Jak działa dialog społeczny 3500-FAKM-DIAL
Cel ogólny
Konwersatorium oferuje pogłębioną, teoretycznie
ugruntowaną analizę dialogu społecznego jako przedmiotu
badań socjologii, socjologii pracy i porównawczej ekonomii
politycznej. Celem nie jest opis instytucji, lecz zrozumienie,
dlaczego przyjmują one taki, a nie inny kształt, oraz
umiejętność krytycznej oceny konkurencyjnych wyjaśnień
teoretycznych.
Definicja robocza i spór o zakres pojęcia
Na potrzeby zajęć dialog społeczny rozumiemy jako
instytucjonalny i pozainstytucjonalny proces uzgadniania
interesów między pracownikami, pracodawcami i władzą
publiczną, obejmujący zarówno dialog trójstronny, jak i
autonomiczny dialog dwustronny partnerów społecznych,
prowadzony na poziomie ponadzakładowym, branżowym i
zakładowym. Definicja ta jest jednak punktem wyjścia, nie
dogmatem: pierwsze zajęcia poświęcamy sporowi o granice
pojęcia, a kolejne pokazują, jak różne tradycje teoretyczne
(korporatyzm, pluralizm, teoria zasobów władzy, varieties of
capitalism) zakreślają je odmiennie.
Struktura kursu (30 godzin)
Część I – Teoria i modele (10 godz.). Klasyczne ujęcia
korporatyzmu i pluralizmu (Schmitter, Lehmbruch), ich
rewizje (Molina i Rhodes), pakty społeczne lat 90. (Avdagic,
Rhodes, Visser), typologia modeli europejskich oraz spór o
neoliberalną konwergencję stosunków przemysłowych
(Baccaro i Howell).
Część II – Europa Środkowo-Wschodnia i Polska (12 godz.).
Kapitalizm peryferyjny i „patchworkowy" (Bohle i Greskovits,
Gardawski), teza o korporatyzmie iluzorycznym (Ost) i jej
współczesne reinterpretacje (Mrozowicki), erozja rokowań
zbiorowych w Polsce (Czarzasty), instytucjonalna praktyka
RDS i WRDS, reprezentatywność, uzwiązkowienie i pokrycie
układami zbiorowymi w świetle danych porównawczych.
Część III – Nowe granice dialogu (8 godz.). Europeizacja
(dyrektywa 2022/2041, Europejski filar praw socjalnych,
dialog sektorowy UE), dialog wobec kryzysów (pandemia,
inflacja), praca platformowa i samozatrudnienie, sektor
opieki, migracje, zielona transformacja i algorytmiczne
zarządzanie.
Charakter zajęć
Konwersatorium opiera się na obowiązkowej lekturze
tekstów przed każdym spotkaniem i na ustrukturyzowanej
dyskusji. Wykład ma charakter jedynie ramujący (do 15 minut
na zajęciach). Metody pracy zaczerpnięto z przewodnika
metodycznego ETUI dla trenerów (2013) i dostosowano do
konwersatorium akademickiego: fish bowl, jigsaw, world
café, thinking hats, panel ekspercki, debata, SWOT, peer
assist, after action review. Uczestnicy pełnią rotacyjnie rolę
osób referujących i oponentów, co rozwija kompetencje
prowadzenia debaty naukowej (K_U05) i przygotowuje do
samodzielnej pracy dyplomowej.
Uwaga: poszczególne tematy mogą być omawiane na więcej
niż jednych zajęciach; dobór studiów przypadku w części III
zależy od bieżącej agendy Rady Dialogu Społecznego i
europejskiego dialogu sektorowego.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Kryteria oceniania
Ocena ma charakter ciągły i opiera się na trzech elementach:
1) Systematyczny, przygotowany udział w dyskusji – 30%
Warunkiem jest lektura tekstu obowiązkowego przed zajęciami.
Oceniamy: czy trafnie odczytano główny argument tekstu, czy
wskazano jego słabe punkty i czy dyskusja jest rzeczowa. Każda
osoba raz w semestrze przedstawia grupie wybrany tekst.
2) Jedna nota krytyczna (position paper) – 30%
Objętość 600–800 słów. Notę składa się przed zajęciami, których
dotyczy. Nota nie streszcza tekstu — przedstawia własne
stanowisko wobec jego głównej tezy i jeden kontrargument.
Oceniane są: jasność tezy, spójność argumentacji i poprawne
odwołania do literatury.
