Etyczne problemy zawodu socjologa 3402-21EPZS
W trakcie konwersatorium uczestnicy i uczestniczki zapoznają się z przykładami konkretnych sytuacji, w których socjolog/ socjolożka staje przed pytaniem: jak się zachować, by postąpić zgodnie ze standardami etyki swojego zawodu.
W trakcie konwersatorium dyskutowane będą takie problemy jak: zalety i wady nadawania standardom etyki zawodowej formy oficjalnie obowiązujących kodeksów; problem relacji pomiędzy kodeksami etyki zawodowej, a przepisami prawa; problem egzekwowania przestrzegania norm etyki zawodowej przez komisje etyczne; problem relacji pomiędzy autonomią moralną jednostki (system wartości badacza/ki) a wymogami formalnymi, instytucjonalnymi; wyzwania ochrony uczestników/czek badań przed krzywdą: odpowiedzialność badacza/ki oraz podmiotowość osób badanych; zagadnienie zróżnicowania ról społecznych związanych z zawodem socjologa: badacz/ka akademicki/a, wykładowca/ wykładowczyni na uczelni, ekspert/ka, badacz/ka w badaniach komercyjnych, badacz/ka aktywista/ka; etyczne problemy wynikające z interferencji różnych ról pełnionych przez jednostkę; rola i misja socjologii w kontekście wyzwań etycznych (badania zaangażowane, użyteczność nauki, wpływ społeczny).
Zagadnienia szczegółowe podejmowane w trakcie zajęć:
1. Różne rodzaje etyki i różne podejścia filozoficzne do etyki i do wartości
2. Kodeks etyki socjologa PTS (2012) i komisje etyczne
3. Świadoma i dobrowolna zgoda na udział w badaniu społecznym
4. Przeciwdziałanie wykorzystaniu uczestników/ uczestniczek badań
5. Prywatność i poufność w badaniach
6. Anonimowość i anonimizowanie danych
7. Etyka a społeczna rola i misja socjologii
8. Etyka w badaniach ilościowych oraz komercyjnych
9. Wyzwania etyczne rozpowszechniania wyników badań, w tym socjologii wizualnej
10. Plagiat i sztuczna inteligencja
Zakres problematyki konwersatorium może ulegać modyfikacji nawet w trakcie jego realizowania, np. pod wpływem pojawienia się istotnych wydarzeń lub publikacji, których nie można przewidzieć z góry.
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Uczestnicy zajęć:
- znają literaturę socjologiczną omawiającą zagadnienia etyczne, która ułatwia interpretację znaczenia etyki zawodowej jako czynnika wpływającego na jakość wypełniania roli społecznej socjologa;
- potrafią zinterpretować kontrowersje towarzyszące kodyfikowaniu zasad etyki zawodowej w środowisku socjologów;
- mają wiedzę o wartościach, leżących u podstaw wyborów aksjologicznych, normach i regułach prawnych, organizacyjnych i etycznych dotyczących działalności socjologów i ich wpływu społecznego;
- potrafią rozróżniać i definiować różne role społeczne pełnione przez socjologów;
- znają Kodeks etyki socjologa PTS (2012);
- znaja podstawowe problemy etyczne w pracy socjologa i potrafią skutecznie poszukiwać ich rozwiązań;
- potrafią wskazać standardy etyczne prowadzenia badań socjologicznych.
Kryteria oceniania
Obecność: student/ka może opuścić do 20% zajęć. Każdą nieobecność powyżej tego limitu należy odrobić. Odrabianie nieobecności odbywa się ustnie lub pisemnie na podstawie tekstów obowiązkowych i dodatkowych. Obecność na zajęciach jest podstawą dopuszczenia do egzaminu.
Aktywność: aktywność polega na czytaniu zadanych lektur, udziale w dyskusji na zajęciach i wykonywaniu ćwiczeń. Aktywność może podwyższyć ocenę końcową o pół stopnia lub o cały stopień.
Ocena końcowa: Każdy/a student/ka wypełnia formularz wniosku do komisji etycznej na podstawie faktycznych lub wymyślonych badań wraz ze stosownymi załącznikami. Wypełniony formularz należy przesłać najpóźniej dwa zajęcia przed końcem semestru. Wysłanie po tym czasie obniża ocenę końcową (o pół stopnia co trzy dni), chyba że student/ka był/a w tym czasie na zwolnieniu lekarskim.
Otrzymanie oceny końcowej od 4,0 do 5,0 zwalnia z egzaminu.
Egzamin ustny: student/ka losuje pytanie z puli pytań. Podstawą egzaminu są teksty i treści omawiane na zajęciach.
Praktyki zawodowe
-
Literatura
Przykładowa literatura:
1) Męcfal Sylwia (2020). Analiza praktyk anonimizacji danych w polskich jakościowych badaniach socjologicznych na tle literatury przedmiotu oraz zasad etyczno-prawnych, “Przegląd Socjologiczny”, 69, 59-84.
2) Rogowski Łukasz (2019). Etyka zarządzania wizualnością: tworzenie i funkcjonowanie baz danych wizualnych. “Kultura i społeczeństwo”. LXIII. 25-41.
3) Surmiak Adrianna (2022). Etyka badań jakościowych w praktyce. Analiza doświadczeń badaczy w badaniach z osobami podatnymi na zranienie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
4) Rancew-Sikora Dorota, Cymbrowski Borys (2016). W stronę socjologicznego ujęcia etyki badań naukowych. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 12, nr 3, s. 22‒39
5) Kaźmierska Kaja (2024). Anonimizacja w badaniach biograficznych - dylematy metodologiczne i etyczne, “Przegląd Socjologiczny” 73(4): 87–108
6) Grażyna Romańczuk-Woroniecka (2024). Ile wrażliwości etycznej potrzebuje socjologia? Przyczynek do krytyki „etyki proceduralnej” w badaniach socjologicznych, “Fabrica Societatis”, 7-20
7) Christans Clifford (2009). Etyka i polityka w badaniach jakościowych, w: N. K. Denzin, Y. S. Lincoln, Metody badań jakościowych, s. 224-235
8) Surmiak Adrianna (2022). Etyka naukowych badań społecznych. Pomiędzy kodyfikacją i instytucjonalizacją a praktyką badawczą. „Diametros” 19 (74): 36-50
9) Archanowicz-Kudelska Katarzyna (2020). Ethics in commercial qualitative research – anybody seen them? On the ethical dilemmas of researchers involved in commissioned research. “Przegląd Socjologiczny” 69(3): 85–106