Przy taśmie, na kasie, za biurkiem 2. Proces pracy – teoria i praktyka 3500-FAKM-TKB
Zajęcia poświęcone Teorii Procesu Pracy (Labour Process Theory, LPT) mają na celu pogłębienie wiedzy osób studiujących na temat jedych z kluczowych podejść krytycznych w socjologii pracy i ekonomii politycznej. LPT to rozwijający się od 50 lat projekt badawczy, wywodzący się z analizy klasycznych form organizacji pracy przemysłowej, w którym obecnie trwają badania nad współczesnymi zjawiskami, takimi jak praca platformowa czy cyfryzacja. Punktem wyjścia jest dorobek Harry’ego Bravermana oraz jego krytyka kapitalistycznej organizacji pracy, w szczególności procesów dekwalifikacji i kontroli. Podczas zajęć omówiony zostanie rozwój LPT towarzyszący zmianom form akumulacji kapitału i form zarządzania wraz z przejściem od tayloryzmu i fordyzmu do bardziej elastycznych wariantów jak toyotyzm, just-in-time i lean production.
Podczas zajęć omówione zostaną klasyczne koncepcje kontroli pracy, wprowadzone zostanie rozróżnienie między bezpośrednią kontrolą a odpowiedzialną autonomią oraz działań menedżerskich w organizacjach wpływających na kontrolę nad pracą. Omówiona zostanie też koncepcja wytwarzania zgody sformułowana przez Michaela Burawoya, pojęcie alienacji i idea „tyrani fabryki”, a także społeczne konsekwencje rozwoju technologii. Podczas zajęć omówiona zostanie też koncepcja składu klasowego, bliska LPT, wywodząca się z myśli wołoskich autonomistów. Omówiona w tym zakresie zostanie relacja między oporem w miejscu pracy a sferą polityki.
Zajęcia mają charakter analityczny i krytyczny, a ich celem jest rozwinięcie umiejętności interpretowania współczesnych form pracy w szerszym kontekście społecznym i politycznym.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Osoba studiująca po zakończeniu zajęć:
K_W01 zna i rozumie pojęcia LPT
K_W02 ma świadomość istnienia sporów teoretycznych i metodologicznych prowadzonych we w ramach podejścia teoretycznego i jest krytyczna wobec różnych stanowisk w ramach nurty LPT
K_W12 posiada pogłębioną wiedzę na temat funkcjonowania różnego typu miejsc pracy i zarządzania nimi
K_W13 jest refleksyjna i krytyczna w interpretacji procesu pracy oraz ich konsekwencji dla położenia pracowników w systemie kapitalistycznym
K_W14 posiada pogłębioną wiedzę na temat założeń i twierdzeń nurtów związanych z LPT
K_W15 podchodzi w sposób refleksyjny i krytyczny do omawianej perspektywy teoretycznej
K_U03 potrafi samodzielnie formułować i weryfikować sądy na temat przyczyn wybranych procesów i zjawisk społecznych
K_U09 potrafi wskazać związek przeczytanego tekstu naukowego ze zjawiskami dotyczącymi pracy w Polsce i na świecie
Kryteria oceniania
1. Obecności na zajęciach oraz aktywność oceniana na każdych zajęciach - 50% końcowej oceny
2. Prezentacja podczas zajęć omawiająca wybrane zagadnienie z zakresu procesu pracy – 50% końcowej oceny
Literatura
Fragmenty książek:
• Baglioni, Elena, Liam Campling, Neil M. Coe, i Adrian Smith, red. Labour Regimes and Global Production. Agenda Publishing, 2022.
• Barrett, Rowena, red. Management, Labour Process and Software Development: Reality Bytes. Routledge Research in Employment Relations 13. Routledge, 2005.
• Braverman, Harry. Labor and monopoly capital: the degradation of work in the twentieth century. 25th anniversary ed. Monthly Review Press, 1998.
• Burawoy, Michael. Manufacturing Consent: Changes in the Labor Process Under Monopoly Capitalism. University of Chicago Press, 1982. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/M/bo23899991.html.
• Elger, Tony, i Chris Smith, red. Global Japanization? The Transnational Transformation of the Labour Process. Routledge Library Editions. Japan, v. 4. Routledge, 2011.
• Eriksson, Madeleine, i Andreas Nuottaniemi. Ordering Labour : A Shifting Labour Regime of a „Green Investment”. Umeå University, 2026. https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:umu:diva-247796.
• Friedmann, Georges. The Anatomy of Work : Labor, Leisure and the Implications of Automation. With Internet Archive. New York : Free Press of Glencoe, 1961. http://archive.org/details/anatomyofwork0000unse.
• Gorz, André. The Division of labour: The labour process and class-struggle in modern capitalism. b.d.
• Knights, David, i Hugh Willmott, red. Labour Process Theory. Palgrave Macmillan UK, 1990. https://doi.org/10.1007/978-1-349-20466-3.
• McKinlay, Alan. Creative Labour: Working in the Creative Industries. With Chris Smith. Critical Perspectives on Work and Employment Ser. Macmillan Education UK, 2009.
• Menz, Wolfgang, i Sarah Nies. „The dual economics in the labour process: managerial contradictions and indirect control”. Work in the Global Economy 4, nr 2 (2024): 170–92. https://doi.org/10.1332/27324176Y2024D000000021.
• Menz, Wolfgang, i Sarah Nies. „The Dual Economics in the Labour Process: Managerial Contradictions and Indirect Control”. Work in the Global Economy. Work in the Global Economy 4, nr 2 (2024): 170–92. https://doi.org/10.1332/27324176Y2024D000000021.
• Newsome, Kirsty, red. Putting Labour in Its Place: Labour Process Analysis and Global Value Chains. 1st ed. Critical Perspectives on Work and Employment. Palgrave, an imprint of Macmillan Publishers Limited, 2015.
• Pialoux, Michel, Stéphane Beaud. Powrót do kwestii robotniczej: badania socjologiczne przeprowadzone w fabryce Peugeota w Sochaux-Montbéliard.. Oficyna Naukowa, 2022.
• Rinehart, James W. The Tyranny of Work: Alienation and the Labour Process. 5th ed. Nelson, b.d.
• Smith, Chris, David Knights, i Hugh Willmott, red. White-Collar Work. Palgrave Macmillan UK, 1991. https://doi.org/10.1007/978-1-349-09476-9.
• „The Labour Process & Class Strategies. CSE Pamphlet 1”. Conference paper presented na Conference of Socialist Economists, London. Chapel River Press, Andover, Hants., 1976.
• Thompson, Paul. „Doing labour process theory after Braverman”. Work in the Global Economy 4, nr 2 (2024): 139–44. https://doi.org/10.1332/27324176Y2024D000000028.
• Thompson, Paul. The Nature of Work. Palgrave Macmillan UK, 1989. https://doi.org/10.1007/978-1-349-20028-3.
• Walulik, Magdalena, Ngai Pun, Ralf Ruckus, Yuan Shen, Huilin Lu, i Yuhua Guo, red. Niewolnicy Apple’a: wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna. Teorie Oporu. Oficyna Wydawnicza Bractwa „Trojka”, 2013.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: