Wstęp do językoznawstwa 3305-WDJ-P-11
Zajęcia dostarczą odpowiedzi na pytania o to, czym jest język naturalny, jakie są jego uniwersalne cechy i funkcje, jakie podsystemy jednostek do niego należą, na czym polega jego użycie. Studenci będą mieli okazję zaznajomić się także z wybranymi zagadnieniami geografii i typologii języków. Celem zajęć jest też wdrożenie uczestników do samodzielnej, twórczej lektury tekstów naukowych, nie tylko lingwistycznych.
W trakcie konwersatorium poruszone zostaną m.in. następujące problemy szczegółowe:
1) 1) Językoznawstwo wśród innych nauk.
2) 2) Sprawa pochodzenia języka.
3) 3) Zróżnicowanie języków świata. Język portugalski wśród innych języków.
4) 3) Znaki i ich typy a wyrażenia języka naturalnego.
5) 4) Istota i podstawowe cechy znaku językowego.
6) 5) Mowa a pismo. Typy pisma.
7) 6) Język (langue) i wypowiedź (parole) na tle ogółu faktów mowy (langage). Różne poziomy abstrakcji w opisie zjawisk językowych.
8) 7) Aspekty badań lingwistycznych: językoznawstwo wewnętrzne i zewnętrzne; językoznawstwo statyczne (synchroniczne) i ewolucyjne (diachroniczne).
9) 8) Istota języka. Opozycje w języku: fonologiczne, gramatyczne i leksykalne. Uniwersalne cechy języka.
10) 9) Dwuklasowość języka: jednostki słownikowe i operacyjne.
11) 10) Podwójne rozczłonkowanie języka. Elementy znaczące (morfemy) i nieznaczące (fonemy). Typy morfemów i ich funkcje.
12) 11) Typologia języków ze względu na wyposażenie w morfemy fleksyjne: języki izolujące i syntetyczne, fleksyjne i aglutynacyjne. Miejsce języka portugalskiego w tej typologii.
13) 12) Problemy segmentacji tekstu. Procedury wyodrębniania jednostek języka. Rola układów proporcjonalnych.
14) 13) Podziały wyrazów na części mowy (kryteria, problemy, pytania).
15) 14) Słownictwo jako system. Podstawowe relacje semantyczne: synonimia, antonimia, konwersja, hiponimia.
16) 15) Funkcje języka (m.in. wg modeli K. Bühlera i R. Jakobsona).17)
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Nabyta wiedza studenta:
- zna podstawowe pojęcia, definicje i kategorie z zakresu językoznawstwa ogólnego [K_W01, K_W02, K_W10]
- rozumie, czym jest język naturalny, jakie są jego cechy, funkcje i podsystemy [K_W10]
- wie, jakie są główne aspekty badań lingwistycznych [K_W04, K_W05, K_W06, K_W10, K_W21]
- zdaje sobie sprawę z usytuowania wyrażeń języka naturalnego w świecie znaków [K_W03, K_W06, K_W10]
Nabyte umiejętności studenta:
- czyta i analizuje teksty lingwistyczne [K_U02, K_U05, K_U19]
- podejmuje próby samodzielnej analizy materiału językowego [K_U01, K_U02, K_U03, K_U04]
- umie usytuować kwestie lingwistyczne wśród innych zagadnień naukowych [K_U01];
Nabyte kompetencje społeczne:
- uważni i aktywnie słucha innych [K_K01, K_K02]
- śledzi tok myślenia uczestników rozmowy [K_K01, K_K02]
- selekcjonuje i porządkuje informacje uzyskane w procesie komunikacji [K_K07]
- w jasny sposób komunikuje trudne i abstrakcyjne zagadnienia [K_K07, K_K08]
- adekwatnie formułuje problemy i pytania [K_K07, K_K08]
Kryteria oceniania
Metody weryfikacji efektów uczenia się: egzamin pisemny lub ustny (do ustalenia ze studentami) sprawdzający: a) znajomość podstawowej terminologii lingwistycznej; b) wiedzę na temat głównych cech języka naturalnego i jego podsystemów; c) znajomość podstawowych narzędzi analitycznych wykorzystywanych w analizie wyrażeń językowych; d) umiejętność analizowania materiału empirycznego w zakresie określonym programem konwersatorium; e) umiejętność analizowania problemów lingwistycznych i prezentowania w zdyscyplinowanej formie wyników swoich rozumowań.
