chińskim, od średniowiecza po
współczesność. Omówione zostaną ich konteksty kulturowe i historyczne, ukazujące, jak islam rozwijał się w Chinach, dostosowując
swoje zasady do specyfiki chińskiego społeczeństwa.
2. Tradycja Han Kitab: Duża część kursu będzie poświęcona analizie Han Kitab, zbioru dzieł teologicznych i filozoficznych pisanych po
chińsku, które stanowią wyjątkową fuzję zasad muzułmańskich z chińską myślą filozoficzną, zwłaszcza konfucjańską, taoistyczną i
buddyjską. Poprzez dokładną analizę tych dzieł studenci będą badali, jak autorzy Han Kitab integrowali chińską terminologię filozoficzną w
interpretacji zasad islamskich, oraz jak wpłynęło to na rozwój myśli muzułmańskiej w Chinach i poza nimi.
3. Prawo muzułmańskie w kontekście chińskim: Kolejnym istotnym obszarem kursu będzie analiza tekstów chińskojęzycznych
dotyczących prawa muzułmańskiego (szariatu). Studenci zapoznają się z traktatami prawnymi i komentarzami, które omawiają
zastosowanie zasad prawa islamskiego w Chinach. Zostanie omówiona rola prawa muzułmańskiego w kształtowaniu praktyk religijnych i
życia wspólnot muzułmańskich, szczególnie w zakresie małżeństwa, dziedziczenia i praktyk religijnych.
4. Jingtang Jiaoyu i edukacja religijna: Jingtang jiaoyu, stanowiła kluczowy element życia religijnego muzułmańskich wspólnot w Chinach.
Kurs będzie badał, w jaki sposób system ten przyczynił się do rozwoju piśmiennictwa muzułmańskiego w języku chińskim, kształtując
produkcję tekstów religijnych i tworząc specyficzną tradycję intelektualną w ramach chińskiego islamu.
5. Prasa i literatura nowoczesna: Wraz z nadejściem XX i XXI wieku, islam w Chinach zderzył się z nowymi wyzwaniami. Kurs analizować
będzie, jak na przestrzeni XX i XXI wieku w chińskojęzycznej prasie, literaturze i esejach muzułmańscy intelektualiści podejmowali kwestie
tożsamości religijnej, narodowej i modernizacyjnej. Zostanie omówione, jak pisarze muzułmańscy w Chinach angażowali się w kwestie
związane z tożsamością narodową, islamem i modernizacją.
6. Współczesne piśmiennictwo chińskojęzycznych muzułmanów: Kurs zakończy się analizą współczesnej literatury muzułmańskiej w
Chinach, w tym esejów, publicystyki i literatury pięknej. Studenci zapoznają się z wyzwaniami, przed którymi stoją współcześni pisarze
muzułmańscy w Chinach, oraz z ich aspiracjami w kontekście dialogu międzykulturowego, sprawiedliwości społecznej i wolności religijnej.
Struktura i treści kursu
Kurs składa się z 15 wykładów, z których każdy skupia się na innym temacie lub okresie w historii chińskojęzycznego islamu. Wykłady
będą wzbogacone o lektury tekstów źródłowych i literatury przedmiotu, w tym tłumaczeń oraz tekstów oryginalnych (dla studentów
znających język chiński).
1. Wprowadzenie do historii islamu w Chinach: Tło rozwoju piśmiennictwa
- Przegląd historii islamu w Chinach, w tym przybycie islamu przez szlaki handlowe, okres panowania mongolskiego i rozwój wspólnot
muzułmańskich w różnych regionach Chin.
2. Wczesne teksty chińskojęzyczne i początek tradycji
- Analiza wczesnych tekstów chińskojęzycznych dotyczących islamu, w tym tłumaczeń Koranu i Hadisów oraz pierwszych muzułmańskich
autorów chińskich.
3. Han Kitab: Fuzja myśli muzułmańskiej i chińskiej
- Studium tradycji Han Kitab, z naciskiem na kluczowe dzieła i autorów, takich jak Wang Daiyu, Ma Zhu i Liu Zhi, oraz integrację chińskiej
filozofii w naukach muzułmańskich.
4. Teologiczne i filozoficzne fundamenty chińskojęzycznego islamu
- Analiza głównych tematów teologicznych i filozoficznych w tekstach chińskojęzycznych, w tym zagadnień dotyczących Boga, duszy,
życia po śmierci oraz muzułmańskiej kosmologii i etyki.
5. Prawo muzułmańskie w Chinach: Zastosowanie szariatu
- Studium tekstów prawnych omawiających zastosowanie muzułmańskiego prawa w Chinach, z naciskiem na prawo rodzinne,
dziedziczenie i obowiązki religijne.
6. Jingtang Jiaoyu: Edukacja religijna a piśmiennictwo
- Badanie systemu edukacji scripturalnej i jego wpływu na produkcję literatury chińskojęzycznego islamu, w tym podręczników religijnych,
traktatów i poezji.
7. Rola sufizmu w chińskojęzycznym islamie
- Omówienie wpływu sufizmu, szczególnie w północno-zachodnich Chinach, na rozwój myśli muzułmańskiej w Chinach.
8. Islam w Chinach w okresie Qing: Wyzwania i adaptacje
- Analiza polityki dynastii Qing wobec muzułmanów i sposób, w jaki wspólnoty muzułmańskie adaptowały się do zmian politycznych,
społecznych i kulturowych.
9. Modernizacja i reforma: Islam w XIX i XX wieku
- Badanie wyzwań stojących przed muzułmanami w Chinach w XIX i XX wieku, w tym wpływów reformistycznych i spotkania z zachodnią
myślą.
10. Intelektualiści chińskojęzyczni w początkach XX wieku
- Studium postaci takich jak Jin Jitang i Wang Jingzhai, którzy pisali o tożsamości muzułmańskiej, reformie religijnej i modernizacji w
okresie wczesnej Republiki.
11. Chińskojęzyczna prasa i literatura muzułmańska w XX wieku
- Przegląd prasy i literatury, które odpowiadały na problemy związane z modernizacją, narodową tożsamością i relacjami z władzą,
koncentrując się na głównych autorach tego okresu.
12. Islam w Chinach i wyzwania współczesności
- Analiza współczesnych wyzwań, przed którymi stoją chińscy muzułmanie, w tym zmiany społeczne, polityczne i religijne oraz ich wpływ
na życie muzułmańskich wspólnot.
13.Dialog międzykulturowy i chińskojęzyczny islam w XXI wieku
- Omówienie współczesnych inicjatyw w zakresie dialogu międzykulturowego i interakcji między islamem a kulturą chińską, w tym rola
chińskojęzycznych intelektualistów muzułmańskich w globalnym kontekście.
14. Nowe formy piśmiennictwa i literatury muzułmańskiej w Chinach
- Studium współczesnych form literackich i religijnych, które rozwijają się w chińskojęzycznym islamie, takich jak poezja, eseje,
publicystyka i literatura piękna.
15. Podsumowanie: Chińskojęzyczny islam w XXI wieku i jego przyszłość - Podsumowanie kursu z analizą przyszłości chińskojęzycznego islamu, jego wyzwań i perspektyw w kontekście globalizacji, integracji z
chińską kulturą oraz dialogu z innymi tradycjami muzułmańskimi.
Kurs umożliwi studentom pełne zrozumienie historii i współczesnych przemian chińskojęzycznego islamu, z naciskiem na piśmiennictwo,
które stanowi fundament tej unikalnej tradycji intelektualnej.

