Dialog społeczny w praktyce 3500-FAKL-DIALOG
Cel ogólny
Celem warsztatu jest przygotowanie studentek i studentów III roku
studiów I stopnia do udziału w dialogu społecznym oraz nauczenie
ich krytycznego spojrzenia na instytucje dialogu w Polsce i w Unii
Europejskiej. Zajęcia łączą socjologiczną analizę stosunków pracy z
ćwiczeniem trzech umiejętności: negocjowania, mediowania i
prowadzenia dyskusji.
Definicja robocza
Na tych zajęciach dialog społeczny rozumiemy jako proces
uzgadniania interesów między pracownikami, pracodawcami i
władzą publiczną. Obejmuje on zarówno rozmowy z udziałem
rządu (dialog trójstronny), jak i rozmowy prowadzone samodzielnie
przez związki zawodowe i organizacje pracodawców (dialog
dwustronny). Dialog toczy się na poziomie kraju, branży i
pojedynczego zakładu pracy. Tak szeroka definicja pozwala
porównać polskie rozwiązania z europejskimi i nie zawężać tematu
wyłącznie do relacji w firmach.
Struktura kursu (30 godzin)
Blok I – Aktorzy, instytucje i przepisy (10 godz.). Ustalamy, kto
bierze udział w dialogu, na jakiej podstawie prawnej działa i jak
sprawdza się, czy dana organizacja jest wystarczająco
reprezentatywna. Czytamy ustawę o Radzie Dialogu Społecznego,
ustawę o rozwiązywaniu sporów zbiorowych i najważniejsze
konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy.
Blok II – Warsztat umiejętności: negocjacje, mediacja, prowadzenie
dyskusji (14 godz.). Najważniejsza część kursu. Dwa sposoby
negocjowania – twardy spór o stanowiska i wspólne szukanie
rozwiązania; różnica między interesami a stanowiskami; BATNA,
czyli najlepsze rozwiązanie na wypadek braku porozumienia;
techniki mediacji w sporze zbiorowym; prowadzenie debaty i
wspólnego namysłu. Każdy blok kończymy uporządkowanym
omówieniem ćwiczenia.
Blok III – Dialog w praktyce: Polska, Europa, nowe wyzwania (6
godz.). Dialog społeczny na poziomie europejskim, dyrektywa o
adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych, Europejski filar praw
socjalnych. Przyglądamy się nowym problemom: pracy przez
aplikacje i platformy internetowe, zielonej transformacji i
automatyzacji. Blok kończy całodniowa symulacja posiedzenia
zespołu problemowego Rady Dialogu Społecznego.
Jak pracujemy na zajęciach
Uczymy się przez działanie i wspólne omawianie doświadczeń
(experiential learning). Wykładu jest niewiele – większość czasu
zajmuje praca w grupach. Zestaw metod aktywnych oparliśmy na
przewodniku dla trenerów ETUI (2013). Świadomie pokazujemy też
słabe strony dialogu w Polsce: mało osób należy do związków
zawodowych, układy zbiorowe obejmują niewielu pracowników, a
konsultacje bywają pozorne. Dzięki temu widać dialog jako proces
realny, a nie tylko formalny.
Uwaga: poszczególne tematy mogą być omawiane na więcej niż
jednych zajęciach; kolejność bloków II i III może ulec zmianie w
zależności od dostępności gości zewnętrznych (przedstawicieli
partnerów społecznych).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Kryteria oceniania
Informację zwrotną dostajecie na bieżąco – po każdej symulacji – a
na koniec kursu wystawiana jest ocena. Ocena końcowa składa się
z trzech elementów:
1) Aktywny udział w ćwiczeniach warsztatowych i symulacjach –
40%
Oceniane są: przygotowanie do zajęć na podstawie lektur, jakość
argumentacji w roli, konstruktywny udział w debriefingu oraz
udzielanie i przyjmowanie informacji zwrotnej. Kryteria są
przedstawiane na pierwszych zajęciach w formie karty obserwacji.
