Historia kultury Finlandii i regionu bałtyckiego 3320-ZKF12-HKFiRB

Kurs stanowi wprowadzenie do dziejów kultury fińskiej z uwzględnieniem kontekstu regionalnego i zewnętrznych oddziaływań. Historia kulturowa Finlandii omawiana jest w oparciu o dyskusję nad lekturami i prezentowana w kontekście szerszych procesów zachodzących w krajach nordyckich i na obszarze nadbałtyckim, a także w kręgu innych ludów mówiących językami ugrofińskimi. Materiały obejmują teksty źródłowe z dziejów regionu, teksty literackie, opracowania historyczne i kulturoznawcze, a także elementy audiowizualne (filmy, dzieła sztuki itp.)

Kurs ma charakter konwersatorium z elementami wykładowymi. Poszczególne zajęcia składają się (w różnych proporcjach) z dyskusji w podgrupach, dyskusji ogólnogrupowych, elementów wykładowych w wykonaniu prowadzącego, ew. prezentacji studenckich.

W cyklu 2026Z:

Koordynatorzy przedmiotu

Łukasz Sommer

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali

Założenia (opisowo)

Kurs przeznaczony jest dla pierwszego roku studiów I stopnia.

Efekty kształcenia

Student zna i rozumie
- najważniejsze zjawiska zachodzące w obszarach literatury, kultury i historii oraz zaawansowaną terminologię używaną w opisie literatury, kultury i historii, rozumie jej źródła oraz zastosowania (K_W05)
- w sposób usystematyzowany metodologię badań nad literaturą i kierunki badań w literaturoznawstwie (K_W06)
- w zaawansowanym stopniu współczesne zjawiska w literaturze fińskiej oraz ma orientację w zakresie współczesnych procesów i zjawisk w kulturze fińskiej w odniesieniu do literatury (K_W09)

Student potrafi
- posługiwać się w sposób zaawansowany ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla literaturoznawstwa i kulturoznawstwa (K_U02)
- rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury (literatura, sztuka) oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację z zastosowaniem typowych metod (K_U03)
- z wykorzystaniem różnych źródeł i sposobów - wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informację niezbędną do udziału w zajęciach (K_U04)
- wykorzystać umiejętności badawcze, obejmujące formułowanie i analizę problemów badawczych, dobór metod i narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników w zakresie niezbędnym do udziału w dyskusji na zajęciach i przygotowania własnych prac (K_U05)
- stosować merytoryczne argumentowanie, z wykorzystaniem poglądów innych autorów oraz potrafi formułować wnioski (K_U06)
- samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać swoje kompetencje badawcze kierując się wskazówkami opiekuna naukowego (K_U013)

Student jest gotów do
- samodzielnego śledzenia współczesnych procesów i zjawisk zachodzących w literaturze, kulturze Finlandii, ma przekonanie o potrzebie rozwoju osobistego i zawodowego (K_K02)

dbałości o zachowanie dziedzictwa kulturowego studiowanego regionu, kraju, Europy (K_K06)

Kryteria oceniania

Podstawą oceny jest obecność na zajęciach, przygotowanie do zajęć (tj. znajomość zadanych lektur) oraz aktywny udział w zajęciach, a także ocena prac pisemnych (notatki lekturowe, notatki z dyskusji).

Literatura

Prace naukowe i popularnonaukowe
1. Olli Aho, Hildi Hawkins, Päivi Valisaari (eds.) Finland: A Cultural Encyclopedia, Helsinki 1999.
2. Yrjö Varpio, Land of the North Star: Introduction to Finnish Literature and Culture, Tampere 1999.
3. Matti Klinge, Bałtycki świat, przeł. Jarosław Suchoples, Helsinki 1994.
4. Eric Christensen, Krucjaty północne, przeł. Janusz Szczepański, Poznań 2009
5. Martti Haavio, Mitologia fińska, przeł. Jerzy Litwiniuk, Warszawa 1979 (fragmenty).
6. Matti Klinge, Fińska tradycja. Eseje o strukturach i tożsamościach Północy, przeł. Jarosław Suchoples, Wrocław 2006 (wybrane eseje)
7. Jonas Frykman, Orvar Löfgren, Narodziny człowieka kulturalnego. Studium z antropologii historycznej szwedzkiej klasy średniej, przeł. Grzegorz Sokół, Kęty 2007.
8. Benedict Anderson, Wspólnoty wyobrażone. przeł. Stefan Amsterdamski, Warszawa 1997.
9. Manuel Castells, Pekka Himanen, Społeczeństwo informacyjne i państwo dobrobytu. Model fiński, Warszawa 2009: rr. 2, 6, 7 (ss. 39–63, 144–166)

