Wiara religijna: ujęcia socjologiczne i filozoficzne 3502-FAKL646-OG

Seminarium skupia się na „zjawisku religijnym” jakim jest wiara i religia w ujęciu socjologicznym i wybranych ujęciach filozoficznych. Ujęcia socjologiczne skupiają się na funkcjach i konsekwencjach społecznych wiary religijnej, pytają, jakie zjawiska należą do zakresu pojęcia, badają ich grupowy i instytucjonalny wymiar oraz ich konsekwencje dla innych systemów kulturowych i obszarów życia społecznego (sztuki, idei moralnych, ale też dla zachowań jednostek czy wpływu na inne systemy społeczne, jak polityka czy gospodarka). Ujęcia filozoficzne skupiają uwagę na znaczeniu pojęć religijnych i pytaniu, do jakiej „rzeczywistości” one się odnoszą; pytają też o związki sensu (logiczne), jakie zachodzą między podstawowymi pojęciami religijnymi (np. Bóg, zmartwychwstanie, zbawienie, modlitwa, cud). Wiara i religia to problematyka założycielska socjologii. Obaj jej ojcowie-założyciele – Durkheim i Weber – mogą być określeni jako przede wszystkim socjologowie religii. Dla filozofów wiara religijna stanowiła „od zawsze” wyzwanie. Trafnie ujął to Leo Strauss: życie domaga się odpowiedzi na pytanie, co jest dobre, do czego warto dążyć, jakie działania wybrać? Jakiej wiedzy można ostatecznie zaufać, czym jest to jedyne, co się naprawdę liczy, na czym można oprzeć życie: filozofia (wszelka nauka i wiedza, której źródłem jest rozum) czy objawienie (Bóg)? Co ciekawe, tacy filozofowie jak Strauss, Heidegger czy nawet Weber skłaniali się do przekonania, że rozumny namysł wskazuje, że to jedyne, co się liczy to jakaś postać objawienia (Heidegger: tylko Bóg może nas uratować; Weber: niestety, żyjemy w czasach nieobecności proroka). W trakcie zajęć podjęty zostanie problem, dlaczego tak uważali, jak mocne są ich (rozumne) argumenty.

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Założenia (opisowo)

Zainteresowanie zjawiskiem religijnym w szerszym kontekście

Efekty kształcenia

K_W01 zna i rozumie podstawowe pojęcia wybranych subdziedzin socjologii (np. socjologii rodziny, zdrowia, pracy, religii, gospodarki, edukacji, itp.)
K_W02 posiada pogłębioną wiedzę o miejscu socjologii w systemie nauk, w tym o jej możliwych zastosowaniach na gruncie innych dyscyplin
K_W03 ma świadomość istnienia sporów teoretycznych i metodologicznych prowadzonych we współczesnej socjologii, jest refleksyjny i krytyczny wobec różnych stanowisk
K_W08 posiada pogłębioną wiedzę o rodzajach więzi społecznych i mechanizmach podtrzymywania ładu zbiorowego
K_W10 posiada pogłębioną wiedzę o zróżnicowaniu kulturowym i jego przemianach, tożsamości kulturowej, interakcji i komunikacji międzykulturowej
K_W26 posiada pogłębioną wiedzę na temat założeń i twierdzeń wybranych historycznych i współczesnych teorii socjologicznych
K_W27 posiada pogłębioną wiedzę o ideach i procesach społecznych XIX, XX i XXI w., które ukształtowały oblicze współczesnego świata
K_U20 wykrywa złożone zależności między kształtowaniem się idei filozoficznych a procesami społecznymi i kulturalnymi oraz określa relacje między tymi zależnościami
K_K13 jest otwarty na różne perspektywy teoretyczne i metodologiczne badań społecznych

Kryteria oceniania

kolokwium, udział w dyskusji, praca pisemna, prezentacja

Literatura

1. E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego, Warszawa: PWN 1990, (ks. I, rozdz. I: Definicja zjawiska religijnego i religii), s. 19-42.
2. M. Weber, Słowo wstępne, w: M. Weber, Etyka protestancka i duch kapitalizmu, Warszawa: Wydawnictwa UW 2011, s. 49-66.
3. M. Weber, Główne cechy religii światowych, w: Socjologia religii. Antologia tekstów (red., W. Piwowarski, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 2007, s. 25-39.
4. M. Weber, Dygresja: Teoria stopni i kierunków religijnego odrzucenia świata, w: M. Weber, Socjologia religii. Dzieła zebrane. Etyka gospodarcza religii światowych, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 2006, s. 199-224.
5. C. Geertz, Religia jako system kulturowy, , w: Socjologia religii. Antologia tekstów (red., W. Piwowarski, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 2007, s. 40-59.
6. J. Casanova, Religie publiczne w nowoczesnym świecie, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 2005 (rozdz. 2: Religie prywatne i religie publiczne), s. 83-124.
7. P. Berger, Święty baldachim, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS 2005, (rozdz. Religia i podtrzymanie świata), s. 61-88.
8. S. Czarnowski, Kultura religijna wiejskiego ludu polskiego, w: S. Czarnowski, Kultura, Warszawa: PWN 1959, s. 88-107.
9. T. Szawiel, Religijność ludowa, perspektywy spojrzenia, Znak nr 3 2008, s. 45-58.
10. L. Wittgenstein, Wykłady o wierze, ZNAK lipiec-sierpień 1969, s. 965-983.
11. K. Michalski, Eseje o Bogu i śmierci, Warszawa: Kurhaus 2014 (eseje: Cisza śmierci, Kochać Boga, Refleksja o zmartwychwstaniu, O wieczności, o Bogu…).
12. L. Kołakowski, Jezus ośmieszony. Esej apologetyczny i sceptyczny, Kraków: Wydawnictwo ZNAK 2014.
13. Ch. Taylor, Oblicza religii dzisiaj, Kraków: Wydawnictwo ZNAK 2002, (Wykład 2: „Podwójnie narodzeni”), s. 29-49.
14. L. Strauss, Reason and Revelation (Rozum i objawienie – niepublikowany wykład 1948), w: H. Meier, Leo Strauss and the Theologico-Political Problem, Cambridge: Cambridge University Press 2006), s. 141-180.
15. J. Taubes, Apokalipsa i polityka. Eseje mesjańskie, Warszawa: Biblioteka Kwartalnika Kronos 2013 (eseje: Cena za mesjanizm, Spór między judaizmem a chrześcijaństwem. Próba zmierzenia się z nierozwiązywalną różnicą), s. 3-10, 47-60.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 3502-FAKL646-OG w USOSweb