Empowerment, relacje władzy, intersekcjonalność – perspektywa teoretyczna i praktyczna 3401-FAK-ERWd
Przedmiot poświęcony jest pogłębionej analizie koncepcji empowermentu oraz krytycznemu zrozumieniu zarówno teoretycznych podstaw tej koncepcji, jak i jej praktycznych zastosowań w różnych obszarach życia społecznego, w tym w projektach rozwojowych, działaniach organizacji pozarządowych, politykach publicznych oraz kampaniach społecznych.
Podczas zajęć koncepcja empowermentu analizowana jest zarówno jako kategoria analityczna, jak i praktyczne narzędzie zmiany społecznej. Szczególna uwaga jest poświęcona napięciu pomiędzy normatywnym charakterem (rozumianym jako idea wzmacniania podmiotowości jednostek i grup) a instrumentalnym wykorzystaniem koncepcji w politykach rozwojowych i projektach społecznych. Omawiane są różne podejścia do empowermentu, w tym podejścia indywidualne, organizacyjne i wspólnotowe, a także ich implikacje dla projektowania interwencji społecznych.
Istotnym elementem kursu jest analiza relacyjnych koncepcji władzy. Władza rozumiana jest nie tylko jako zasób posiadany przez jednostki lub instytucje, lecz przede wszystkim jako relacja społeczna, która przenika wszystkie poziomy życia społecznego i kształtuje możliwości oraz ograniczenia działania jednostek i grup. Szczególna uwaga poświęcona jest temu, w jaki sposób relacje władzy reprodukują lub podważają istniejące struktury nierówności.
Ważnym obszarem refleksji jest intersekcjonalność jako podejście teoretyczne i metodologiczne, które pozwala analizować współwystępowanie oraz nakładanie się różnych osi nierówności społecznych. Intersekcjonalność umożliwia bardziej złożone rozumienie doświadczeń jednostek i grup, a także krytyczną analizę uniwersalistycznych i uproszczonych modeli polityk oraz projektów społecznych.
Przedmiot obejmuje również analizę konkretnych przykładów programów rozwojowych, projektów społecznych oraz kampanii publicznych. Analizowane są zarówno inicjatywy instytucjonalne, jak i oddolne działania społeczności lokalnych, ruchów społecznych oraz organizacji obywatelskich na rzecz wzmocnienia podmiotowości.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Po zakończeniu zajęć student/ka
w zakresie wiedzy:
zna podstawowe koncepcje dotyczące relacji władzy oraz procesu empowermentu;
posiada wiedzę na temat koncepcji intersekcjonalności oraz jej zastosowania w krytycznej analizie procesów społecznych, projektowaniu działań społecznych i ocenie polityk publicznych z perspektywy ich wpływu na relacje władzy oraz nierówności społeczne.
w zakresie umiejętności:
potrafi krytycznie analizować procesy społeczne z uwzględnieniem mechanizmów władzy i nierówności społecznych;
potrafi identyfikować możliwości transformacji relacji społecznych poprzez działania społeczne, instytucjonalne i polityki publiczne;
potrafi wykorzystywać koncepcję empowermentu do analizy i oceny działań społecznych oraz projektów rozwojowych.
w zakresie kompetencji społecznych:
potrafi kompleksowo analizować procesy społeczne z perspektywy relacji władzy i nierówności społecznych;
potrafi refleksyjnie odnieść się do złożoność i wielowymiarowość nierówności społecznych oraz ich konsekwencje dla różnych grup społecznych;
potrafi wykorzystywać podejście intersekcjonalne w analizie oraz projektowaniu projektów badawczych i społecznych.
Kryteria oceniania
metody oceny
liczba punktów / udział w ocenie końcowej
Ocena ciągła obejmująca:
aktywność w trakcie zajęć (udział w dyskusjach), komentarze do omawianych przykładów empirycznych i dodatkowych materiałów medialnych.
60%
Praca zaliczeniowa (prezentacja)
40%
Literatura
Obowiązkowa:
Bieniecka, S., & Piątek, K. (2022). Empowerment w polityce społecznej. Koncepcja „women’s empowerment” jako kategoria wyjaśniająca aktywność kobiet w Polsce. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Collins, P. H. (2019). Intersectionality as critical social theory. Duke University Press.
Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford.
Lukes, S. (2005). Power: A radical view (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
Rowlands, J. (1995). Empowerment examined. Development in Practice, 5(2), 101–107
The urgency of intersectionality, Kimberlé Crenshaw, TED Talk, https://www.youtube.com/watch?v=akOe5-UsQ2o
Uzupełniająca:
Allen, A. (2005). Feminist perspectives on power. In E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy, https://plato.stanford.edu/entries/feminist-power/.
Calvès, A. (2009). Empowerment: The history of a key concept in contemporary development discourse. Revue Tiers Monde, 200(4), 735 - 749.
Carr, E. S. (2003). Rethinking empowerment theory using a feminist lens: The importance of process. Affilia, 18(1), 8–20.
Crenshaw, K. (1991). Mapping the margins: Intersectionality, identity politics, and violence against women of color. Stanford Law Review, 43, 1241–1299.
Lorde, A. (1984). Sister outsider: Essays and speeches. Crossing Press.
Walter, N. (2026). Feminism For a World on Fire, Virago books.