Literatura piękna, literatura faktu (w tym dokumenty historyczne)
1. Tacyt, Germania, przeł, Tomasz Płóciennik, Poznań 2008.
2. Powieść minionych lat, przeł. Franciszek Sielicki, Wrocław 2005 (lub inne wydanie tego przekładu) — fragmenty dotyczące ludów ugrofińskich
3. Kalevala, przeł. Jerzy Litwiniuk, Warszawa 1998 (lub późniejsze) — wybrane runa.
4. Kanteletar (fragmenty), przeł. Jerzy Litwiniuk, Regiony nr 4/1977, ss. 129–141.
5. Edda poetycka, przeł. Apolonia Załuska-Strömberg, Wrocław 1986: wstęp (ss. III–L) „Wieszczba Wölwy”, „Pieśni Najwyższego”, „Pieśń o Harbardzie”, „Pieśń o Rigu”.
6. Jaan Kross, Trzy bicze czarnej śmierci, r. 6
7. Carl Michael Bellman, Fredmanowe pieśni i posłania, przeł. Leonard Neuger, Kraków 1991 (fragmenty).
8. Aleksis Kivi Siedmiu braci, przeł. I. Czermakowa, Poznań 1977
9. August Strindberg, „Nagroda za cnotę”, w: tegoż, Wybór nowel, przeł. Zygmunt Łanowski, ss. 28–72.
10. Tove Jansson, Opowiadania z doliny Muminków, przeł. Irena Szuch-Wyszomirska, Warszawa 1973 (lub późniejsze)
11. Carl Gustaf Mannerheim, Wspomnienia, przeł. Krystyna Szelągowska, Warszawa 1996.
12. Urho Kekkonen, Nie szukajcie przyjaciół daleko, a wrogów blisko, Warszawa 1983.
13. Zenon Ciesielski (red.), Skandynawia w oczach Polaków. Antologia, Gdańsk 1974, ss. 25–28, 35–39, 68–72, 415-418
14. Maciej Zaremba, „Polski hydraulik”, w: tegoż Polski hydraulik i inne opowieści ze Szwecji, przeł. Katarzyna Tubylewicz, Wołowiec 2008, ss. 7–55.

Artykuły
1. Michael Branch, “Language and culture. Finno-Ugrian affinity: facts and fictions”, 4/1992, ss. 230–235.
2. David Kirby, “Redefining North”, Books from Finland 4/1991, ss. 219–225
3. Grażyna Szelągowska, „Geneza państwa dobrobytu: model skandynawski”, Mówią wieki nr 3/1995, ss. 44–47.
4. „Fiński syndrom”, Czas Kultury 2/2008: Seppo Paananen, „Finowie są dziwni”; Juhani U. E. Lehtonen, „Cechy narodowe Finów” przeł. Mariola Gąsiorowska-Siudzińska, ss. 8–15.

Materiały filmowe
1. Lennart Meri, Linnutee tuuled (etnograficzny film dokumentalny z 1977 r.)
2. Aki Kaurismäki, Pidä huivista kiinni, Tatjana

(szczegóły listy mogą ulec modyfikacjom)

W cyklu 2026Z:

