Socjologia i polityka prawa 3401-1R3SOP32

Wymagania wstępne: Podstawowa wiedza w zakresie prawa i socjologii.

Założeniem przedmiotu jest zaprezentowanie podstawowych problemów poznawczych, teoretycznych, metodologicznych i praktycznych socjologii prawa i polityki prawa.
Socjologia prawa zostanie zaprezentowana jako dyscyplina empiryczna dostarczająca informacji o formach i przejawach obecności prawa w życiu społecznym, kulturze, postawach społecznych i praktyce politycznej. Polityka prawa, rozumiana w sposób proponowany przez Adama Podgóreckiego, pokazana zostanie jako naukowo zorganizowany zespół zaleceń, dający możność wykorzystania wiedzy o prawie (zwłaszcza zaś wiedzy uzyskanej w badaniach socjologiczno-prawnych) do przeprowadzania planowych zmian społecznych.
Podstawowym zadaniem poznawczym prowadzonych zajęć, jest przybliżenie studentom wiedzy o prawie jako swoistym (tak w wymiarze temporalnym, jak i geograficznym) zjawisku społecznym i kulturowym i możliwościach rozumnego wpływania na kształt oficjalnego prawa państwowego a także używania prawa jako narzędzia zmiany społecznej.
Poza celami poznawczymi zajęcia mają także cel praktyczny: przez pokazanie studentom sposobów i metod rozpoznawania rzeczywistych problemów związanych ze stanowieniem, stosowaniem i przestrzeganiem prawa, służyć mają budowaniu krytycznych i świadomych postaw wobec prawa.
W trakcie zajęć omówione zostaną problemy, związane ze szczególnymi cechami prawa, jako zjawiska społecznego, a także kontrowersji między socjologami a prawnikami odnoszące się do istoty prawa, jego genezy, miejsca w kulturze i funkcji społecznych. Omawianiu zależności między wiedzą socjologiczno prawną i możliwościami działania polityczno-prawnego służyć będą, odniesione do współczesnych przykładów, analizy problemów szczegółowych, odnoszących się do takich kwestii, jak: kontrola prawna, prawo w procesach zmiany społecznej, dysfunkcjonalność prawa, destrukcja normatywności, sprawiedliwość i niesprawiedliwość prawa, równość wobec prawa i wykluczenie prawne.

Zajęcia będą prowadzone w formie dyskusji, zakładającą czynny udział studentów. Jakkolwiek pierwsze zajęcia z oczywistych względów zbliżać się będą do formy wykładu (ze względu na potrzebę uściślenia podstawowych pojęć), to udział studentów i swobodna wymiana poglądów (wsparta na lekturze zalecanej literatury) będzie miał zasadnicze znaczenie dla kształtu zajęć. Pozwoli to na dostosowywanie treści zajęć do zainteresowań uczestniczących studentów. W trakcie zajęć studenci będą zobowiązani do przygotowania co najmniej dwóch prac pisemnych. Pozwoli to na ocenienie w jakim stopni opanowali literaturę przedmiotu i zrozumieli jego treść. Na podstawie złożonych prac każdemu studentowi zostanie wystawiona ocena. Student może zaakceptować tę ocenę, jako ocenę końcową. Studentowi zawsze przysługuje prawo do składania egzaminu.

