Widowiska kulturowe dawnej Mezoameryki 3305-WKM-U
Celem zajęć jest analiza przedhiszpańskich i kolonialnych widowisk z obszaru kulturowego Mezoameryki oraz analiza ich ciągłości, przekształceń i aktualizacji we współczesnych praktykach performatywnych. Kurs umożliwia pogłębieniewiedzy dotyczącej rytuałów, widowisk oraz praktyk scenicznych kultur Mezoameryki w perspektywie historycznej i antropologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem ich funkcji społecznej, politycznej i religijnej. Kurs podkreśla również rolę widowisk w procesach tworzenia i negocjowania pamięci kulturowej oraz historycznej, a także w kształtowaniu narracji o przeszłości w kontekstach kolonialnych i postkolonialnych.
Zajęcia rozwijają zaawansowane kompetencje analityczne i badawcze w obszarze antropologii widowisk i Performance Studies. Obejmują one refleksję nad relacjami między teatrem a rytuałem, kategorią performatywności, ucieleśnieniem, doświadczeniem oraz estetyką performatywną. Szczególny nacisk położony jest na rozwijanie umiejętności stosowania narzędzi teoretycznych z zakresu antropologii widowisk i Performance Studies w analizie i interpretacji zjawisk kulturowych funkcjonujących poza dominującymi tradycjami eurocentrycznymi oraz ich ujęć w ramach współczesnej humanistyki.
Istotnym elementem kursu jest także refleksja nad metodologią badań nad widowiskami efemerycznymi, których rekonstrukcja opiera się na analizie źródeł historycznych z XVI i XVII wieku. Osoby studiujące uczą się krytycznej pracy z tekstami kolonialnymi oraz dokumentami historycznymi, ze świadomością ich uwarunkowań ideologicznych i dyskursywnych. W tym kontekście analizowane są zarówno widowiska rytualne i polityczne, jak i ich literackie oraz werbalne komponenty (m.in. pieśni, teksty poetyckie i narracje performatywne), interpretowane jako integralna część praktyk scenicznych oraz jako autonomiczne teksty kultury wymagające odrębnych narzędzi analitycznych.
Zajęcia prowadzone są w języku hiszpańskim, przy wykorzystaniu wybranych tekstów naukowych w języku angielskim, co wspiera rozwój kompetencji w zakresie pracy z literaturą przedmiotu w językach obcych oraz umożliwia dostęp do współczesnych dyskusji akademickich w obszarze Performance Studies i antropologii widowisk.
Zastrzeżenie: niektóre treści prezentowane w ramach kursu mogą zawierać elementy trudne do odbioru dla osób wrażliwych (przemoc, eksplicytne treści erotyczne). Prosimy o uwzględnienie tego przy podejmowaniu decyzji o udziale w kursie.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
WIEDZA:
Osoba studiująca definiuje istotne pojęcia z zakresu Performance Studies (performans, rytuał, teatralność, liminalność) i stosuje terminologię z zakresu analizy performansu (m.in. metakomentarz społeczny, estetyka performatywna, pamięć kulturowa, historia performatywna); charakteryzuje kluczowe koncepcje Richarda Schechnera, Clifforda Geertza, Victora Turnera oraz Eriki Fischer-Lichte w kontekście analizy tekstów kultury; rozróżnia podstawowe kategorie analizy rytuału, dramatu i widowiska w kontekście mezoamerykanistycznym i nowohiszpańskim i opisuje główne formy widowisk w kulturach Mezoameryki (np. cuicatl, sacrificio gladiatorio); wskazuje funkcje społeczne, polityczne i religijne wybranych form performatywnych w społeczeństwach mezoamerykańskich i nowohiszpańskich; identyfikuje powiązania iberystyki z antropologią, teatrologią i historią kultury w analizie zjawisk performatywnych. (K_W01; K_W02; K_W03; K_W04; K_W05; K_W06)
UMIEJĘTNOŚCI
Osoba studiująca: analizuje krytycznie wytwory kultury i praktyki performatywne z obszaru Mezoameryki i Nowej Hiszpanii; interpretuje zjawiska społeczne i kulturowe z zastosowaniem teorii Performance Studies oraz antropologii interpretatywnej; syntetyzuje różne podejścia teoretyczne (Schechner, Geertz, Turner, Fischer-Lichte, Connerton) w analizie jednego zjawiska performatywnego; porównuje i zestawia odmienne interpretacje rytuału, dramatu i performansu w badaniach mezoamerykanistycznych; dokonuje krytycznej lektury i interpretacji tekstów źródłowych dotyczących rytuału, performansu i widowisk kulturowych, uwzględniając ich kontekst historyczny, społeczny i kulturowy; dobiera adekwatne metody analizy antropologicznej i teatrologicznej do badania wybranych widowisk kulturowych; formułuje spójne interpretacje zjawisk kulturowych o charakterze performatywnym i prezentuje wyniki analizy w formie ustnej i pisemnej; samodzielnie zdobywa i poszerza wiedzę dotyczącą teorii performansu i kultur mezoamerykańskich. (K_U01; K_U02; K_U03)