3) Esej analityczny końcowy – 40%
Objętość 1500–2000 słów. Temat uzgadniany indywidualnie do 10.
zajęć. Esej stosuje wybraną ramę teoretyczną omawianą na kursie
do analizy konkretnego problemu polskiego lub europejskiego
dialogu społecznego (np. sporu zbiorowego, procesu
konsultacyjnego, wdrożenia dyrektywy, sektorowego
porozumienia). Kryteria: samodzielne ujęcie tematu, trafne użycie
teorii, oparcie wniosków na źródłach i poprawne cytowanie.
Alternatywa dla osób przygotowujących pracę magisterską w
pokrewnym obszarze: rozbudowany przegląd literatury z
projektem pytania badawczego (ta sama objętość i kryteria).
Skala ocen (procent punktów): 5,0 – 85–100%; 4,5 – 78–84%; 4,0 –
70–77%; 3,5 – 60–69%; 3,0 – 50–59%; 2,0 – poniżej 50%.
Dopuszczalne są 3 nieobecności (przy 15 spotkaniach). Kolejną
nieobecność odrabia się krótką notatką (ok. 300 słów) z tekstu
omawianego na opuszczonych zajęciach.
Zasady zaliczania poprawkowego: poprawiona wersja eseju
analitycznego złożona w terminie uzgodnionym z prowadzącym.
Ocena z terminu poprawkowego nie jest ograniczona.
Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich
jak ChatGPT, jest dozwolone w przypadku wybranych zadań
kursowych/zaliczeniowych. Domyślnie korzystanie z takich narzędzi
jest zabronione, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej. Każde
użycie musi zostać odpowiednio opisane i/lub zacytowane.
Studenci/tki ponoszą odpowiedzialność za wszystkie treści
wygenerowane z użyciem narzędzi AI.
Doprecyzowanie dla tego przedmiotu: narzędzia AI są dozwolone
przy eseju końcowym do szukania literatury i korekty językowej;
wystarczy krótka informacja, do czego zostały użyte. Są zabronione
przy sporządzaniu not krytycznych, których celem jest sprawdzenie
samodzielnej pracy z tekstem.
Literatura
LITERATURA OBOWIĄZKOWA
Teoria: korporatyzm, pluralizm, pakty społeczne
1. Schmitter P.C. (1974), Still the Century of Corporatism?, „The
Review of Politics" 36(1), s. 85–131.
https://doi.org/10.1017/S0034670500022178
2. Molina O., Rhodes M. (2002), Corporatism: The Past, Present,
and Future of a Concept, „Annual Review of Political Science" 5, s.
305–331.
https://doi.org/10.1146/annurev.polisci.5.112701.184858
3. Avdagic S., Rhodes M., Visser J. (red.) (2011), Social Pacts in
Europe: Emergence, Evolution and Institutionalization, Oxford
University Press – wstęp i rozdz. 1.
https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199590742.001.0001
4. Baccaro L., Howell C. (2011), A Common Neoliberal Trajectory:
The Transformation of Industrial Relations in Advanced Capitalism,
„Politics & Society" 39(4), s. 521–563.
https://doi.org/10.1177/0032329211420082
5. Hyman R. (2001), Understanding European Trade Unionism:
Between Market, Class and Society, SAGE, London – rozdz. 1 i 8.
https://doi.org/10.4135/9781446217139
Europa Środkowo-Wschodnia i Polska
6. Ost D. (2000), Illusory Corporatism in Eastern Europe: Neoliberal
Tripartism and Postcommunist Class Identities, „Politics & Society"
28(4), s. 503–530. https://doi.org/10.1177/0032329200028004004
7. Mrozowicki A. (2024), Authoritarian innovations in the Polish
industrial relations: from liberal to illiberal illusory corporatism?,
„Journal of Industrial Relations".
https://doi.org/10.1177/00221856241278563
8. Bohle D., Greskovits B. (2012), Capitalist Diversity on Europe's
Periphery, Cornell University Press – wstęp i rozdz. 4.
https://doi.org/10.7591/9780801465666
9. Czarzasty J., Gardawski J., Mrozowicki A. (2018), Industrial
relations in Poland: historical background, institutional evolution
and research trends, „Employee Relations" 40(4), s. 674–691.
https://doi.org/10.1108/ER-04-2017-0082
10. Czarzasty J. (2019), Collective bargaining in Poland: a near-
death experience, [w:] T. Müller, K. Vandaele, J. Waddington (red.),
Collective bargaining in Europe: towards an endgame, ETUI,
Bruksela, s. 465–481.
https://www.etui.org/sites/default/files/CB%20Vol%20II%20Chapt
er%2022.pdf
11. Czarzasty J., Kahancová M. i in. (2024), 20 years after. Changing
perspectives on industrial relations in Central and Eastern Europe
two decades after EU enlargement: from transition to
transformation, „Transfer: European Review of Labour and
Research" 30(1). https://doi.org/10.1177/10242589241229184
12. Gardawski J., Mrozowicki A., Czarzasty J. (2012), Trade unions
in Poland, ETUI Report 123, Bruksela – rozdz. 2 i 5.
https://www.etui.org/sites/default/files/ez_import/12%20ETUI-
Poland%20R123%20Web%20Version.pdf
Dokumenty i akty prawne
13. Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i
innych instytucjach dialogu społecznego (Dz.U. 2015 poz. 1240 ze
zm.).
