Polityka i płeć 3500-FAKL-SPAPOL
Celem zajęć jest krytyczne spojrzenie na centralne kategorie socjologii polityki z perspektywy wybranych stanowisk feministycznych, marksistowskich i postkolonialnych, oraz skonfrontowanie omawianej refleksji teoretycznej z opisem empirycznym dotyczącym polskiego społeczeństwa. Spojrzymy na politykę i jej instytucjonalne ramy z pozycji grup społecznych, których polityczny, a nawet ludzki status pozostawał i wciąż pozostaje niepewny. Dzięki tym głosom zakwestionujemy uniwersalność pojęć takich jak „powszechne prawa człowieka i obywatela”, a zarazem zbliżymy się do pozainstytucjonalnych sposobów rozumienia polityczności. Zajęcia umożliwią poznanie różnych wizji emancypacji wyartykułowanych przez ruchy feministyczne na przestrzeni lat oraz różnych, formalnych i nieformalnych, strategii politycznego działania. Wreszcie, przedyskutujemy wyniki badań nad współczesnymi mobilizacjami queerowymi i feministycznymi oraz antygenderowymi w Polsce, by spróbować odpowiedzieć sobie na pytanie o porządek płci jako ważną stawkę w demokratycznej grze o władzę (od zarania demokracji aż po dziś?).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
W_01 Zna teorie i kategorie analityczne pozwalające badać relacje między polityką a płcią
U_01 Umie analizować teksty naukowe z perspektywy feministycznej, marksistowskiej i postkolonialnej
U_02 Potrafi interpretować współczesne mobilizacje feministyczne, queerowe i antygenderowe w Polsce
U_03 Analizuje różne wizje emancypacji i strategie działania ruchów społecznych
K_01 Angażuje się w krytyczną debatę nad rolą płci w polityce i respektuje odmienne stanowiska
Kryteria oceniania
Egzamin pisemny na koniec zajęć, premia za aktywność i udział w dyskusji na zajęciach, wymagana obecność na zajęciach.
Dozwolone są dwie nieobecności. Osoby, które były nieobecne więcej razy zaliczają nieobecności osobiście na dyżurze.
Zasady zaliczania poprawkowego: egzamin ustny.
Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT, jest dozwolone w przypadku wybranych zadań kursowych/zaliczeniowych. Domyślnie korzystanie z takich narzędzi jest zabronione, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej. Każde użycie musi zostać odpowiednio opisane i/lub zacytowane. Studenci/tki ponoszą odpowiedzialność za wszystkie treści wygenerowane z użyciem narzędzi AI.
Literatura
Literatura szczegółowa na poszczególne zajęcia:
1. Feminizm I - Sufrażystki
Górnicka-Boratyńska A. (2001). Stańmy się sobą. Cztery projekty emancypacji (1863-1939). Izabelin: Świat Literacki. „Wstęp” s. 6-33; „’Ster’ i ‘Nowe Słowo’ – projekt polskich sufrażystek” s. 82-145.
Literatura uzupelniająca:
Górnicka-Boratyńska A. (2020). Chcemy całego życia. Antologia polskich tekstów feministycznych z lat 1878-1939. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
2. Feminizm II – Zerwana genealogia
Grabowska M. (2018). Zerwana genealogia. Działalność społeczna i polityczna kobiet po 1945 roku a współczesny ruch kobiecy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Literatura uzupełniająca:
Dzido M., Śliwowski P. (2014). Solidarność według kobiet. Film.
Kondratowicz E. (2001). Szminka na sztandarze. Kobiety Solidarności 1980=1989. Rozmowy. Wydawnictwo Sic!
Penn Sh. (2003). Podziemie kobiet. Rosner i Wspólnicy.
3. Feminizm III – Demokracja nieświecka
Kościelniak M. (2024). Aborcja i demokracja. Przeciw-historia Polski 1956-1993. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej: s. 375-434.