2) Dziennik refleksji (After Action Review) – 20%
Trzy krótkie notatki (razem ok. 1500 słów) pisane po wybranych
symulacjach, według czterech pytań AAR: co miało się wydarzyć?
co się faktycznie wydarzyło? dlaczego wystąpiła różnica? co zrobię
inaczej następnym razem? Oceniamy, jak pogłębiona jest refleksja i
czy odwołuje się do literatury – a nie to, czy symulacja „wyszła".
3) Projekt zespołowy: stanowisko strony dialogu wraz z prezentacją
– 40%
Zespoły 3–4-osobowe przygotowują stanowisko negocjacyjne
wybranej strony (związek zawodowy, organizacja pracodawców,
strona rządowa albo samorządowa) w sprawie skierowanej do
zespołu problemowego RDS, a potem bronią go na symulowanym
posiedzeniu na ostatnich zajęciach. Oceniamy: czy diagnoza
problemu jest trafna, czy argumenty są dobre i oparte na źródłach,
czy proponowane rozwiązania są realne oraz jak wygląda
prezentacja.
Skala ocen (procent punktów): 5,0 – 91–100%; 4,5 – 84–90%; 4,0 –
76–83%; 3,5 – 68–75%; 3,0 – 60–67%; 2,0 – poniżej 60%.
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających
usprawiedliwieniu: 2 (przy 15 spotkaniach). Każda kolejna
nieobecność wymaga odrobienia w formie pisemnej analizy
przypadku uzgodnionej z prowadzącym (ok. 800 słów).
Nieobecność na zajęciach nr 8, 10 i 15 (symulacje kluczowe)
wymaga odrobienia niezależnie od limitu.
Zasady zaliczania poprawkowego: jednorazowa indywidualna
analiza przypadku sporu zbiorowego (ok. 2000 słów) wraz z
rozmową zaliczeniową sprawdzającą znajomość literatury
obowiązkowej. Maksymalna ocena z terminu poprawkowego: 4,0.
Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich
jak ChatGPT, jest dozwolone w przypadku wybranych zadań
kursowych/zaliczeniowych. Domyślnie korzystanie z takich
narzędzi jest zabronione, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej.
Każde użycie musi zostać odpowiednio opisane i/lub zacytowane.
Studenci/tki ponoszą odpowiedzialność za wszystkie treści
wygenerowane z użyciem narzędzi AI.
Doprecyzowanie dla tego przedmiotu: narzędzia AI są dozwolone
na etapie kwerendy źródeł i porządkowania danych do projektu
zespołowego (z obowiązkiem wskazania narzędzia, daty i treści
promptu w aneksie do pracy). Są natomiast zabronione przy
sporządzaniu dziennika refleksji, który z definicji dokumentuje
własne doświadczenie uczestnika.
Literatura
LITERATURA OBOWIĄZKOWA
Akty prawne i dokumenty
1. Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i
innych instytucjach dialogu społecznego (Dz.U. 2015 poz. 1240 ze
zm.) – art. 1–5, 22–33, 41–48.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001240
/U/D20151240Lj.pdf
2. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów
zbiorowych (Dz.U. 1991 nr 55 poz. 236 ze zm.) – całość.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU1991055
0236
3. Międzynarodowa Organizacja Pracy, Konwencja nr 87 dotycząca
wolności związkowej i ochrony praw związkowych (1948).
https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100
:0::NO::P12100_ILO_CODE:C087
4. Międzynarodowa Organizacja Pracy, Konwencja nr 98 dotycząca
stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych
(1949).
https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100
:0::NO::P12100_ILO_CODE:C098
5. Międzynarodowa Organizacja Pracy, Konwencja nr 144
dotycząca trójstronnych konsultacji (1976).
https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100
:0::NO::P12100_ILO_CODE:C144
6. Europejski filar praw socjalnych (2017) – zasady 8 (dialog
społeczny i zaangażowanie pracowników) oraz 12.