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001240
/U/D20151240Lj.pdf
14. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z
dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń
minimalnych w Unii Europejskiej. https://eur-lex.europa.eu/legal-
content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2041
15. Europejski filar praw socjalnych (2017) – zasada 8.
https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-
activities/european-pillar-social-rights-building-fairer-and-more-
inclusive-european-union_pl
16. Międzynarodowa Organizacja Pracy, Konwencja nr 144
dotycząca trójstronnych konsultacji (1976).
https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100
:0::NO::P12100_ILO_CODE:C144
Metodyka pracy warsztatowej (fragmenty omawiane na zajęciach)
17. ETUI (2013), ETUI Trainers' Guide: Design and Implement
Effective Learning and Training Events, ETUI, Bruksela – s. 22–29
(Selecting learning methods) oraz s. 41–52 (Implement).
https://www.etui.org/publications/guides/etui-trainers-guide-
design-and-implement-effective-learning-and-training-events
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
18. Meardi G. (2012), Social failures of EU enlargement: a case of
workers voting with their feet, „East European Politics" 28(2).
https://doi.org/10.1080/21599165.2012.674032
19. Visser J. (2024), Did employers abandon collective bargaining?
A comparative analysis of the weakening of collective bargaining in
the OECD, „Industrial Relations Journal" 55(3).
https://doi.org/10.1111/irj.12439
20. Czarzasty J. (2018), Patchy world. Privatisation as the driving
force behind the evolution of labour relations in Poland, „Przegląd
Socjologiczny" 67(3). https://doi.org/10.26485/PS/2018/67.3/6
21. Czarzasty J., Mrozowicki A. i in. (2023), The nail in the coffin?
Pandemic and social dialogue in Poland, „Employee Relations: The
International Journal" 45(5). https://doi.org/10.1108/ER-06-2022-
0289
22. Marino S., Bernaciak M., Mrozowicki A., Pulignano V. (2019),
Unions for whom? Union democracy and precarious workers in
Poland and Italy, „Economic and Industrial Democracy" 40(1).
https://doi.org/10.1177/0143831X18780330
23. Kubisa J., Rakowska K. (2021), Established and emerging fields
of workers' struggles in the care sector: the case of Poland,
„Transfer" 27(3). https://doi.org/10.1177/10242589211028097
24. Pisarczyk Ł. (2023), Uphill struggle: collective bargaining for the
self-employed in Poland, „Transfer".
https://doi.org/10.1177/10242589241231767
25. Brunnerová S., Czarzasty J., Kahancová M. (2025), Creating
public value in hostile conditions: public procurement as an
opportunity for collective bargaining in Poland and Slovakia,
„Transfer". https://doi.org/10.1177/10242589251369471
26. Mrozowicki A., Maciejewska M. (2017), „The practice
anticipates our reflections" – radical unions in Poland, „Transfer"
23(1). https://doi.org/10.1177/1024258916679320
27. Sroka J. (2017), Wzorce kulturowe, formalne instytucje a
partnerstwo i dialog, „Studia z Polityki Publicznej" 3(15).
https://doi.org/10.33119/KSzPP.2017.3.2
28. Czarzasty J. (2021), Unilateral crisis prevention and crumbling
social partnership in Poland, [w:] The Role of Social Partners in
Managing Europe's Great Recession, Routledge.
https://doi.org/10.4324/9781003186144-8
Źródła bieżące i bazy danych
29. Rada Dialogu Społecznego – uchwały, stanowiska i opinie.
https://www.gov.pl/web/dialog/rada-dialogu-spolecznego3
30. Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog".
https://www.cpsdialog.gov.pl
31. Eurofound, Living and working in Poland; European Industrial
Relations Dictionary.
https://www.eurofound.europa.eu/en/country/poland
32. OECD/AIAS ICTWSS Database – dane o rokowaniach
zbiorowych, uzwiązkowieniu i instytucjach dialogu.
https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecdaias-ictwss-
database.html