WMS: Władza symboliczna i dominacja klasowa 3500-WMS-WSDK
Władza symboliczna to panowanie sprawowane poprzez symbole i wedle symbolicznych reguł. Każda władza, nawet najbardziej okrutna, pisał Pierre Bourdieu, ma w sobie symboliczny składnik, którym jest „poznanie i uznanie”. Formy myślenia o świecie także są składnikiem tej władzy, podobnie jak uznanie czy szacunek okazywane władzy są już częścią jej panowania. Życie codzienne pełne jest znaturalizowanych form myślenia i okazywania szacunku, w które wpisane są relacje władzy.
Temat władzy symbolicznej jest jednym z najważniejszych tematów myśli społecznej. Podczas zajęć przyjrzymy się klasycznym i współczesnym teoriom władzy społecznej, powstałym w obszarze socjologii, psychoanalizy i filozofii politycznej. Teorie te miały na celu uwidocznić reguły władzy symbolicznej, które działają najskuteczniej właśnie wtedy, gdy są najmniej widoczne.
Szczególny nacisk zostanie położony na ukazanie związku między władzą symboliczną a reprezentacją klas i dominacją klasową.
Poszczególne kwestie poruszane na zajęciach mogą być związane z kwestiami tożsamościowymi i podstawami legitymizacji władzy politycznej i społecznej (w tym religijnej), osoby zgłaszające się do udziału w zajęciach wyrażają tym samym domyślną zgodę na uczestnictwo w krytycznych i otwartych (ale zachowujących rygor akademicki) dyskusjach na te tematy.
Tematy zajęć mogą obejmować (lista jest przykładowa i może być modyfikowana w zależności od potrzeb grupy):
pojęcie władzy symbolicznej (Pierre Bourdieu)
relacje symboliczne (E. Durkheim, M. Mauss)
porządek symboliczny (Jacques Lacan)
przykłady dyskursów symbolicznych: religia, filozofia, polityka
epistemologie władzy (M. Foucault)
formy myślenia klasy dominującej i hegemonia (Karol Marks, Antonio Gramsci)
reprezentacje klas społecznych
formy myślenia i dyskursy władzy (Jadwiga Staniszkis)
hegemonia klasowa (Antonio Gramsci)
mieszczańskie formy symboliczne (György Lukács, Walter Benjamin)
destrukcja władzy symbolicznej (R. Salecl, S. Žižek)
Szczegółowy zestaw tematów i zagadnień będzie, w miarę możliwości, dostosowywany na bieżąco do zainteresowań grupy i dynamiki dyskusji podczas zajęć.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
K_W02 absolwent zna i rozumie w pogłębionym stopniu społeczną naturę relacji łączących jednostki, grupy i instytucje społeczne
K_W04 absolwent zna i rozumie w pogłębionym stopniu założenia i twierdzenia głównych współczesnych teorii socjologicznych i stan debaty socjologicznej
K_U01 absolwent potrafi zastosować terminy i kategorie socjologiczne do pogłębionej analizy złożonych problemów współczesnego społeczeństwa polskiego i globalnego
K_K01 absolwent jest gotów do krytycznej oceny debaty naukowej i społecznej w obszarze nauk socjologicznych, a także swego w niej udziału, w tym uznania znaczenia dowodów naukowych i roli ekspertów w procesie tworzenia i implementacji wiedzy
Efekty przedmiotowe:
K_W02 uczestnik rozumie relacje władzy symbolicznej i dominacji klasowej
K_W04 uczestnik zna główne stanowiska i dyskusje z obszaru teorii społecznej dotyczące badań nad władzą symboliczną i dominacją klasową
K_U01 uczestnik potrafi zastosować pojęcia z obszaru krytycznej analizy władzy symbolicznej do współczesnych społeczeństw
K_K01 uczestnik jest zdolny do krytycznej refleksji nad rolą debat naukowych w utrwalaniu lub krytyce relacji władzy i dominacji
Kryteria oceniania
Czytanie lektur, udział w dyskusji i egzamin ustny lub praca pisemna (zaliczenie za pomocą pracy pisemnej mile widziane szczególnie w przypadku osób, które prowadzą badania własne zbliżone do tematu zajęć lub są szczególnie zainteresowane poruszaną tematyką).
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2
Zasady zaliczania poprawkowego: takie same jak w pierwszym terminie.
Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT, nie jest dozwolone.
Literatura
Przykładowa, wybrana literatura (omówione zostaną fragmenty poniższych prac; literatura będzie dostosowywana do przebiegu dyskusji i może się zmieniać w zależności od przebiegu seminarium):
W. Benjamin (2012) O pojęciu historii, przeł. A. Lipszyc, Kraków: Wydawnictwo UJ.
P. Bourdieu (2006) Medytacje pascaliańskie, przeł. K. Wakar, Warszawa: Oficyna Naukowa
J. Lacan (2018) Symboliczne, wyobrażeniowe i realne; Imiona-Ojca, przeł. R. Carrabino i in., Warszawa: PWN.
G. Lukács (1991) Historia i świadomość klasowa, przeł. M. J. Siemek, Warszawa: PWN.
K. Marks, F. Engels (1949) Manifest komunistyczny, w: Marks, Engels, Dzieła wybrane, Warszawa: Książka i Wiedza.
J. Staniszkis (2012) Zawładnąć!, Warszawa: Scholar.
R. Salecl (2013) Tyrania wyboru, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
S. Žižek (2008) W obronie przegranych spraw, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.