Historia, literatura i sztuka Chin do 1 poł. XIX w. 3600-19-SIW1-HLSCXIX

Przedmiot ma na celu zaznajomienie osób studiujących z najważniejszymi zagadnieniami związanymi z historią, literaturą i sztuką Chin do 1. poł. XIX w. Osoby studiujące zyskają świadomość powiązań pomiędzy zjawiskami tradycyjnie stanowiącymi przedmiot badań trzech różnych dyscyplin. Zajęcia prowadzone będą w formie wykładu z elementami konwersatorium. Wiadomości podawane przez wykładowców stanowić będą punkt wyjścia do refleksji i dyskusji dotyczącej faktów i źródeł historycznych, dzieł sztuki oraz tekstów literackich. Zajęcia pomogą osobom studiującym sprecyzować zainteresowania badawcze, które rozwijane będą na dalszych etapach studiów.

W części historycznej szczególny nacisk położony zostanie na najważniejsze procesy polityczne, społeczne i kulturowe, które ukształtowały cywilizację chińską od czasów najdawniejszych do pierwszej połowy XIX wieku. W trakcie zajęć omówione zostaną podstawowe uwarunkowania geograficzne i kulturowe rozwoju cywilizacji chińskiej, najstarsze kultury neolityczne oraz początki państwowości na obszarze Chin. Przedstawione zostaną dzieje dynastii Shang i Zhou, ze szczególnym uwzględnieniem narodzin kluczowych koncepcji politycznych i społecznych, takich jak Mandat Nieba, a także procesów prowadzących do ukształtowania się klasycznej tradycji chińskiej.
Znaczna część zajęć poświęcona będzie epoce „Wiosen i Jesieni” oraz „Państw Walczących”, w której doszło do rozwoju najważniejszych nurtów chińskiej myśli filozoficznej, w tym konfucjanizmu, daoizmu i legizmu. Następnie omówione zostaną proces zjednoczenia Chin przez dynastię Qin oraz powstanie pierwszego scentralizowanego cesarstwa, a także rozwój instytucji politycznych i administracyjnych w okresie dynastii Han. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na rolę konfucjanizmu jako ideologii państwowej, rozwój biurokracji urzędniczej oraz znaczenie kontaktów handlowych i kulturowych realizowanych za pośrednictwem Jedwabnego Szlaku.
W dalszej części kursu przedstawione zostaną przemiany polityczne i społeczne związane z upadkiem dynastii Han, okresem Trzech Królestw, dynastii Jin oraz epoką Dynastii Północnych i Południowych. Omówione zostanie również przenikanie buddyzmu do Chin i jego wpływ na kulturę, religię, sztukę oraz życie intelektualne. Kolejne zajęcia poświęcone będą ponownemu zjednoczeniu kraju przez dynastie Sui i Tang, rozwojowi instytucji cesarskich oraz miejscu Chin Tang w sieci kontaktów politycznych, gospodarczych i kulturowych Azji Wschodniej i Azji Centralnej.
Studenci zapoznają się również z przemianami zachodzącymi w okresie dynastii Song, obejmującymi rozwój gospodarczy, urbanizację, wzrost znaczenia handlu, postęp technologiczny oraz ewolucję systemu egzaminów urzędniczych. Omówione zostaną także dzieje niechińskich państw istniejących na obszarze współczesnych Chin i ich sąsiedztwie, w tym dynastii Liao, Jin i Zachodniej Xia, co pozwoli ukazać wieloetniczny charakter historii Chin. Następnie przedstawione zostaną podbój mongolski, funkcjonowanie dynastii Yuan oraz znaczenie włączenia Chin w struktury imperium mongolskiego.
W kolejnych częściach kursu omówione zostaną powstanie i rozwój dynastii Ming, funkcjonowanie aparatu państwowego, kontakty morskie i handlowe, a także pierwsze spotkania Chin z Europejczykami i rozwój wymiany międzykontynentalnej we wczesnej epoce nowożytnej. Przedstawiony zostanie również podbój mandżurski i powstanie dynastii Qing, ze szczególnym uwzględnieniem charakteru wieloetnicznego imperium, jego ekspansji terytorialnej oraz procesów, które doprowadziły do ukształtowania granic współczesnych Chin.
Ostatnia część zajęć poświęcona będzie społeczeństwu i kulturze późnych Chin cesarskich. Omówione zostaną zagadnienia związane ze strukturą społeczną, rodziną i organizacją rodową, funkcjonowaniem elit uczonych, systemem egzaminów urzędniczych oraz rolą historii, literatury i sztuki w kulturze tradycyjnych Chin. Kurs zakończy charakterystyka sytuacji państwa Qing w XVIII i pierwszej połowie XIX wieku oraz omówienie najważniejszych procesów historycznych, które stworzyły fundamenty nowoczesnych Chin.