Bentor, Yael, and Meir Shahar, eds. Chinese and Tibetan Esoteric Buddhism. [Publisher and year needed].

Brewer Jones, Charles. Buddhism in Taiwan: Religion and the State, 1660–1990. Honolulu: University of Hawai‘i Press, 1999.

Ch’en, Kenneth. Buddhism in China: A Historical Survey. Princeton: Princeton University Press, 1964.

Copp, Paul. The Body Incantatory: Spells and the Ritual Imagination in Medieval Chinese Buddhism. New York: Columbia University Press, 2014.

Critical Terms for the Study of Buddhism. Edited by Donald S. Lopez Jr. Chicago: University of Chicago Press, 2005.

Eifring, Halvor, ed. Hindu, Buddhist and Daoist Meditation: Cultural Histories. Oslo: Hermes Academic Publishing, 2014.

Esler, Joshua. Tibetan Buddhism and Han Chinese: Superscribing New Meaning on the Tibetan Tradition in Modern Greater China. 2013. [Thesis/dissertation—university and advisor details may be useful].

Gethin, Rupert. Podstawy Buddyzmu. Kraków: Wydawnictwo Homini, 2010.

Goossaert, Vincent, Jan Kiely, and John Lagerwey, eds. Modern Chinese Religion II, 1850–2015. Leiden: Brill, 2014.

Greene, Eric M. The Secrets of Buddhist Meditation: Visionary Meditation Texts from Early Medieval China. Honolulu: University of Hawai‘i Press, [publication year needed].

Kapstein, Matthew, ed. Buddhism Between Tibet and China. Boston: Wisdom Publications, 2009.

Karashima, Seishi.
— A Glossary of Dharmarakṣa’s Translation of the Lotus Sutra (正法華經詞典). Tokyo: IRIAB, Soka University, 1998.
— A Glossary of Kumārajīva’s Translation of the Lotus Sutra (妙法蓮華經詞典). Tokyo: IRIAB, Soka University, 2001.
— A Glossary of Lokakṣema’s Translation of the Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā (道行般若經詞典). Tokyo: IRIAB, Soka University, 2010.
— “Vernacularisms and Transcriptions in Early Chinese Buddhist Scriptures.” In Vernacularisms in Medieval Chinese Texts, by Erik Zürcher, Seishi Karashima, and Huanming Qin. Sino-Platonic Papers, no. 71 (1996). Philadelphia: University of Pennsylvania.

