Filozofia polityczna wobec katastrofy klimatycznej. Problemy, teorie, nadzieje 3402-01-FPWKK
Kryzys klimatyczny jest zjawiskiem szeroko opisywanym od przynajmniej kilkunastu lat oraz naukowo potwierdzonym przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) istniejący przy ONZ. Raporty wydawane przez IPCC wskazują nie tylko na konieczność zmian w zakresie przeciwdziałania wzrostowi średnich światowych temperatur, lecz także na możliwe zmiany w funkcjonowaniu społeczeństw związane z dostępnością energii oraz zmianami środowiskowymi będącymi następstwem podnoszenia się temperatur. Sposoby “rozwiązania” problemu kryzysu klimatycznego mają wymiar polityczny i każdy z nich wiąże się z interesami innych grup społecznych. Czym w takim ujęciu może być sprawiedliwa transformacja energetyczna? Czy możliwe jest utrzymanie dotychczasowego poziomu dobrobytu i zużycia energii w obliczu transformacji energetycznej? W jaki sposób sprawiedliwie dzielić się zasobami? Jak budować politykę w obliczu kryzysu klimatycznego? Jak można inaczej pomyśleć o relacji między człowiekiem a środowiskiem naturalnym niż w sposób, który zgodny jest z kapitalizmem?
W ramach tych zajęć zostaną podjęte między innymi następujące kwestie (rozłożone najczęściej na kilka spotkań i łączące się ze sobą):
- historia polityczna, społeczna i ekonomiczna, która doprowadziła do kryzysu klimatycznego od czasów nowożytnych do dziś. Omówienie pojęcia Antropocenu.
- znaczenie energii (elektrycznej, cieplnej, fizycznej itd.) względem stabilności nowoczesnych państw i porządków społecznych.
- problem paliw kopalnych - ich szkodliwości, skończoności i trudności zastąpienia.
- polityczny wymiar transformacji energetycznej i jak poszczególne rozwiązania wynikają z postaw politycznych (w tym także Europejski Zielony Ład).
- ruchy społeczne i instytucje zajmujące się klimatem.
- Globalna Północ a Globalne Południe, w tym zjawiska takie jak outsourcing, offshoring, podporządkowywanie krajów postkolonialnych.
- związek między kapitalizmem a katastrofą klimatyczną. Problem wzrostu gospodarczego, wskaźników dobrobytu i określania skończoności tego, co potrzebne.
- filozofie polityczne opisujące z różnych perspektyw kwestie klimatu oraz możliwych “rozwiązań” problemu katastrofy klimatycznej.
- kryzys klimatyczny a ontologia społeczna i polityczna. Omówienie czym jest natura i jakie jest miejsce człowieka w różnych ujęciach filozoficznych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
obowiązkowe
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
K_W04 - Zna i rozumie fundamentalne procesy społeczne i kulturowe na poziomie lokalnym i globalnym, w tym dotyczące środowiska naturalnego.
K_U01 - Potrafi identyfikować złożone zjawiska i procesy społeczne oraz samodzielnie formułować odnoszące się do nich pytania, problemy badawcze i hipotezy.
K_U04 - Potrafi wykorzystywać i syntetyzować wiedzę teoretyczną i metodologiczną do opisu oraz analizy procesów i zjawisk społecznych.
K_K01 - Jest gotów do samodzielnego i krytycznego uzupełniania wiedzy i umiejętności oraz wykorzystania ich w rozwiązywaniu problemów praktycznych i poznawczych.
K_K03 - Jest gotów do aktywności na rzecz dobra publicznego, w tym środowiska naturalnego.
Kryteria oceniania
Aktywny udział w dyskusjach prowadzonych na zajęciach
Obecność na zajęciach
Esej pisany w sali na jeden z kilku tematów do wyboru
Możliwość przedstawienia referatu
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
Przegląd literatury do zajęć - obowiązkowej i dodatkowej (podczas zajęć zostaną wskazane odpowiednie fragmenty):
- Arystoteles, “Polityka”, przeł. L. Piotrowicz, wyd. PWN, Warszawa 2010.
- Ewa Bińczyk, “Epoka człowieka: retoryka i marazm antropocenu”, wyd. PWN, Warszawa 2018.
- Ewa Bińczyk, “Uspołecznianie antropocenu: Ekowerwa i ekologizowanie ekonomii”, wyd. UMK, Toruń 2023.
- Rosi Braidotti, “Po człowieku”, przeł. J. Bednarek, A. Kowalczyk, wyd. PWN, Warszawa 2014.
- Dipesh Chakrabarty, "Humanistyka w czasach Antropocenu", red. E. Domańska, M. Sugiera, wyd. Universitas, Kraków 2023.
