Już ponad 100 lat. Polska socjologia jako socjologia inteligencka 3500-FAKM-100LAT

Polska socjologia jest socjologią inteligencką, tj. socjologią inteligencji tworzoną przez inteligencję dla inteligencji. Już w pierwszym jej opisie, „Rozwój problemu socjologicznego w nauce polskiej” (1915), Jan Stanisław Bystroń podkreślał, że nasza socjologia powstawała pośród „szerokich warstw inteligencji”. W ramach inteligencji socjologowie od samego początku sięgali po role przywódcze. Najlepszym przykładem tej praktyki był Florian Znaniecki, z jednej strony – polski inteligent par excellence, a z drugiej – jeden z pierwszych teoretyków inteligencji i klasyk globalnej socjologii.
Ze względu na trwającą hegemonię inteligencji socjologia w polskiej sferze publicznej wciąż odgrywa rolę szczególną. Widać to zwłaszcza w porównaniach międzynarodowych. W USA i UK czy – z drugiej strony – Rosji i Chinach socjologia zajmuje miejsce marginalne. Po pierwsze, nie wpływa ona w decydujący sposób na dyskurs publiczny, który jest zdominowany przez konkurencyjne języki: psychologii, politologii, studiów dziedzinowych, podejść intedyscyplinarnych, a po drugie – siła pola akademickiego czy intelektualnego jest mała w porównaniu z polem gospodarczym (Zachód) czy politycznym (Wschód). Ponieważ kapitał kulturowy w Polsce pozostaje kapitałem centralnym, rola akademii, która reprodukuje ten kapitał, jest też odpowiednio wyższa.
Historia socjologii nie jest tylko historią socjologii. Jest także historią Polski. Jest jednym z kluczy do rozumienia nas samych. Dlaczego? W polskiej sferze publicznej – ze względu na wciąż trwającą hegemonię inteligencji – socjologia gra rolę szczególną. I prawdopodobnie właśnie ta rola zachęciła Ciebie do studiowania tej dyscypliny w jej symbolicznym centrum: na Karowej.
Rocznica wprowadzenia (1947) i powrotu socjologii (1957) na UW jest bardzo dobrą okazją do rekonstrukcji genealogii warszawskiej socjologii i analizy specyfiki kolejnych pokoleń od Ossowskich, Hochfelda i Assorodobraj przez Nowaka, Szackich, Strzeleckiego, Baumana, Kłoskowską i Sułka po pokolenia obecnie uczących i uczących się na Karowej.
Na podstawie badań empirycznych (wywiady biograficzne, analiza danych zastanych, analiza archiwów, w tym niektórych po raz pierwszy) uczestnicy zajęć będą opracowywali mini-monografie osób, które Karową ukształtowały i kształtują. Artykuły mają złożyć się na publikację książkową wydaną przez Ośrodek Myśli Politycznej w ramach serii Polskie Tradycje Intelektualne. W ten sposób nawiążemy do klasycznej i jednocześnie pionierskiej pracy pod redakcją Jerzego Szackiego: „Sto lat socjologii polskiej” (PWN 1995).
W szczególności celem zajęć jest rekonstrukcja trzech nurtów socjologii warszawskiej. Te nurty są reprezentowane przez trzy frakcje polskiej inteligencji: antykomunistyczną (konserwatywną), centrową (liberalną, mediującą, katolicką) i lewicową (marksistowską i post-marksistowską). Przedstawiciele każdego z tych nurtów tworzą swoiste intelektualne rodziny, które wywodzą się od Ossowskich (jako matki-założycielki i ojca-założyciela) i które w kolejnych pokoleniach toczą ze sobą mimetyczny spór. Ten spór trwa do dzisiaj i jesteś jego częścią.
Historia socjologii nie jest tylko historią socjologii. Jest także historią Polski. Jest jednym z kluczy do rozumienia nas samych. I prawdopodobnie właśnie to zachęciło Ciebie do studiowania tej dyscypliny w jej symbolicznym centrum: na Karowej.