W części poświęconej literaturze osoby studiujące poznają historię literatury chińskiej od jej początków do 1 poł. XIX w. Zajęcia mają formę wykładu wzbogaconego dyskusją i lekturą wybranych tekstów, ilustrujących omawiane zagadnienia.
Zajęcia uczą słuchaczy identyfikowania najważniejszych tendencji w literaturze, dostarczają także wiedzy szczegółowej na temat wybranych pisarzy i ich dzieł. Osoby studiujące poznają zjawiska w porządku chronologicznym, obszernie wprowadzony zostanie kontekst kulturowy ich powstania.

Podczas omawiania okresu przedcesarskiego osoby studiujące poznają najstarsze zabytki chińskiego piśmiennictwa (jiaguwen i jinwen), a następnie kluczowe dla rozwoju późniejszej literatury teksty: Shijing, Shujing, Yijing, Chunqiu, Zuo zhuan. Omówiona zostanie rola historiografii w chińskiej literaturze. Uczestnicy zapoznają się z koncepcją kanonu konfucjańskiego oraz najważniejszymi dziełami filozoficznymi i poetyckimi. W okresie rządów dynastii Han istotnym zjawiskiem było odtwarzanie utraconej częściowo w III w. p.n.e. spuścizny literatury przedcesarskiej. Powstawały wpływowe teksty historiograficzne, rozwijała się poezja dworska (fu) i nawiązująca do wzorców ludowych (yuefu). Okres rozbicia po upadku dynastii Han charakteryzowało niezwykłe ożywienie intelektualne, które doprowadziło również do powstania interesujących zjawisk w literaturze, przede wszystkim w poezji (twórczość Cao Zhi czy Tao Yuanminga, wiersze pejzażowe), ale także w prozie (zhiguai xiaoshuo) oraz w dziedzinie teorii literatury. Rewolucja poetycka zapoczątkowana w tym okresie zaowocowała twórczością najsłynniejszych poetów epoki rządów dynastii Tang. Ewoluowały wówczas społeczne funkcje poezji oraz ideał poety. Przełom w prozie popularnej przyniosło pojawienie się formy chuanqi. Osoby studiujące zapoznają się również z odkryciami z Dunhuangu, które pozwoliły badaczom uzyskać wgląd w spuściznę (nie tylko) literacką tego okresu. Po przejęciu władzy przez dynastię Song w Chinach zaczęło się rozpowszechniać użycie druku. Postępował proces oddzielania się elit literackich od urzędniczych. Nastąpiły kolejne wielkie zmiany w poezji (pojawienie się pieśni ci, twórczość Su Shi, Li Qingzhao czy Huang Tingjiana), rozwijała się proza oficjalna i popularna (huaben, biji, teksty poświęcone podróżom). Rządy dynastii Yuan przyniosły polityczną marginalizację chińskich elit intelektualnych, ale także powstanie chińskiego teatru (zaju). Teatr, w szczególności tzw. południowy, rozwijał się również bardzo dynamicznie w okresie rządów dynastii Ming: w tym czasie powstała m.in. słynna Altana peonii autorstwa Tang Xianzu. Godne uwagi zjawiska pojawiły się w prozie oficjalnej (esej ośmioczłonowy), ale przede wszystkim doszło do rewolucji w prozie popularnej. Napisano pierwsze powieści, do dzisiaj cieszące się niesłabnącą popularnością: Sanguo zhi yanyi, Shuihu zhuan, Xiyou ji, Jin ping mei. Równocześnie kształtował się ideał erudyty/literata. Rządy dynastii Qing to przede wszystkim czas rozwoju prozy i teatru. Powstaje słynny zbiór krótkich form prozatorskich Liaozhai zhi yi i wielkie powieści Rulin waishi oraz Honglou meng. W teatrze oprócz powstania ważnych tekstów dramatycznych (Changsheng dian, Taohua shan) na szczególną uwagę zasługuje ukształtowanie się opery pekińskiej.