- Pierre Charbonnier, “Affluence and Freedom. An Environmental History of Political Ideas”, przeł. z francuskiego na angielski: A. Brown, wyd. Polity Press, Cambridge 2021.
- Brett Christophers, “The Price is Wrong. Why Capitalism Won’t Save the Planet”, wyd. Verso, London-New York 2024.
- Gregory Claeys, “Utopianism for a Dying Planet”, wyd. Princeton University Press, Princeton-Oxford 2022.
- Jean-Baptiste Fressoz, “More and More and More. An All-Consuming History of Energy” wyd. Penguin Random House 2024.
- Ralf Fücks, “Zielona rewolucja”, przeł. Ś. F. Nowicki, wyd. Książka i Prasa, Warszawa 2016.
- Nicholas Georgescu-Roegen, “The Entropy Law and the Economic Process”, wyd. Harvard University Press, Cambridge-London 1999.
- Małgorzata Gurowska, Monika Rosińska, Agata Szydłowska (red.), “ZOEpolis: budując wspólnotę ludzko-nie-ludzką”, wyd. Bęc Zmiana, Warszawa 2020.
- Jason Hickel, “Mniej znaczy lepiej”, przeł. J. P. Listwan, wyd. Karakter, Kraków 2021.
- Matthew T. Huber, "Climate Change as Class War. Building Socialism on a Warming Planet", wyd. Verso, London-New York 2022.
- Raporty IPCC.
- Tim Jackson, “Dobrobyt bez wzrostu. Ekonomia dla planety o ograniczonych możliwościach”, przeł. M. Polakowski, wyd. UMK, Toruń 2015.
- Kartezjusz, “Medytacje o pierwszej filozofii”, wiele wydań.
- Bruno Latour, “Facing Gaia. Eight Lectures on the New Climatic Regime”, przeł. z francuskiego na angielski: C. Porter, wyd. Polity Press, Cambridge 2017.
- Bruno Latour, “Polityka natury”, przeł. A. Czarnacka, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2009.
- Bruno Latour, “The Pasteurization of France”, przeł. z francuskiego na angielski: A. Sheridan and J. Law, wyd. Harvard University Press, Cambridge-London 1993.
- John Locke, “Dwa traktaty o rządzie”, przeł. Z. Rau, wyd. Aletheia, Warszawa 2015.
- Michael Marder, “Myślenie roślin. Filozofia wegetacji”, przeł. Ł. Kraj, wyd. słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2024.
- Andreas Malm, “Fossil Capital. The Rise of Steam Power and the Roots of Global Warming”, wyd. Verso, London-New York 2016.
- Andreas Malm, Zetkin Collective, "White Skin, Black Fuel. On the Danger of Fossil Fascism", wyd. Verso, London-New York 2021
- Donella Meadows et al., “Granice wzrostu”, przeł. W. i S. Rączkowscy, wyd. PWE, Warszawa 1973.
- Timothy Mitchell, “Carbon Democracy. Political Power in the Age of Oil”, wyd. Verso, London-New York 2011.
- Timothy Mitchell, "The Alibi of Capital. How We Broke the Earth to Steal the Future on the Promise of a Better Tomorrow", wyd. Verso, London-New York 2026.
- Jason Moore, “Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu”, przeł. K. Hoffmann, P. Szaj, W. Szwebs, wyd. UAM, Poznań 2021.
- Rob Nixon, "Powolna przemoc i ekologia ubogich", przeł. T. Adamczewski, T. Dobrogoszcz, K. Więckowska, wyd. słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2025
- Johan Norberg, “Manifest kapitalistyczny” przeł. U. Ruzik-Kulińska, wyd. Wielka Litera, Warszawa 2024.
- Raj Patel, Jason W. Moore, "Historia świata w siedmiu tanich rzeczach: przewodnik po kapitalizmie, naturze i przyszłości naszej planety", przeł. J. Bednarek, A. Opara, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.
- Kate Raworth, “Ekonomia obwarzanka”, przeł. A. Paszkowska, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2021.
- Kohei Saito, “Marx in the Anthropocene”, wyd. Cambridge University Press, Cambridge 2022.
- Kohei Saito, "Slow Down. The Degrowth Manifesto", przeł. na angielski B. Bergstrom, wyd. Astra House, New York 2024.
- Matthias Schmelzer et al., “The Future is Degrowth. A Guide to a World Beyond Capitalism”, wyd. Verso, London-New York 2022.
- Roger Scruton, "How to think seriously about the Planet", wyd. Oxford University Press, Oxford 2012.
- Baruch Spinoza, “Etyka”, wiele wydań.
- Nicholas Stern, “Globalny ład: zmiany klimatu a powstanie nowej epoki postępu i dostatku”, przeł. A. Orzechowska-Barcz, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2010.
- Michał Sutowski (red.), “Obwarzanek po polsku”, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2023.