Uwaga: ewentualne przystąpienie do egzaminu w terminie zerowym powoduje utratę prawa do przystąpienia do egzaminu w głównej sesji egzaminacyjnej.
Składowe oceny końcowej i ich waga: egzamin 85%, aktywny udział w zajęciach 15%.
Semestralna liczba dopuszczalnych nieobecności na zajęciach: 2.
Skala ocen: 5 (bdb) – od 100% do 90%, 4+ (db plus) – od 89% do 85%, 4 (db) – od 84% do 80%, 3+ (dst plus) - od 79 do 75%, 3 – (dst.) od 74% do 60%, 2 – (ndst) mniej niż 60%)
Warunki dopuszczenia do poprawy: brak możliwości poprawiania oceny pozytywnej.
Praktyki zawodowe
-
Literatura
Bogusławski A., 1976, O zasadach rejestracji jednostek języka, "Poradnik Językowy" 1976 / 8, s. 356-364.
Bühler K., 1934, Teoria języka, przeł. J. Koźbiał, Uniwersitas, Kraków 2004.
Danielewiczowa M., 2016, Dosięgnąć przedmiotu. Rzecz o Ferdynandzie de Saussurze, Wyd. UW, Warszawa.
Jakobson R., 1960, Poetyka w świetle językoznawstwa, przeł. K. Pomorska, [w:] „Pamiętnik Literacki” 1960 z. 2, s. 431-444, lub [w:] tegoż: W poszukiwaniu istoty języka, t. 2, PIW, Warszawa 1989, s. 23-36.
Grzegorczykowa R., 2007, Wstęp do językoznawstwa, PWN, Warszawa.
Hjelmslev L., 1979, [1943] , „Langue” i „parole” oraz Prolegomena do teorii języka, [w:] Językoznawstwo strukturalne, red. H. Kurkowska, A. - Weinsberg, Warszawa: PWN.
Hockett Ch., 1979, Zagadnienie uniwersaliów w języku, [w:] Językoznawstwo strukturalne, red. A. Weinsberg, H. Kurkowska, Warszawa: PWN.
Lachur Cz., 2004, Zarys językoznawstwa ogólnego, Wydawnictwa Uniwersytetu Opolskiego, Opole.
Lyons J., 1975, Wstęp do językoznawstwa, PWN, Warszawa.
Martinet A., 1960, [Podwójne rozczłonkowanie języka], [w:] Semiotyka dziś i wczoraj, red. L. Koj, J. Pelc, Ossolineum, Wrocław 1991.
Polański K. red., 1999, Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum.
De Saussure F., (1916), Kurs językoznawstwa ogólnego, przeł. K. Kasprzyk, Warszawa 1991: PWN, Wstęp: rozdz. 3-6; Cz. I (Zasady ogólne): rozdz. 1-2; Cz. II: rozdz. 1-5.
De Saussure F., 2004, Szkice z językoznawstwa ogólnego, przekł. M. Danielewiczowa, Warszawa 2004: Wyd. Dialog, Przedmowa do wydania polskiego, z cz. „O dwoistej naturze języka” p. 1, 2a, 2b, 2e, 3a, 3f, 6c, 24-27, 29a, z cz. „Dokumenty dawne” trzy wykłady genewskie, s. 142-167.
Wierzbicka A., 1967, O języku dla wszystkich, PWN, Warszawa.