1. Yrjö Varpio, Land of the North Star: Introduction to Finnish Literature and Culture, Tampere 1999.
2. Matti Klinge, Bałtycki świat, przeł. Jarosław Suchoples, Helsinki 1994.
3. Wolfgang Froese, Historia narodów i państw Morza Bałtyckiego, przeł. Maciej Dorna, Ewa Płomińska-Krawiec, Katarzyna Śliwińska, Warszawa 2007.
4. Eric Christensen, Krucjaty północne, przeł. Janusz Szczepański, Poznań 2009
5. Olli Aho, Hildi Hawkins, Päivi Valisaari (eds.) Finland: A Cultural Encyclopedia, Helsinki 1999.
6. Tacyt, Germania, [w:] tegoż, Dzieła, przeł. S. Hammer, t. 2, Warszawa 1957
7. Powieść minionych lat, przeł. Franciszek Sielicki, Wrocław 2005 (lub inne wydanie) — fragmenty dotyczące ludów ugrofińskich
8. Kalevala, przeł. Jerzy Litwiniuk, Warszawa 1998 (lub późniejsze) — wybrane runa.
9. Kanteletar (fragmenty), przeł. Jerzy Litwiniuk, Regiony nr 4/1977, ss. 129–141.
10. Lennart Meri, Linnutee tuuled (etnograficzny film dokumentalny z 1977 r.)
11. Edda poetycka, przeł. Apolonia Załuska-Strömberg, Wrocław 1986: wstęp (ss. III–L) „Wieszczba Wölwy”, „Pieśni Najwyższego”, „Pieśń o Harbardzie”, „Pieśń o Rigu”.
12. Martti Haavio, Mitologia fińska, przeł. Jerzy Litwiniuk, Warszawa 1979 (fragmenty).
13. Matti Klinge, Fińska tradycja. Eseje o strukturach i tożsamościach Północy, przeł. Jarosław Suchoples, Wrocław 2006 (wybrane eseje)
14. Michael Branch, “Language and culture. Finno-Ugrian affinity: facts and fictions”, 4/1992, ss. 230–235.
15. David Kirby, “Redefining North”, Books from Finland 4/1991, ss. 219–225
16. Miroslav Hroch, Małe narody Europy, przeł. Grażyna Pańko, Wrocław 2003 (fragmenty)
17. Zenon Ciesielski (red.), Skandynawia w oczach Polaków. Antologia, Gdańsk 1974, ss. 25–28, 35–39, 68–72, 415-418 [książka dostępna w czytelni KH]
18. Carl Michael Bellman, Fredmanowe pieśni i posłania, przeł. Leonard Neuger, Kraków 1991 (fragmenty).
19. Jaan Kross, Trzy bicze czarnej śmierci, r. 6
20. Jonas Frykman, Orvar Löfgren, Narodziny człowieka kulturalnego. Studium z antropologii historycznej szwedzkiej klasy średniej, przeł. Grzegorz Sokół, Kęty 2007.
21. August Strindberg, „Nagroda za cnotę”, w: tenże, Wybór nowel, przeł. Zygmunt Łanowski, ss. 28–72.
22. Grażyna Szelągowska, „Geneza państwa dobrobytu: model skandynawski”, Mówią wieki nr 3/1995, ss. 44–47.
23. Maciej Zaremba, „Polski hydraulik”, w: tegoż Polski hydraulik i inne opowieści ze Szwecji, przeł. Katarzyna Tubylewicz, Wołowiec 2008, ss. 7–55.
24. Aleksis Kivi Siedmiu braci, przeł. I. Czermakowa, Poznań 1977
25. Tove Jansson, Opowiadania z doliny Muminków, przeł. Irena Szuch-Wyszomirska, Warszawa 1973 (lub późniejsze)
26. Carl Gustaf Mannerheim, Wspomnienia, przeł. Krystyna Szelągowska, Warszawa 1996.
27. Urho Kekkonen, Nie szukajcie przyjaciół daleko, a wrogów blisko, Warszawa 1983.
28. „Fiński syndrom”, Czas Kultury 2/2008: Seppo Paananen, „Finowie są dziwni”; Juhani U. E. Lehtonen, „Cechy narodowe Finów” przeł. Mariola Gąsiorowska-Siudzińska, ss. 8–15.
29. Manuel Castells, Pekka Himanen, Społeczeństwo informacyjne i państwo dobrobytu. Model fiński, Warszawa 2009: rr. 2, 6, 7 (ss. 39–63, 144–166)

(szczegóły listy mogą ulec modyfikacjom)