Perswazyjność języka: teorie i praktyki 3321-M1S25KJ01
Język nigdy nie jest neutralny: organizuje doświadczenie, konstruuje rzeczywistości społeczne, legitymizuje określone normy oraz dostarcza symbolicznych zasobów, za pomocą których wspólnoty formułują sądy, wyobrażają sobie świat i podejmują deliberację.
Kurs dotyczy perswazyjności języka, ujmowanej jako nieargumentacyjne środki perswazji. Studenci poznają mechanizmy, dzięki którym efekty perswazyjne powstają nie tylko w wyniku argumentacji, lecz także poprzez subtelne wybory językowe, semantyczne, pragmatyczne i narracyjne. Kurs łączy podstawy teoretyczne wywodzące się z retoryki, pragmatyki, psychologii poznawczej oraz analizy dyskursu z materiałem empirycznym zaczerpniętym ze współczesnych mediów, literatury oraz komunikacji codziennej. Przyjęta perspektywa interdyscyplinarna umożliwia zrozumienie perswazji zarówno jako zjawiska komunikacyjnego, jak i praktyki kulturowej. Kurs podzielony jest na trzy części. Część pierwsza wprowadza kluczowe pojęcia i modele perswazji, koncentrując się na psychologicznych, etycznych oraz komunikacyjnych aspektach skuteczności strategii perswazyjnych. Część druga dotyczy perswazyjnej siły semantyki i pragmatyki. Analizowane będą procesy konstruowania znaczenia (ramowanie, presupozycje, implikatury), które porządkują percepcję, ukierunkowują wnioskowanie oraz kształtują wyobraźnię zbiorową. Część trzecia obejmuje analizę złożonych języków perswazyjnych (np. nowomowa, poprawność polityczna, język sukcesu) jako systemów dyskursywnych kształtujących całe ekologie komunikacyjne.
Studenci językoznawstwa pogłębią wiedzę na temat tego, jak struktury gramatyczne, kategorie semantyczne i wzorce pragmatyczne przyczyniają się do konstruowania siły perswazyjnej przekazu. Studenci literaturoznawstwa zyskają możliwość rozwinięcia kompetencji interpretacyjnych dzięki analizie retorycznych i narracyjnych schematów, które leżą u podstaw tradycji opowiadania, konwencji gatunkowych oraz emocjonalnych scenariuszy wpisanych w teksty literackie. W szerszej perspektywie kurs dostarcza narzędzi umożliwiających rozwinięcie świadomości językowej, krytycznego podejścia do mediów oraz etycznego uczestnictwa w debacie publicznej.
Rodzaj przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie
K_W01 - w sposób pogłębiony powiązania filologii włoskiej z innymi dyscyplinami nauk humanistycznych, w tym przede wszystkim nauki o sztuce, nauki o kulturze i religii (rozumienie perswazji z perspektywy filologii, kultury i dzieł artystycznych);
K_W02 - w sposób pogłębiony wybrane aspekty historii i języka włoskiego (przejawy perswazyjności w tekstach użytkowych i literackich);
K_W03 - w sposób pogłębiony wybrane aspekty historyczne, społeczne i kulturowe Włoch (kształtowanie się kulturowych uwarunkowań perswazji)
Umiejętności: absolwent potrafi
K_U01 - przeprowadzić pogłębioną analizę rozmaitych tekstów z zastosowaniem zróżnicowanych metod (umiejętność identyfikowania przejawów perswazji, zgodnie z różnymi koncepcjami i metodami retorycznymi i dyskursywnymi).
Kompetencje społeczne: absolwent jest gotów do
K_K04 - uczestniczenia w życiu kulturalnym, odpowiedzialnego wypełniania zobowiązań społecznych (uważna obserwacja sposobów perswazji w kulturze, realizacja perswazji w sposób etyczny).
Kryteria oceniania
Metody nauczania:
• Wykład interaktywny, polegający na usystematyzowanym przekazywaniu wiedzy dotyczącej perswazyjności, z uwzględnieniem elementów aktywizujących (krótkie ćwiczenia, pytania, dyskusje angażujące osoby studiujące w proces uczenia się).
• Metoda studium przypadku (case study), polegająca na analizie indywidualnej lub grupowej autentycznych lub hipotetycznych sytuacji komunikacji perswazyjnej.
• Metoda dyskusji kierowanej, czyli moderowanej rozmowy służącej formułowaniu własnych opinii, argumentacji i myślenia krytycznego.
Kryteria oceniania:
• Systematyczne uczestnictwo w zajęciach (dozwolone są dwie nieobecności bez usprawiedliwienia. Wszystkie inne wymagają usprawiedliwienia lekarskiego. Do zaliczenia semestru wymagany jest udział w minimum 60% zajęć w semestrze).
• Znajomość lektur
• Uczestnictwo w dyskusjach, studiach przypadku i innych aktywnościach w trakcie zajęć
• Poprawność egzaminu pisemnego (umiejętności analityczne tekstu perswazyjnego; umiejętność stworzenia tekstu perswazyjnego; znajomość wybranych tekstów)
Praktyki zawodowe
Nie dotyczy
Literatura
Wybrane rozdziały z następujących książek:
- Antonelli, Giuseppe (2017) Volgare eloquenza. Come le parole hanno paralizzato la politica. Bari, Laterza.
- Calabrese, Stefano (2019) Manuale di comunicazione narrativa: Con MyLab. Pearson, Milano - Torin
- Crisafulli, Edoardo (2004) Igiene verbale. Il politicamente corretto e la libertà linguistica. Firenze, Vallecchi.
- Gheno, Vera (2019) Potere alle parole. Perché usarle meglio. Torino, Einaudi.
- Lombardi Vallauri, Edoardo (2024) Le guerre per la lingua. Piegare la lingua per darsi ragione. Torino, Einaudi.
- Lombardi Vallauri, Edoardo (2025) La lingua disonesta. Bologna, Il Mulino.
- Prandi, Michele (2023) Retorica. Una disciplina da rifondare, Bologna, Il Mulino.
W zależności od zainteresowań uczestników zajęć, bibliografia może być uzupełniana artykułami dotyczącymi zagadnień szczegółowych.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: