Filozofia hermeneutyczna 3501-FH-S-OG

Tegoroczne seminarium ukierunkowane będzie na współczesną filozofię hermeneutyczną. Filozofia ta stała się znaczącą postacią filozofowania dopiero w ostatnich pięćdziesięciu latach. Dlatego inspiracjom pochodzącym od Diltheya i Heideggera poświęcone zostaną jedynie dwa pierwsze spotkania mające charakter wprowadzający. Większość spotkań semestru zimowego ukierunkowana będzie na twórczość klasyków filozofii hermeneutycznej – Gadamera i Ricoeura. Uwzględnione zostaną ich najważniejsze publikacje filozoficzne.
W drugim semestrze dyskutowane będą z kolei poglądy współczesnych filozofów związanych z filozofią hermeneutyczną jak też radykalizujących jej klasyczną postać. Mam tu na myśli, z jednej strony, twórczość Taylora, Rortry’ego, Marquarda, Vattima, Caputo, zaś z drugiej, Habermasa, Apla i Derridy, którzy nie są reprezentantami filozofii hermeneutycznej, lecz albo korzystają z pewnych jej inspiracji, albo też podejmują z nią krytyczny dialog.
Osobom niezbyt obeznanym z filozofią hermeneutyczną chciałbym przypomnieć, że określenie „filozofia hermeneutyczna” uzyskało popularność dopiero w myśli ostatnich dziesięcioleci. Jest to nurt myślowy nawiązujący do inspiracji płynących od Kanta, Herdera i Schleiermachera, a przede wszystkim od Diltheya i Heideggera. W nawiązaniu do dorobku dwu ostatnio wspomnianych filozofów można powiedzieć, że filozofia ta posiada charakter po-, czy też postmetafizyczny. Podobnie do wielu innych nurtów współczesnej filozofii, filozofia hermeneutyczna odchodzi od systemowej postaci filozofowania i od mocnego statusu rezultatów pracy filozofa. Dostrzega ona bowiem, że filozofia zakorzeniona jest w kulturze swego czasu i wspiera się na wielu wstępnych przekonaniach określających kierunek pracy filozofa. Zarazem reprezentanci tej filozofii podtrzymują powagę myślenia filozoficznego (związaną z koniecznością uprawomocniania filozoficznych poglądów) i dawną rolę filozofii w ludzkim życiu.
Filozofia hermeneutyczna koncentruje się przede wszystkim na problematyce współczesnej kultury i na kwestiach odnoszących się do ludzkiego bytu (w szerokim sensie tego określenia). Jest ona zazwyczaj otwarta na dyskusję z reprezentantami innych stanowisk filozoficznych i aktywnie uczestniczy w życiu filozoficznym. Angażuje się też w najnowsze tendencje tego życia i podejmuje dialog z wybitnymi przedstawicielami najnowszej filozofii. Bliższe zapoznanie się z tą filozofią otwiera więc możliwość rozumienia ogólnego stanu współczesnej filozofii. Zarazem w trakcie seminarium dokonana też zostanie ocena dorobku poszczególnych reprezentantów filozofii hermeneutycznej, jak i tej filozofii jako całego nurtu myślowego.

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali

Efekty kształcenia

1. Podstawowym efektem będzie zrozumienie poglądów odnoszących się do zagadnień współczesnej filozofii hermeneutycznej
2. Kolejnym efektem stanie się zrozumienie powiązań tej filozofii z innymi nurtami współczesnej filozofii.
3. Następnym efektem będzie zrozumienie relacji pomiędzy poszczególnymi reprezentantami filozofii hermeneutycznej, jak też ograniczeń tej filozofii.

Kryteria oceniania

Warunkiem zaliczenia seminarium jest obecność na prawie wszystkich jego spotkaniach (można mieć dwie nieobecności w semestrze), lektura omawianych tekstów i wygłoszenie jednego referatu (20 – 30 min.) rozszerzającego omawianą tematykę lub prezentującego własne badania poglądów omawianych filozofów (fragmentu pracy doktorskiej lub magisterskiej).
Na ocenę dostateczną konieczne jest wygłoszenie referatu i uczestnictwo w pracach seminarium.
Na ocenę dość dobrą (3,5) konieczne jest wygłoszenie referatu i zabieranie głosu w prowadzonych dyskusjach.
Na ocenę dobrą niezbędne jest wygłoszenie referatu ocenionego na 4 i wykazywanie się dobrym przygotowaniem do dyskusji.
Na ocenę dobrą z plusem (4,5) niezbędne jest wygłoszenie referatu ocenionego na co najmniej 4 i częsty udział w dyskusjach.
Na ocenę 5 niezbędne jest wygłoszenie referatu ocenionego na 5 i twórcze przyczynianie się do prac seminarium wyrażające się w częstym udziale w dyskusjach i formułowaniu poglądów będących wyrazem dobrego zrozumienia omawianych zagadnień.

Literatura

W. Dilthey, Budowa świata historycznego w naukach humanistycznych, s. 20-30, 90-111, 190-211.
M. Heidegger, Ontologia. Hermeneutyka faktyczności, s. 15-27.
M. Heidegger, Bycie i czas, s. 49-54 (końcówka § 7), 202-218 (§ 31,32).
H.-G. Gadamer, Prawda i metoda, (wydanie z 1993 r.) s. 23-36, 247-255, 353-371, 399-415, 429-431, 439-442.
H.-G. Gadamer, Obywatele dwóch światów i Antropologiczne podstawy wolności człowieka, w: Dziedzictwo Europy, s. 67-84.
P. Ricoeur, Interpretacja a refleksja. Konflikt hermeneutyczny (jest to fragment Eseju o Freudzie), w: „Studia Filozoficzne” nr. 9-1986.
P. Ricoeur, Egzystencja i hermeneutyka, w: książka Egzystencja i hermeneutyka.
P. Ricoeur, Język, tekst, interpretacja, s. 191-223.
P. Ricoeur, O sobie samym jako innym, s. 494-527.
Ch. Taylor, Samointerpretujące się zwierzęta, w: J. Górnicka-Kalinowska (red.), Filozofia podmiotu, s. 261-295.
R. Rorty, Filozofia a zwierciadło natury, s. 281-349.
O. Marquard, Rozstanie z filozofią pierwszych zasad, s. 3-22, 120-150.
G. Vattimo, Hermeneutyka – nowa ‘koiné’, w: „Teksty Drugie”, nr. 1/1996.
G. Vattimo, Poza interpretacją, s. 11-24.
G. Vattimo, Koniec nowoczesności, s. 15-25, 103-118, 153-169.
J. Caputo, Heidegger i Derrida: zimna hermeneutyka, w: „Nowa Krytyka”, nr. 12, Szczecin 2001.
J. Habermas, Uniwersalne roszczenie hermeneutyki, w: H. Orłowski (red.), Współczesna myśl literaturoznawcza w RFN, s. 35-60.
H.-G. Gadamer, Język i rozumienie, s. 73-98.
P. Ricoeur, Wyjaśnienie a rozumienie. Konflikt hermeneutyczny, w: Język, tekst interpretacja, s. 156-179.
H.-G. Gadamer, Romantyzm, hermeneutyka, dekonstrukcja, w: Język i rozumienie, s. 143-160.
H.-G. Gadamer, Destrukcja i dekonstrukcja, w: Teoria, etyka, hermeneutyka, s. 111-124.
Poglądy Apla i Derridy omówione zostaną na podstawie referatów.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: