Historia Iranu i Afganistanu 1 3600-7-IR2-HIA1
Wykład zaczyna się od omówienia okresu prehistorycznego i wczesnego osadnictwa protomiejskiego na Wyżynie Irańskiej (m. in. Tepe Sialk). Odkrycie śladów rozwiniętej cywilizacji na stanowisku Jiroft w prowincji Kerman w Iranie i przełom w poglądach na najwcześniejsze cywilizacje starożytnego Bliskiego i Środkowego Wschodu. Powstawanie pierwszych wielkich cywilizacji osiadłych posługujących się pismem, zwłaszcza cywilizacji Elamu w południowo-zachodniej części obecnego Iranu. Następnie przemiany etniczno-kulturowe związane z pojawieniem się ludów mówiących językami indoeuropejskimi (Ariów), pierwsze świadectwa historyczne na temat Medów i Persów, w końcu zaś ukształtowanie się pierwszych trwałych organizmów państwowych ludów irańskich. Państwo medyjskie i monarchia Achemenidów jako imperia wieloetniczne i wielokulturowe o ponadregionalnym zasięgu. Omówienie historii politycznej, społecznej i gospodarczej państwa perskiego od Cyrusa Wielkiego po Dariusza III Kodomana. Kwestia pochodzenia Cyrusa i jego przodków. Dojście do władzy Dariusza Wielkiego i tzw. bocznej linii Achemenidów. Kontrowersje związane z Dariuszem. Najazd Aleksandra Macedońskiego i upadek monarchii Achemenidów. Okres diadochów i powstanie państwa Seleukidów, hellenizacja kultury elit Iranu.
Przedstawienie procesu kształtowania się państwa Arsakidów, supremacja partyjskich Arsakidów i rewindykacja terytorium irańskiego i Mezopotamii z rąk Selukidów. Konflikt z Rzymem i ustabilizowanie się rywalizacji między republiką, później cesarstwem rzymskim, a Iranem. Znaczenie epoki Arsakidów, ostateczny zanik tradycji achemenidzkiej i zastąpienie jej nową tożsamością historyczno-kulturową.
Początki rodu Sasana i upadek Arsakidów. Ardaszir Pabagan, założyciel dynasti Sasanidów. Omówienie historii politycznej, społecznej i gospodarczej państwa Sasanidów od początku do rządów Peroza. Wojny z Rzymem, spór o Armenię. Niepokoje na wschodzie i najazdy ludów tureckich z Azji Środkowej. Ruch mazdakitów i restauracja władzy królewskiej. Reformy Kawada i Chosro Anuszirwana i stan państwa. Chosro Parwez, wojny z Bizancjum i zdobycze terytorialne – opanowanie Azji Mniejszej, podbój Palestyny i Egiptu. Wyczerpanie konfliktami i rozstrój wewnętrzny, problemy społeczne, gospodarcze i stan finansów państwa. Osiągnięcia cywilizacyjne Iranu Sasanidów.
Arabowie przed islamem, państwa Ghassanidów i Lachmidów. Misja religijno-polityczna proroka Mahometa i zjednoczenie plemion Półwyspu Arabskiego. Pierwsze najazdy przeciwko Iranowi i Bizancjum. Kolejne najazdy na Iran i koniec ostatniego Sasanidy. Podboje w Azji Środkowej i początek islamizacji Iranu. Utrata suwerenności – Iran w obrębie państwa muzułmańskiego.
