Przy taśmie, na kasie, za biurkiem 1. Wstęp do socjologicznej analizy procesu pracy 3500-FAKL-TKB
Tematem konwersatorium jest wykorzystanie założeń i pojęć teorii procesu pracy (LPT) do analizy różnych rodzajów współczesnej pracy. Teoria procesu pracy to bazujący na teoriach marksistowskich empirycznie ugruntowany projekt badawczy, który zapewnia ramy koncepcyjne i wgląd w zmieniającą się naturę pracy i zatrudnienia w systemie kapitalistycznym. Jej celem jest analiza tego w jaki sposób fizyczna praca ludzka przekształcana jest w kapitalistyczną wartość. Teoria procesu pracy związana jest z analizą dwóch wzajemnie powiązanych tematów: kontrolą nad pracą i autonomią pracowników oraz wpływem organizacji pracy na umiejętności pracowników. Teoria dostarcza unikalnych narzędzi do zrozumienia, jak faktycznie funkcjonuje współczesny świat pracy, wykraczając poza powierzchowne opisy ekonomiczne: pozwala zajrzeć do „ukrytego siedliska produkcji”, aby ujawnić nie tylko to, co kapitał produkuje, ale przede wszystkim to, jak kapitał jest produkowany. LPT pomaga połączyć to, co dzieje się na poziomie pojedynczego stanowiska pracy, z szeroką ekonomią polityczną, na przykład pozwala zrozumieć, jak lokalne warunki pracy w magazynach czy centrach logistycznych są kształtowane przez globalne siły rynkowe i finansjeryzację. LPT nie traktuje pracowników wyłącznie jako biernych ofiar. Skupia się na strukturalnym antagonizmie i pokazuje, że proces pracy jest polem ciągłej walki, negocjacji i budowania zgody. Studiowanie tej teorii pozwala zidentyfikować obszary, w których pracownicy mogą skutecznie stawiać opór i odzyskiwać podmiotowość.
Podczas zajęć szczególny nacisk zostanie położony na analizę relacji pracy na różnych stanowiskach pracy, typu zawodów i specyfiki branżowej z akumulacją kapitału. Zastanowimy się, jak cechy pracy takie jak czas pracy, fizyczne środowisko pracy, na które składają się budynki, maszyny, urządzenia, rodzaj umowy, tempo pracy, zakres obowiązków wpływają na możliwość generowania zysków przez kontrolę pracy ale też autonomię pracowniczą, czyli możliwość zmniejszania wyzysku.
Na zajęcia składać się będzie analiza tekstów naukowych i raportów z badań opisujących różne rodzaje pracy, a także analiza materiałów popularnonaukowych oraz tekstów kultury, np.: reportaży w świetle podstawowych pojęć LPT. Ze względu na brak literatury teoretycznej przedmiotu w języku polskim, część pojęć zostanie wprowadzona za pomocą mini-wykładów i prezentacji.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Osoba studiująca po zakończeniu zajęć:
K_W01 zna i rozumie podstawowe pojęcia teorii procesu pracy
K_W08 rozumie społeczną naturę relacji pracy
K_U02 potrafi zastosować podstawowe terminy i kategorie teorii procesu pracy do analizy stanowisk pracy i zawodów
K_U05 potrafi dokonać analizy konsekwencji procesów pracy dla pracowników
K_K03 potrafi gromadzić, wyszukiwać i syntetyzować informacje na temat procesu pracy
Kryteria oceniania
Warunki zaliczenia:
1. Obecności na zajęciach oraz aktywność oceniana na każdych zajęciach - 50% końcowej oceny
2. Końcowa praca pisemna o objętości 3-5 stron maszynopisu znormalizowanego – 50% końcowej oceny
Literatura
Fragmenty prac:
• Barbara Baraniak, Metoy badania pracy, Wydawnictwa Akademickie i profesjonalne, Warszawa, 2009
• Jan Czarzasty, Czesława Kliszko, i Juliusz Gardawski, red. Świat (bez) pracy: od fordyzmu do czwartej rewolucji przemysłowej. Oficyna Wydawnicza SGH, 2018.
• Piotr Filipkowski, Ulf Brunnbauer, Philipp Ther, Stephano Petrungaro, Peter Wegenschimmel, Andrew Hodges, Dwie Stocznie. Budowa statków od socjalizmu do Unii Europejskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2025
• Juliusz Gardawski, red. Polacy pracujący a kryzys fordyzmu. Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 2009
• Hryniewicz, Janusz Tadeusz. Stosunki pracy w polskich organizacjach: kultura, motywacje, koszt psychiczny, osobowość, kierowanie, efektywność, alienacja, organizacje uczące się, propozycje zmian. Wydawnictwo Naukowe „Scholar”, 2007.
• Krzysztof T. Konecki, Nowi pracownicy a kultura organizacyjna przedsiębiorstwa. Studium folkloru fabrycznego. Przegląd Socjologii Jakościowej. Monografie. Seria Becoming. 2007
• Krzysztof Król, Teoria składu klasowego i skład klasowy w polskiej branży budowlanej. Praktyka teoretyczna, nr 48 (2023): 157–195.
• J. Kulpińska, A. Sarapata (red.) System społeczny przedsiębiorstwa. Wybór tekstów. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1966
• Stanisław Lipiec, Gastronomia. Praca i prekariat. Studium socjologiczno-prawne. Wydawnictwo Rys, 2022
• Michel Pialoux, Stéphane Beaud, Małgorzata Jacyno, i Katarzyna Marczewska, red. Powrót do kwestii robotniczej: badania socjologiczne przeprowadzone w fabryce Peugeota w Sochaux-Montbéliard. Wydanie pierwsze. Mutacje Kapitalizmu. Oficyna Naukowa, 2022
• Ngai Pun, Pracownice chińskich fabryk. Teorie Oporu. Oficyna Wydawnicza Bractwa „Trojka”, 2010
• Jarosław Urbański, Prekariat i nowa walka klas: przeobrażenia współczesnej klasy pracowniczej i jej form walk, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa, 2014
• Marta Uznańska-Kuś, Dehumanizujące aspekty zautomatyzowanych procesów magazynowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2024
• Magdalena Walulik, Ngai Pun, Ralf Ruckus, Yuan Shen, Huilin Lu, i Yuhua Guo, red. Niewolnicy Apple’a: wyzysk i opór w chińskich fabrykach Foxconna. Teorie Oporu. Oficyna Wydawnicza Bractwa „Trojka”, 2013.
• Joanna Wawrzyniak i Aleksandra Leyk, red. Cięcia: mówiona historia transformacji. Wydanie pierwsze. Seria Historyczna 38. Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2020
• Francis Wheen, Marks. Kapitał. Biografia. Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, Warszawa 2007
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: