Dziedzictwo kulturowe i pamięć społeczna w ujęciu antropologicznym i socjologicznym 3500-FAK-DKPS-OG

Zajęcia będą poświęcone społecznym relacjom z przeszłością w ramach pamięci społecznej oraz dziedzictwa kulturowego. Pamięć z definicji odsyła do historii i zdarzeń z przeszłości, lecz w życiu społecznym jest przede wszystkim obiektem współczesnych działań nastawionych na kreowanie określonych wizji grupy własnej i grup obcych oraz relacji między nimi, tożsamości zbiorowych lub kreowanie i promowanie określonych postaw społecznych. Omówione zostaną:
sposoby postrzegania przeszłości w różnych kulturach,
procesy kształtowania pamięci przez instytucje polityczne (tzw. polityka historyczna),
kształtowanie pamięci społecznej w grupach mniejszościowych, lokalnych i w różny sposób zmarginalizowanych oraz kwestie aktywizmu pamięciowego,
problemy definiowania dziedzictwa kulturowego danej grupy (w tym rozróżnienie na dziedzictwo materialne i niematerialne) oraz formy jego ochrony na poziomie lokalnym, państwowym i międzynarodowym.
Zagadnienie pamięci zbiorowej zostanie omówione z dwóch perspektyw: antropologicznej i socjologicznej. W ramach tego pierwszego podejścia studenci zapoznają się z różnymi koncepcjami wpływu przeszłości na teraźniejszość funkcjonującymi w społeczeństwach ludzkich (takich jak myślenie mityczne, kult przodków, sposoby postrzegania czasu). Zapoznają się także z koncepcjami kulturoznawczymi i socjologicznymi dotyczącymi pamięci zbiorowej – sposobu jej funkcjonowania w ponowoczesnych społeczeństwach, społecznego podziału pracy mnemonicznej, produkcji kulturowej związanej z kreowaniem określonych wizji przeszłości, a także etyczne problemy związane ze społecznym pamiętaniem i zapominaniem.
Przedstawione zostaną klasyczne badania nad pamięcią społeczną, które legły u podstaw memory studies (np. koncepcja Maurice Halbwachsa), jak i współczesne koncepcje pamięci kulturowej i komunikacyjnej, koncepcje transmisji pamięci, post-konfliktowych i post-kolonialnych procesów pamięciowych oraz pamięci biograficznej.
W drugiej części zajęć przedstawione zostaną współczesne koncepcje heritage studies dotyczące rodzajów dziedzictwa, procesów kreowania dziedzictwa i roli prawa międzynarodowego w tych procesach, dziedzictwa „negatywnego”/”kłopotliwego”, społecznych praktyk wobec dziedzictwa oraz krytycznych studiów nad dziedzictwem postkolonialnym.
Studenci zapoznają się także z metodami stosowanymi w memory studies i heritage studies.

Rodzaj przedmiotu

ogólnouniwersyteckie

Tryb prowadzenia

w sali

Koordynatorzy przedmiotu

Małgorzata Głowacka-Grajper

Efekty kształcenia

Zna klasyczne i współczesne teorie pamięci społecznej oraz dziedzictwa kulturowego
Rozumie mechanizmy polityki historycznej, transmisji pamięci i społecznego zapominania
Orientuje się w koncepcjach heritage studies, w tym dziedzictwa materialnego, niematerialnego i „trudnego”
Potrafi analizować przykłady praktyk pamięciowych i działań wobec dziedzictwa w perspektywie socjologicznej
Angażuje się w refleksję nad rolą pamięci i dziedzictwa w kształtowaniu tożsamości społecznych i postaw wobec przeszłości

Kryteria oceniania

Egzamin pisemny
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2
Zasady zaliczania poprawkowego: Egzamin ustny

do godzin przeznaczonych na zajęcia w sali (30h) należy doliczyć czas konieczny do przygotowania się do zajęć (czytanie lektur) – 2h tygodniowo oraz czas konieczny do przygotowania się do finalnego zaliczenia (egzaminu) – 10h

Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT, jest dozwolone w przypadku wybranych zadań kursowych/zaliczeniowych. Domyślnie korzystanie z takich narzędzi jest zabronione, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej. Każde użycie musi zostać odpowiednio opisane i/lub zacytowane. Studenci/tki ponoszą odpowiedzialność za wszystkie treści wygenerowane z użyciem narzędzi AI.

Literatura

M. Halbwachs, Społeczne ramy pamięci, Warszawa 2008.
J. Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Warszawa 2008.
A. Assmann, Secastian C. (eds.). Memory in a Global Age. Discourses, Practices and Trajectories, 2010
P. Connerton, Jak społeczeństwa pamiętają, Warszawa 2012
P. Connerton, How modernity forgets, 2009
A. Huyssen, Present Pasts: Urban Palimpsests and the Politics of Memory, 2003.
Smith L., Uses of heritage, 2006.
Logan, W. and Reeves, K., Places of Pain and Shame. Dealing with ‘Difficult Heritage’, 2009.
Timm Knudsen Britta, Oldfield John, Buettner Elizabeth, Zabunyan Elvan (eds.), Decolonizing Colonial Heritage. New Agendas, Actors and Practices in and Beyond Europe, 2022.
Verdery, K., The Political Lives of Dead Bodies, 1999.
Winter, Jay. War and Martyrdom in the Twentieth Century and After. “Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society” 2: 217-256, 2015. .
Nora, Pierre. 1989. Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire, “Representations”, no. 26 (Spring 1989): 7-25.
Bernhard, M. and Kubik, J. (eds), Twenty Years After Communism. The Politics of Memory and Commemoration, 2014

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 3500-FAK-DKPS-OG w USOSweb