CPS: Socjologia religii – kanon i diagnoza współczesna 3500-CPS-REL

Religia we współczesnych społeczeństwach przestała być oczywistością. Traci wiernych – udział w praktykach religijnych systematycznie spada. Nie traci jednak znaczenia – pozostaje istotną siłą polityczną, o czym świadczą choćby debaty wokół laïcité we Francji. Zmienia wreszcie formę – kościoły zmagają się z kryzysem autorytetu, podczas gdy religia odradza się w przestrzeni cyfrowej. Analiza tych procesów, traktowanych rozłącznie, prowadzi do sprzecznych diagnoz.
Socjologia religii, w którą wprowadza ten wykład, organizuje się wokół pytania: jak religia funkcjonuje w nowoczesności i czy w niej znika? Dyscyplina wypracowała w odpowiedzi rozbudowany repertuar teorii – od Durkheima i Webera po teorie współczesne – oraz własne kierunki badawcze: sekularyzację, postsekularyzm, lived religion, religijny pluralizm, religię cyfrową. Kurs nie jest przeglądem klasyków; klasycy pojawiają się w nim jako narzędzia, tam, gdzie są analitycznie potrzebne.
Wykład zorganizowany jest w trzy części. Część I wprowadza pojęciową ramę: typologię organizacji religijnych jako sposób pośredniego zapoznania z głównymi tradycjami religijnymi przez ich struktury społeczne, klasyczne teorie sekularyzacji jako pierwszą tezę dyscypliny, empiryczny test tej tezy danymi PEW/Religionsmonitora/EVS oraz dwie najważniejsze rewizje: postsekularyzm (Casanova, Habermas, Taylor) i multiple secularities (Wohlrab-Sahr, Eisenstadt). Część II to refleksja metodologiczna, w której zostaną omówione powracające regularnie w socjologii dwa sprzężone pytania: czym jest religia, którą badamy (definicje substancjalne, funkcjonalne, genealogiczne), i jak ją badamy (skala Glocka, surveye, etnografia, mixed methods, digital methods). Część III skupi się na zjawiskach współczesnych i prezentuje religię w pełnym spektrum form: od najbardziej zorganizowanych (nowe ruchy religijne) przez rozproszone (lived religion, „spiritual but not religious", religia, gender i ciało) i strukturalne (pluralizm, migracja, państwo–religia, polityka i prawo) do medialno-cyfrowych (religia w epoce AI, transformacja autorytetu).
Wykład opiera się przede wszystkim na badaniach religii w Europie - zarówno zachodniej (Francja, Niemcy, Wielka Brytania, kraje skandynawskie), jak i środkowo-wschodniej (Polska, Czechy, Niemcy Wschodnie, Węgry, kraje bałtyckie) - a w mniejszym stopniu na materiale amerykańskim (USA, Kanada, Ameryka Łacińska). Polska jest w tym kursie głównym przykładem i punktem odniesienia.