CPS: Krytyczne teorie dyskursu 3500-CPS-SD
Krytyczne teorie dyskursu stanowią jeden z najistotniejszych kierunków współczesnej socjologii, o długiej tradycji i licznych zastosowaniach badawczych. Wykład ma dostarczyć podstawowej orientacji w kierunkach krytycznych teorii dyskursu (od korzeni w socjologii Marksa po współczesne badania nad ideologią neoliberalną), a dzięki temu także w socjologicznych perspektywach na szereg ważnych problemów związanych z władzą, identyfikacją, dominacją klasową. Problematyka (post)strukturalna, dotycząca reżimów władzy czy hegemonii, uzupełniona będzie o perspektywę podmiotu, ujmowaną z perspektywy psychoanalitycznej: udział struktur dyskursywnych w konstruowaniu tożsamości i wyłanianie się podmiotu w dyskursie. Osobnym tematem będzie istotność sfery wizualnej i studiów nad wizualnością w rozumieniu dyskursu. Oprócz spotkań poświęconych teorii, uzupełnieniem wykładu będzie wprowadzenie do podstaw projektowania własnych badań dyskursu.
Problemy poruszane podczas wykładu będą obejmować (lista jest przykładowa i może ulegać modyfikacjom w zależności od potrzeb grupy):
i. Pojęcie dyskursu – podstawowe rozstrzygnięcia; związek między teorią a badaniami, źródła teorii w różnych dyscyplinach. Konflikty między perspektywami (np. założenia realistyczne/dialektyczne/konstruktywistyczne i ich konsekwencje dla teorii i badań).
ii. Perspektywy teoretyczne w krytycznej analizie dyskursu: najważniejsze kierunki, autorzy/autorki, tematy badawcze (Foucault i perspektywa postfoucaultowska, marksizm, Szkoła Frankfurcka, psychoanaliza, socjologia Pierre’a Bourdieu, poststrukturalizm, studia wizualne)
iii. Źródła krytycznej analizy dyskursu: Marks, Nietzsche, Freud
iv. Przykłady teorii i badań (klasyczne, nowsze, także z obszaru polskiej socjologii)
v. Projektowanie badań dyskursu (najważniejsze zasady,s możliwości, ryzyka).
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
K_W02 zna i rozumie w pogłębionym stopniu społeczną naturę relacji łączących jednostki, grupy i instytucje społeczne
K_W04 zna i rozumie w pogłębionym stopniu założenia i twierdzenia głównych współczesnych teorii socjologicznych i stan debaty socjologicznej
K_U01 potrafi zastosować terminy i kategorie socjologiczne do pogłębionej analizy złożonych problemów współczesnego społeczeństwa polskiego i globalnego
Efekty przedmiotowe:
K_W02 zna i rozumie relacje między władzą, dominacją klasową i dyskursem
K_W04 zna i rozumie założenia i stanowiska głównych perspektyw teoretycznych w ramach krytycznej socjologii dyskursu
K_U01 potrafi zastosować pojęcia z zakresu krytycznej analizy dyskursu do interpretacji problemów związanych z władzą (w tym władzą symboliczną, dominacją klasową).
Kryteria oceniania
Egzamin pisemny. Istnieje możliwość podejścia do egzaminu ustnego (po wcześniejszym uzgodnieniu i w miarę możliwości czasowych osoby prowadzącej zajęcia).
Dopuszczalna liczba nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: 2
Zasady zaliczania poprawkowego: Egzamin pisemny. W razie niewielkiej liczby osób zdających - egzamin ustny.
Na nakład pracy studenta składa się czas zajęć (30 godzin), przygotowanie do zajęć rozszerzające wiedzę (ok. 2 godzin tygodniowo) oraz przygotowanie do egzaminu (ok. 10 godzin).
Korzystanie z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT,nie jest dozwolone.
Literatura
Pierre Bourdieu, O telewizji. Panowanie dziennikarstwa (2009)
Pierre Bourdeiu, Dystynkcja (2006).
Antonio Gramsci, Nowoczesny Książę (w: Pisma wybrane) (1961).
David Howarth, Dyskurs (2008).
Michel Foucault, Porządek dyskursu (2002)
Michel Foucault, Narodziny biopolityki (2011).
Jacques Lacan, Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie (1996).
Jacques Lacan, The Other Side of Psychoanalysis (2007)
Ernesto Laclau, Niemożliwość społeczeństwa (2003).
Karol Marks, Fryderyk Engels, Ideologia niemiecka (1845-1846/1961)
Magdalena Nowicka-Franczak, Elity i lud, czyli długa pamięć dyskursu (2021).
Michał Mokrzan, Klasa, kapitał i coaching (2018).
Jadwiga Staniszkis, Antropologia władzy (2009).