Liu, Jiahe, and Dongfang Shao. “Early Buddhism and Taoism in China (A.D. 65–420).” Buddhist-Christian Studies 12 (1992): 35–41. University of Hawai‘i Press.

Lopez, Donald S., Jr., ed.
— Religions of China in Practice. Princeton: Princeton University Press, 1996.

McRae, John R.
— Seeing Through Zen: Encounter, Transformation, and Genealogy in Chinese Chan Buddhism. Berkeley: University of California Press, 2003.
— The Northern School and the Formation of Early Ch’an Buddhism. Honolulu: University of Hawai‘i Press, 1986.

Nattier, Jan. A Guide to the Earliest Chinese Buddhist Translations: Texts from the Eastern Han and Three Kingdoms Periods. Tokyo: IRIAB, Soka University (Bibliotheca Philologica et Philosophica Buddhica X), 2008.

Orzech, Charles D., Henrik H. Sørensen, and Richard K. Payne, eds. Esoteric Buddhism and the Tantras in East Asia. Leiden: Brill, 2011.

Overmyer, Daniel L. Folk Buddhist Religion: Dissenting Sects in Late Traditional China. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1976.

Ozkan, Cuma. “A Comparative Analysis: Buddhist Madhyamaka and Daoist Chongxuan (Twofold Mystery) in the Early Tang (618–720).” PhD diss., University of Iowa, [year needed].

Poceski, Mario. Chinese Religions. London: Routledge, 2009.

Powers, John. Wprowadzenie do buddyzmu tybetańskiego. Warszawa: Aletheia, 1999.

Sharf, Robert H. Coming to Terms with Chinese Buddhism: A Reading of the Treasure Store Treatise. Honolulu: University of Hawai‘i Press, 2001.

Smyer Yu, Dan. The Spread of Tibetan Buddhism in China: Charisma, Money, Enlightenment. London: Routledge, 2012.

Takeuchi, Yoshinori, ed. Buddhist Spirituality: Later China, Korea, Japan, and the Modern World. New York: Crossroad Publishing, 1993.

Tsukamoto, Zenryu. A History of Early Chinese Buddhism: From Its Introduction to the Death of Hui-yuan. Trans. Leon Hurvitz. Tokyo: Kodansha International, 1985.

Tuttle, Gray. Tibetan Buddhists in the Making of Modern China. New York: Columbia University Press, 2005.

Williams, Paul. Buddyzm Mahajana. Warszawa: Wydawnictwo A, 2000.

Wright, Arthur F. Buddhism in Chinese History. Stanford: Stanford University Press, 1959.

Yü, Chün-fang. Chinese Buddhism: A Thematic History. Honolulu: University of Hawai‘i Press,

Zapiski z krajów buddyjskich. Trans. Genowefa Zduń and M. Kunstler. Warszawa: Dialog, 2015.

Zürcher, Erik.
— The Buddhist Conquest of China: The Spread and Adaptation of Buddhism in Early Medieval China. 3rd ed. Leiden: Brill, 2007.
— “Buddhist Influence on Early Taoism: A Survey of Scriptural Evidence.” T’oung Pao 66, no. 1–3 (1980): 84–147.

1. Benite Zvi Ben-Dor, The Dao of Muhammad. A Cultural History of Muslims in Late Imperial China, Harvard University Press, Cambridge (Mass.), 2005.
2. Broomhall Marshall, Islam in China. A Neglected Problem, Morgan & Scott, Ltd., London, 1910.
3. Cieciura Włodzimierz, Muzułmanie chińscy. Historia. Religia. Tożsamość, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 2014.
4. Chen J. Lilu, Chinese Heirs to Muhammad: Writing Islamic History in Early Modern China, Gorgias Press, June 4, 2020.
5. Gladney Dru C., Muslim Chinese. Ethnic Nationalism in the People’s Republic, Harvard University Press, Cambridge (Mass.), 1996.
6. Gladney Dru C., The Salafiyya Movement in Northwest China: Islamic Fundamentalism among the Muslim Chinese, [w:] Leif Manger (ed.), Muslim Diversity: Local Islam in Global Contexts, Routledge, London, 1999, s. 102-149.
7. Lipman Jonathan N., Familiar Strangers. A History of Muslims in Northwest China, University of Washington Press, Seattle, 1997.
8. Lipman Jonathan N., Hyphenated Chinese: Sino-Muslim Identity in Modern China, [w:] Hershatter Gail (ed.), Remapping China:
Fissures in Historical Terrain, Stanford University Press, Stanford, 1996, s. 97-112.
9. Mi Shoujiang, You Jia, Islam in China, Wuzhou Chuanbo Chubanshe, Beijing, 2004.
10. Petersen Kristian, Interpreting Islam in China: Pilgrimage, Scripture, and Language in the Han Kitab, Oxford University Press, 2018.
11. Thum Rian, Islamic China. An Asian History, Harvard University Press, 2025.
Rozszerzona lista literatury zostanie podana na zajęciach

brak