Zakres tematów:
1. Polityka prawa – teoretyczna idealizacja czy praktyka społeczna?
a. Nauki teoretyczne i nauki praktyczne
b. Leon Petrażycki a inni prekursorzy myśli polityczno prawnej
c. Socjologia prawa jako jedna z nauk pomocniczych polityki prawa
2. Czemu służy socjologia prawa?
a. Miejsce socjologii prawa wśród nauk społecznych
b. Miejsce socjologii prawa wśród nauk o prawie
c. Naukowy status socjologii prawa
d. Funkcje socjologii prawa
3. Geneza i rozwój socjologii prawa
a. Zachodni klasycy socjologii prawa - pozytywizm prawniczy i rekonstrukcja nauk prawnych
b. Rosyjskie spory o prawo i petrażycjańska socjologia prawa
c. Powstanie i rozwój socjologii prawa w Polsce
d. Wpływ Leona Petrażyckiego na kształt polskiej socjologii prawa.
e. znaczenie badań Adama Podgóreckiego.
4. Prawo wobec innych systemów normatywnych
a. Wartości i normy społeczne
b. Pluralizm normatywny
c. Rodzaje i klasyfikacje norm społecznych
d. Cechy szczególne prawa jako porządku normatywnego
e. Sposoby definiowania prawa w naukach społecznych
5. Prawo jako zjawisko społeczne i kulturowe
a. Prawo jako system normatywny
b. Prawo jako system społecznej komunikacji
c. Języki prawa
d. Kultura prawna i tradycja prawna
6. Pluralizm prawny
a. Wielość praw i zmienność prawa
b. Prawo zwyczajowe i sposoby jego badania
c. Relacje prawa zwyczajowego do prawa oficjalnego
d. Wielość kultur prawnych
e. Prawo w nieokcydentalnych kulturach prawnych.
7. Tradycja prawna Zachodu
a. Autonomia prawa
b. Porządek, wolność i sprawiedliwość
c. Aksjologia rządów prawa.
d. Ewolucja i „kryzys” zachodniej tradycji prawnej.
e. Polska kultura prawna wobec tradycji prawnej Zachodu – aspiracje i rezydua.
8. Swoistość perspektywy socjologiczno-prawnej
a. Perspektywa badawcza (socjologowie) a perspektywa utylitarna (prawnicy)
b. Polityczne uwikłania nowoczesnego prawotwórstwa
c. Prawo jako zjawisko realne i jego pozytywizacja
d. Metodologiczne i poznawcze konsekwencje dominacji państwowego prawa oficjalnego.
9. Społeczne funkcje prawa
e. Funkcje prawa jako funkcje społeczne
a. Ontologiczne i metodologiczne problemy badania społecznych funkcji prawa.
b. Prawniczy mit eufunkcjonalności prawa
c. Resocjalizacja czy prisonizacja: funkcje kary kryminalnej z perspektywy prawnika i z perspektywy socjologa
d. Eufunkcje i dysfunkcje prawa
10. Prawo w systemie kontroli społecznej
a. Prawo w procesach socjalizacji
b. Konformizm prawny i dewiacja prawna
c. Strukturalne i kulturowe źródła dewiacji
d. Kontrola prawna – na straży konformizmu
e. Zaburzenia procesów kontrolnych - „kontrola trzeciego stopnia”
11. Prawo wobec zmian społecznych
a. Prawo jako czynnik hamujący zmiany społeczne
b. Prawo jako produkt zmian społecznych
c. Bezpieczeństwo socjalne a narastająca etatyzacja prawa
d. Prawo wobec wyczerpywania się zasobów
12. Prawo jako instrument zmiany społecznej – polityka prawa i socjotechnika prawnicza
a. Warunki skutecznego oddziaływania za pomocą środków prawnych
b. Granice interwencji prawnej
c. Dyrektywy polityki prawa
d. Socjotechniczna funkcja socjologii prawa (Adam Podgórecki);
e. Socjotechnika prawna - zalecenia praktyczne
f. Polityczna instrumentalizacja prawa
13. Prawo i sprawiedliwość
a. Postulaty Polaków wobec prawa
b. Sprawiedliwość a równość
c. Czy zasada równości wobec prawa jest faktem społecznym, postulatem politycznym czy prawniczą mistyfikacją?
d. Sprawiedliwość a sprawiedliwość społeczna
14. Wykluczenie prawne
a. Inkluzja i ekskluzja społeczna
b. Wykluczenie prawne jako forma wykluczenia społecznego
c. Formy wykluczenia prawnego
d. Prawo jako źródło ekskluzji społecznej
15. Prawo wobec polskiej zmiany społecznej
a. Słabości polskiego prawa – ciągłość i zmiana
b. Uwarunkowania dysfunkcji polskiego prawa
c. Wewnętrzna czy zewnętrzna natura polskich problemów z prawem?
d. Destrukcja normatywności – signum temporis czy błąd perspektywy?