KOMPETENCJE SPOŁECZNE
Osoba studiująca: współdziała w dwu- lub kilkuosobowej grupie w ramach której wspólnie dokonuje analizy zjawisk kulturowych, przyjmując różne role (np. osoby koordynującej, komentującej, prezentującej wyniki); jest gotowa do podejmowania dyskusji akademickich dotyczących interpretacji performansu i widowisk kulturowych. (K_K01)
Kryteria oceniania
Warunki zaliczenia zajęć:
1. Aktywny udział w zajęciach i dyskusjach opartych na wcześniejszej lekturze tekstów źródłowych i tekstów teoretycznych – 20% oceny końcowej. Aktywność oceniana jest punktowo podczas zajęć i uwzględnia przygotowanie do zajęć na podstawie zadanych lektur, umiejętność krytycznej lektury tekstów źródłowych i teoretycznych oraz umiejętność formułowania argumentów i udziału w dyskusji akademickiej: 1 punkt – osoba studiująca bierze udział w dyskusji przynajmniej raz w ciągu 30 minut zajęć; 2 punkty – osoba studiująca uczestniczy w dyskusji wielokrotnie i aktywnie wnosi wkład w analizę omawianych zagadnień. Praca w parach i małych grupach podlega bieżącej ocenie w trakcie zajęć. Oceniane są: aktywność w pracy zespołowej (udział w analizie materiału), umiejętność współpracy i reagowania na wypowiedzi innych osób, zdolność do formułowania argumentów w ramach dyskusji grupowej oraz gotowość do przyjmowania różnych ról w pracy zespołowej (np. inicjowanie analizy, komentowanie, podsumowywanie). Ocena ma charakter jakościowy.
2. Samodzielna analiza wybranego mezoamerykańskiego widowiska kulturowego w formie pracy pisemnej – 70% oceny końcowej. Praca pisemna wykonywana jest podczas sesji egzaminacyjnej w sali, bez możliwości korzystania z materiałów dydaktycznych, słowników ani internetu. Osoby studiujące otrzymują fragment tekstu źródłowego opisującego wybrane widowisko kulturowe i dokonują jego analizy z wykorzystaniem wybranych narzędzi teoretycznych omawianych podczas zajęć. Praca oceniana jest według pięciu kryteriów, z których każde stanowi 20% oceny pracy: 1) poprawna identyfikacja i charakterystyka analizowanego zjawiska performatywnego ; 2) adekwatny dobór narzędzi teoretycznych i metod analizy; 3) umiejętność krytycznej interpretacji tekstu źródłowego; 4) spójność i logiczna organizacja wywodu; 5) poprawne stosowanie pojęć analitycznych omawianych podczas kursu.
Próg zaliczenia: 60% możliwych do uzyskania punktów.
Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności. Każda dodatkowa nieobecność skutkuje obniżeniem oceny końcowej o 0,5 stopnia. Istnieje możliwość odrobienia maksymalnie dwóch nieobecności podczas indywidualnych konsultacji w formie odpowiedzi ustnej obejmującej materiał omawiany na danych zajęciach.
Wszystkie analizy i interpretacje przygotowywane w ramach zajęć powinny stanowić samodzielną pracę osoby studiującej. Niedozwolone jest korzystanie z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji (AI), w szczególności generatorów tekstu i systemów automatycznego opracowywania treści, przy przygotowywaniu wypowiedzi ustnych, analiz tekstów źródłowych oraz pracy egzaminacyjnej.
Literatura
Przykładowa literatura (podczas kursu pracujemy na wybranych fragmentach tekstów):
Acuña, René (1975) Introducción al estudio del Rabinal Achí. México: UNAM.
Alcántara Rojas, Berenice (2015) “«Aun los príncipes a morir vinieron...». Usos del pasado en el canto-baile nahua del siglo XVI”. En: Clementina Battcock y Sergio Botta (coords.) Acerca de la (des)memoria y su construcción en Mesoamérica y Andes. México, Quivira. https://www.academia.edu/23063847/_Aun_los_prC3%ADncipes_a_morir_vinieron..._._Usos_del_pasado_en_el_canto-baile_nahua_del_siglo_XVI_
Bierhorst, John (2009) Ballads of the Lords of New Spain. The codex Romances de los Señores de la Nueva España. Austin, University of Texas Press.