Epoka kalifatu Omajjadów i organizacja nowego imperium częściowo w oparciu o wzory irańskie. Zdobycie władzy przez ród Abbasydów i wzrost znaczenia elementu niearabskiego w kalifacie. Rola szyizmu. Rozbicie terytorialne na szereg państw (emiratów) jedynie formalnie zależnych od kalifatu. Polityczna emancypacja irańskich elit. Walka o zachowanie tożsamości i substancji społecznej i kulturowej oraz znalezienie i zdefiniowanie własnego miejsca w politycznej rzeczywistości islamu. W tym okresie dominuje rywalizacja emiratów o preponderancję na terytorium wschodniego kalifatu.
|
W cyklu 2025Z:
Na wykładzie omawiany jest okres dominacji islamu w Iranie począwszy od X wieku. |
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Student po ukończeniu kursu przewidzianego programem:
Wiedza:
- ma podstawową wiedzę w zakresie teorii nauk humanistycznych (literaturoznawstwa lub językoznawstwa lub historii) niezbędnych dla rozumienia wybranych aspektów kultury K_W04;
- ma uporządkowaną wiedzę szczegółową o historii Iranu i Afganistanu K_W06;
- ma uporządkowaną wiedzę szczegółową o perskiej sztuce i estetyce K_W08;
- ma uporządkowaną wiedzę szczegółową o zagadnieniach społeczno-kulturowych Iranu i Afganistanu w zakresie środowiska naturalnego, sytuacji etnicznej, demograficznej i politycznej K_W09;
- ma uporządkowaną wiedzę na temat uwarunkowań środowiska naturalnego, geopolitycznego i gospodarczego oraz ich znaczenia dla historycznej i współczesnej sytuacji Iranu i Afganistanu K_W11;
- ma świadomość różnorodności językowej i jej wpływu na sytuację kulturową i polityczną świata K_W14;
- zna i rozumie podstawowe metody analizy i interpretacji różnych wytworów kultury właściwe dla wybranych teorii i szkół badawczych w zakresie nauk o kulturze i religii oraz literaturoznawstwa, językoznawstwa, filozofii i historii K_W18.
Umiejętności:
- potrafi zastosować wiedzę z zakresu historii Iranu i Afganistanu do analizy i interpretowania wydarzeń współczesnego świata K_U04;
- potrafi prawidłowo usytuować Iran i Afganistan w kontekście uwarunkowań środowiska naturalnego, geopolitycznego i gospodarczego K_U05;
- potrafi zastosować wiedzę z zakresu problematyki społeczno-kulturowej Iranu i Afganistanu w typowych sytuacjach profesjonalnych K_U09;
- posiada umiejętność prezentacji zagadnień szczegółowych z zakresu problematyki kulturowej Iranu w języku polskim oraz w języku perskim z uwzględnieniem tradycji intelektualnej Iranu i Afganistanu K_U21.
Kompetencje:
- rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie K_K01;
- potrafi odpowiednio określić cele i sposoby ich osiągnięcia w zakresie działalności naukowej, zawodowej i społecznej K_K04;
- ma świadomość odmienności kulturowej i jej źródeł religijnych, filozoficznych, obyczajowych i historycznych oraz jej znaczenia dla rozumienia współczesnego świata K_K05;
- widzi potrzebę prowadzenia dialogu międzykulturowego K_K06;
- ma świadomość znaczenia kultury Iranu i Afganistanu w kulturze światowej K_K07;
- jest gotów do działania na rzecz udostępniania i promowania spuścizny kulturowej i językowej Iranu i Afganistanu K_K08.
Kryteria oceniania
- bieżące przygotowanie do zajęć;
- możliwość zlecenia studentom prezentacji semestralnej;
- egzamin ustny.
Literatura
The Cambridge History of Iran, t. I-III, Cambridge 1968-1985
R.N. Frye, The History of Ancient Iran, München 1983
A. Krasnowolska (red.), Historia Iranu, Ossolineum 2010, cz. I-II
M. J. Olbrycht, Aleksander Wielki i świat irański, Rzeszów 2004
A.T. Olmstead, Dzieje imperium perskiego, Warszawa 1974
B. Składanek, Historia Persji, t. 1-2, Warszawa 2008
J. Wolski, Dzieje i upadek imperium Seleucydów, 1999
J. Wolski, Imperium Arsacydów, Poznań 1996
Pozycje do wyboru, według propozycji wykładowcy.
|
W cyklu 2025Z:
The Cambridge History of Iran, t. IV-VII, Cambridge 1975-1990 |