https://employment-social-affairs.ec.europa.eu/policies-and-
activities/european-pillar-social-rights-building-fairer-and-more-
inclusive-european-union_pl
7. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z
dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń
minimalnych w Unii Europejskiej – art. 4 (promowanie rokowań
zbiorowych). https://eur-lex.europa.eu/legal-
content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2041
Opracowania
8. Gardawski J., Mrozowicki A., Czarzasty J. (2012), Trade unions in
Poland, ETUI Report 123, Bruksela – rozdz. 1 i 5.
https://www.etui.org/sites/default/files/ez_import/12%20ETUI-
Poland%20R123%20Web%20Version.pdf
9. Gardawski J., Mrozowicki A., Czarzasty J. (2012), History and
Current Developments of Trade Unionism in Poland, „Warsaw
Forum of Economic Sociology" 3(1), s. 9–49.
https://econjournals.sgh.waw.pl/wfes/article/view/462
10. Czarzasty J., Gardawski J., Mrozowicki A. (2018), Industrial
relations in Poland: historical background, institutional evolution
and research trends, „Employee Relations" 40(4), s. 674–691.
https://doi.org/10.1108/ER-04-2017-0082
11. Czarzasty J. (2019), Collective bargaining in Poland: a near-
death experience, [w:] T. Müller, K. Vandaele, J. Waddington (red.),
Collective bargaining in Europe: towards an endgame, ETUI,
Bruksela, s. 465–481.
https://www.etui.org/sites/default/files/CB%20Vol%20II%20Chapt
er%2022.pdf
12. Fisher R., Ury W., Patton B. (2016), Dochodząc do TAK.
Negocjowanie bez poddawania się, PWE, Warszawa – rozdz. 1–5.
ISBN 978-83-208-2229-0
13. ETUI (2013), ETUI Trainers' Guide: Design and Implement
Effective Learning and Training Events, ETUI, Bruksela – s. 22–29
(Selecting learning methods) oraz s. 41–52 (Implement).
https://www.etui.org/publications/guides/etui-trainers-guide-
design-and-implement-effective-learning-and-training-events
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
14. Ost D. (2000), Illusory Corporatism in Eastern Europe:
Neoliberal Tripartism and Postcommunist Class Identities, „Politics
& Society" 28(4), s. 503–530.
https://doi.org/10.1177/0032329200028004004
15. Mrozowicki A. (2024), Authoritarian innovations in the Polish
industrial relations: from liberal to illiberal illusory corporatism?,
„Journal of Industrial Relations".
https://doi.org/10.1177/00221856241278563
16. Czarzasty J., Mrozowicki A. i in. (2023), The nail in the coffin?
Pandemic and social dialogue in Poland, „Employee Relations: The
International Journal" 45(5). https://doi.org/10.1108/ER-06-2022-
0289
17. Kubisa J., Rakowska K. (2021), Established and emerging fields
of workers' struggles in the care sector: the case of Poland,
„Transfer: European Review of Labour and Research" 27(3).
https://doi.org/10.1177/10242589211028097
18. Pisarczyk Ł. (2023), Uphill struggle: collective bargaining for the
self-employed in Poland, „Transfer: European Review of Labour
and Research". https://doi.org/10.1177/10242589241231767
19. Sroka J. (2017), Wzorce kulturowe, formalne instytucje a
partnerstwo i dialog, „Studia z Polityki Publicznej" 3(15).
https://doi.org/10.33119/KSzPP.2017.3.2
20. Czarzasty J. (2018), Patchy world. Privatisation as the driving
force behind the evolution of labour relations in Poland, „Przegląd
Socjologiczny" 67(3). https://doi.org/10.26485/PS/2018/67.3/6
Źródła bieżące i bazy danych
21. Rada Dialogu Społecznego – uchwały, stanowiska i opinie.
https://www.gov.pl/web/dialog/rada-dialogu-spolecznego3
22. Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog" – podstawy
prawne i dokumentacja RDS. https://www.cpsdialog.gov.pl
23. Eurofound, Living and working in Poland – bieżące noty
krajowe o stosunkach pracy.
https://www.eurofound.europa.eu/en/country/poland
24. OECD/AIAS ICTWSS Database – dane o rokowaniach
zbiorowych, uzwiązkowieniu i instytucjach dialogu.
https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecdaias-ictwss-
database.html