Bierhorst, John (1985) Cantares mexicanos. Songs of the Aztecs. Stanford,Stanford University Press.
Booth, Willard C. (1966) “Dramatic Aspects of Aztec Rituals”. Educational Theatre Journal. 18(4): 421-428. https://www.jstor.org/stable/3205269?seq=1
Bourdieu, Pierre (1997) Razones prácticas. Sobre la teoría de la acción. Barcelona, Editorial Anagrama. http://epistemh.pbworks.com/f/9.+Bourdieu+Razones+Pr%C3%A1cticas.pdf.
Broda, Johanna (1970) “Tlacaxipehualiztli: A reconstruction of an Aztec calendar festival from 16th century sources”. Revista Española de Antropología Americana. 6: 197-274. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwidtZKuh8rpAhXfwsQBHdVUC5sQFjAAegQIBhAB&url=https%3A%2F%2Frevistas.ucm.es%2Findex.php%2FREAA%2Farticle%2Fdownload%2FREAA7070110197A%2F25539&usg=AOvVaw1VagQ_LclebsuyS_uBop0C
Brylak, Agnieszka (2016) “Some remarks on teponazcuicatl of the pre-Hispanic Nahuas”. Ancient Mesoamerica. 27: 429-439.
Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin, don Domingo de San Antón Muñón (1998) Las Ocho Relaciones y El Memorial de Colhuacan. 2 vols. Edición y traducción de Rafael Tena. México, CONACULTA.
Connerton, Paul (1989) How Societies Remember. Cambridge: Cambridge University Press.
Díaz del Castillo, Bernal (2008) Historia verdadera de la conquista de la Nueva España. México, Grupo Editorial Tomo S.A. de C.V.
Díaz Balsera, Viviana (2008) “Celebrating the Rise of a New Sun: The Tlaxcalans Conquer Jerusalem in 1539”. Estudios de Cultura Náhuatl. 39: 311-330. http://www.revistas.unam.mx/index.php/ecn/article/view/15300/14547
Díaz Balsera, Viviana (2001) “A Judeo-Christian Tlaloc or a Nahua Yahweh? Domination, Hybridity and Continuity in the Nahua Evangelization Theater”. Colonial Latn American Review 10(2): 209-227. https://www.researchgate.net/publication/233367278_A_Judeo-Christian_Tlaloc_or_a_Nahua_Yahweh_Domination_Hybridity_and_Continuity_in_the_Nahua_Evangelization_Theater
Durán, fray Diego (2006[1967]) Historia de las Indias de la Nueva España e Islas de la Tierra Firme. 2 vols. México, Editorial Porrúa.
Fischer-Lichte, Erika (2016) Estética del performativo. Ed. Giappichelli.
Fischer-Lichte, Erika (2006) “La Ciencia Teatral en la Actualidad. El Giro Performativo en las Ciencias de la Cultura”. http://www.lapetus.uchile./lapetus/ 1346096829(4976)Fischer-Lichte.pdf.
Garibay K., Ángel María (1968) Poesía náhuatl III. Cantares mexicanos. Manuscrito de la Biblioteca Nacional de México. Segunda parte. México, UNAM-IIH.
Garibay K., Ángel María (1965) Poesía Náhuatl II. Cantares Mexicanos. Manuscrito de la Biblioteca Nacional de México. Segunda parte. México, UNAM-IIH.
Geertz, Clifford (2003) “Juego profundo: notas sobre la riña de gallos en Bali”. En: La interpretación de las culturas. Barcelona, Ed. Gedisa: 339-372.
Graulich, Michel (2001) “Atamalcualiztli: fiesta azteca del nacimiento de Cinteotl-Venus”. Estudios de Cultura Náhuatl. 32: 358-370. http://www.ejournal.unam.mx/ecn/ecnahuatl32/ECN03218.pdf
Harris, Max (2000) Aztecs, Moors and Christians. Festivals of Reconquest in Mexico and Spain. Austin, University of Texas Press.
Harris, Max (1996) The Dialogical Theatre: Dramatizations of the Conquest of Mexico and the Question of the Other. New York, St. Martin’s Press.
Henríquez Puentes, Patricia (2010) “Rabinal Achi o Danza del Tun. Asuntos sobre el legado de un Don.” Atenea. 502: 55-72. https://scielo.conicyt.cl/pdf/atenea/n502/art_04.pdf
Ixtlilxochitl, Fernando de Alva (1977) Obras históricas. Edición de Edmundo O’Gorman. Vol. 2. México, UNAM.