4. Feminizm IV – Abolicjonistki i czarny feminizm
Davis A. Y. (2022) Kobiety, rasa, klasa. Tłum. Dariusz Żukowski. Kraków: Wydawnictwo Karakter: Rozdziały 1 oraz 12.
Collins P. H. (1990) „Czarna myśl feministyczna w macierzy dominacji”. Tłum. Bogdan Baran, w: A. Jasińska-Kania, L. M. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.) Współczesne teorie socjologiczne. Tom II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar: s. 1185 – 1196.
Literatura uzupelniająca:
A. Lorde (2015) Siostra Outsiderka. Eseje i przemówienia. Tłum. Barbara Szelewa Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca,
b. hooks (2013) Teoria feministyczna. Od marginesu do centrum. Tłum. E. Majewska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
5. Działania zbiorowe I – Mobilizacje queerowe
Struzik J. (2019). Solidarność queerowa. Mobilizacja, ramy i działania ruchów queerowych w Polsce. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozdział „Widoczność, równość, różnorodność oraz praca nad sobą – ramy ruchów queerowych”: s. 167-225.
6. Działania zbiorowe II – Negocjowanie obywatelstwa
Kowalska B., Nawojski R. (2022) „’Kiedy państwo mnie nie chroni…’ – oddolne mobilizacje na rzecz praw reprodukcyjnych a doświadczanie obywatelstwa”. Studia socjologiczne 244(1): 81-103.
Fuszara M. (2021). „Feminizm stosowany. Bunt i tożsamość kobiet” w: K. Gadowska (red.) Socjologiczna agora. Wykłady mistrzowskie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
7. Działania zbiorowe III – Prawo do pojawienia się
Butler J. (2016). Zapiski o performatywnej teorii zgromadzeń. Tłum. Joanna Bednarek. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej. „Wprowadzenie”: s. 5-23; „Rozdział 1. Polityka płciowa i prawo do pojawiania się”: s. 25-59.
8. Reprodukcja społeczna – Feminizm marksistowski i strajk
Federici S. (2017) „Kapitał a płeć”. Tłum. Jakub Krzeski, Anna Piekarska. Praktyka Teoretyczna 3(25): 196-212.
Malinowska M. (reż). (2018). Strajk kobiet trwa.
9. Polityka I - Wybory
Fuszara M. (2013) „Kobiety w wyborach do Sejmu w 2011 roku z perspektywy uczestniczek i uczestników procesu wyborczego” w: M. Fuszara (red.) Kobiety, wybory, polityka. Warszawa: Instytut Spraw Publicznych: s. 109-132.
10. Polityka II – Męskość, przemoc, wojna
Wojnicka K. (2025) “ Mężczyznologia”. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN: roz. „Przemoc” (s. 123-133), „Wojna” (s. 135-144).
11. Polityka III – Anty-gender czy faszyzm?
Rawłuszko M. (2021) „Podręczne mniejszości, skryte kolaborantki, prawdziwi Polacy”. Stan Rzeczy. 1(20): s. 79-109.
Stanley J. (2021). Jak działa faszyzm. My kontra oni. Tłum. Antoni Gustowski, Aleksandra Stelmach. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Rozdział 8. „Seksualny niepokój”: s. 143-154.
Literatura uzupełniająca:
Graff A., Korolczuk E. (2022). Kto się boi gender? Tłum. M. Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Rozdział 1. „Gender, antygender i prawicowy populizm”: s. 37-75.
12. Władza I – Nekropolityka
Mbembe A. (2018). Polityka wrogości. Nekropolityka Tłum. Urszula Kropiwiec, Katarzyna Bojarska. Kraków: Wydawnictwo Karakter. Rozdział „Nekropolityka”: s. 203-251.
13. Władza II – Obcy i śmierć
Wybrane podcasty K. Czarnoty „Stan wyjątkowy” w ramach „Czasu Kultury”.