Ixtlilxochitl, Fernando de Alva (1975) Obras históricas. Edición de Edmundo O’Gorman. Vol. 1. México, UNAM.
León-Portilla, Miguel (1994) Quince poetas del mundo náhuatl. México, Diana. https://scielo.conicyt.cl/pdf/atenea/n502/art_04.pdf
Morales Damián, Manuel Alberto (2010) “El ayuno de tamales de agua. Iconografía de la lámina de Atamalcualiztli, Primeros Memoriales”. En: Manuel Alberto Morales Damián (coord.) Tepeapulco: región en perspectiva. Pachuca, Universidad Autónoma del Estado de Hidalgo: 117-148. https://repository.uaeh.edu.mx/bitstream/bitstream/handle/123456789/13478/04_tepeapulco_alberto_morales.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Motolinía (Benavente), fray Toribio de (1985) Historia de los indios de la Nueva España. Madrid, Historia 16.
Offner, Jerome A. (1993) “Dueling Rulers and Strange Attractors; Some Patterns of Disorder and Killing in Aztec Society”. Political and Legal Anthropology Review. 16(2): 65-73. https://www.jstor.org/stable/24497817?seq=1
Rabinal Achi (2003) Rabinal Achí. A Maya Drama of War and Sacrifice. Traducción y edición de Dennis Tedlock. New York, Oxford University Press.
Raby, Dominique (1999) “Xochiquetzal en el cuicacalli. Cantos de amor y voces femeninas entre los antiguos Nahuas”. Estudios de Cultura Náhuatl. 30: 203-229. http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/revistas/nahuatl/pdf/ecn30/592.pdf
Read, Kay A. y Jane Rosenthall (2006) “The Chalcan Woman’s Song: Sex as a Political Metaphor in Fifteenth-Century Mexico”. The Americas. 62(3): 313-348. https://www.jstor.org/stable/4491088?seq=1
Reyes García, Luis (ed.) (2001) “¿Cómo te confundes? ¿Acaso no somos conquistados” Anales de Juan Bautista. México, CIESAS/ Biblioteca Lorenzo Boturini Insigne y Nacional Basílica de Guadalupe.
Sahagún, fray Bernardino de (2012) Florentine Codex. General History of the things of New Spain. Edición de Arthur J. O. Anderson y Charles. E. Dibble. 12 vols. Santa Fe, The School of American Research-University of Utah.
Sahagún, fray Bernardino de (1997) Primeros Memoriales. Paleografía y traducción de thelma D. Sullivan. Norman, University of Oklahoma Press.
Sahagún, fray Bernardino de (1969) Historia general de las cosas de la Nueva Espana. 4 vols. Mexico, Editorial Porrúa.
Saurin, Patrick (2002) “Atamalcualiztli ou á la recherche du Tamoanchan perdu. Essai d'interprétation d'une lete religieuse des anciens mexicains”. Archives des sciences sociales des religions. 119: 147-168. https://journals.openedition.org/assr/23222
Schechner, Richard (2012) Estudios de la representación. Una introducción. Fondo de Cultura Económica.
Schechner, Richard (1974) “From Ritual to Theatre and Back: Structure/Process of the Efficacy-Entertainment Dyad”. Educational Theater Journal. 26(4): 455-481. https://www.jstor.org/stable/3206608?seq=1
Taylor, Diana (2004) “Scenes of Cognition: Performance and Conquest”. Theatre Journal. 56(3): 353-372. https://www.jstor.org/stable/25069464?seq=1
Townsend, Camilla (2006) “«What in the World Have You Done to Me, My Lover?» Sex, Servitude and Politics among the Pre-Conquest Nahuas as Seen in the Cantares Mexicanos”. The Americas. 62(3): 347-389. https://www.jstor.org/stable/4491089?seq=1
Turner, Victor W. (1988) The Anthropology of Performance. New York, PAJ Publications.
Turner, Victor W. (1982) From Ritual To Theatre. The Human Seriousness of Play. New York, PAJ Publications.
Wilshire, Bruce (1990) “The Concept of the Paratheatrical”. The Drama Review. 34(4): 169-178. https://www.jstor.org/stable/1146050?seq=1
Zapata y Mendoza, don Juan Buenaventura (1995) Historia cronológica de la Noble Ciudad de Tlaxcala. Edición y traducción de Luis Reyes García y Andrea Martinez Baracs. Tlaxcala/México, Universidad Nacional Autónoma de Tlaxcala/CIESAS.