Ucieleśnione zapisy życia i pamięci: literatura auto(bio)graficzna XXI wieku w Argentynie i Hiszpanii w perspektywie transatlantyckiej 3305-UZZP-U
Pytania badawcze:
Jaki obraz rzeczywistości społecznej wyłania się z najnowszych argentyńskich i hiszpańskich autonarracji?
W jaki sposób zwrot ku ciału i cielesności modyfikuje narrację autobiograficzną oraz jakie nowe elementy do niej wnosi?
W jaki sposób nowe, ucieleśnione autonarracje podejmują problem historii, pamięci i postpamięci?
Jakie gry społeczne i symboliczne toczą się w literaturze auto/bio/graficznej Argentyny i Hiszpanii XXI wieku?
W jaki sposób literatura życia i pamięci konstruuje podmiotowości lokowane na marginesie: kobiece, queer/trans, migranckie, klasowe, rasizowane lub naznaczone chorobą, przemocą i utratą?
Hipotezy badawcze:
W XXI wieku następuje zwrot ku nowym, politycznym narracjom autobiograficznym.
Wraz ze zwrotem ku politycznej autonarracji ciało staje się kategorią kluczową, a zarazem wyłania się nowy typ podmiotu: relacyjny, społecznie zaangażowany i doświadczający rzeczywistości poprzez ciało.
Obserwujemy odnowę gatunku, ścieranie się różnych tendencji oraz stopniowe odchodzenie od charakterystycznych dla wcześniejszych modeli autobiografii figur egoizmu i indywidualizmu, a także od ponowoczesnych koncepcji „końca historii” i „końca ideologii”.
W Argentynie po kryzysie 2001 roku oraz w Hiszpanii po kryzysie 2008 roku life-writing staje się uprzywilejowaną przestrzenią repolityzacji pierwszej osoby i rekonfiguracji relacji między intymnością, ciałem, pamięcią i wspólnotą.
Melancholia, żałoba i poczucie utraty nie są wyłącznie tematami prywatnymi: w najnowszych autonarracjach funkcjonują jako narzędzia krytyki społecznej, jako forma pracy nad tym, co nierozpoznane, niewysłuchane lub uznane za niegodne publicznego opłakiwania.
Ucieleśnione autonarracje wytwarzają nowe formy podmiotowości politycznej: relacyjnej, afektywnej, usytuowanej, podatnej na zranienie, ale zarazem zdolnej do oporu i tworzenia kontrarchiwów pamięci.
Cele kursu:
rekonceptualizacja głównych problemów badań nad life writing i memory writing w Argentynie oraz Hiszpanii w perspektywie transatlantyckiej;
pogłębione omówienie literatury auto/bio/graficznej Argentyny i Hiszpanii ostatnich dwudziestu pięciu lat;
rozpoznanie jej miejsca, specyfiki oraz relacji z debatami społecznymi i kulturowymi;
wyodrębnienie najbardziej charakterystycznych nurtów ucieleśnionej autobiografii;
analiza wpisanego w te teksty obrazu rzeczywistości społecznej oraz problematyki zaangażowania społecznego;
porównanie argentyńskich i hiszpańskich zapisów życia oraz pamięci jako praktyk, które nie tylko przedstawiają wykluczenie, lecz także współtworzą nowe imaginaria społeczne i polityczne;
omówienie najważniejszych osi wykluczenia obecnych w korpusie: klasy, migracji, rasizacji, płci, seksualności, choroby, przemocy, marginalizacji geograficznej i pamięci rodzinnej;
samodzielne stosowanie narzędzi analizy łączących badania autobiograficzne, memory studies, gender i queer studies, afekty, politykę ciała oraz socjokrytykę.
Zakres tematyczny zajęć:
genealogia autobiografii, autofikcji, świadectwa i literatury pamięci;
przestrzeń biograficzna, figura autora/autorki, ciało-corpus i scena narracyjności;
melancholia, żałoba, utrata, „obietnica szczęścia” i krytyka prywatnych skryptów szczęśliwego życia;
życie po kryzysie: Argentyna po 2001 roku i Hiszpania po 2008 roku;
ruchy społeczne, feminizmy, Ni Una Menos, 15-M, strajki feministyczne, aktywizm queer/trans i polityki pamięci;
klasa, migracja, rasizacja, język, centrum/peryferie, España vacía oraz doświadczenie pogranicza;
ciało jako archiwum przemocy, pamięci i oporu: ciało chore, trans, macierzyńskie, seksualizowane, zranione i pracujące.
Korpus lektur podstawowych:
1. Javier Cercas, El monarca de las sombras. Barcelona: Literatura Random House, 2017.
2. Marta Dillon, Aparecida. Buenos Aires: Sudamericana, 2015.
3. Najat El Hachmi, El lunes nos querrán. Barcelona: Destino, 2021.
4. Federico Falco, Los llanos. Barcelona: Anagrama, 2020.
5. Ariana Harwicz, Matate, amor. Buenos Aires: Mardulce, 2012.
6. Belén López Peiró, Por qué volvías cada verano. Buenos Aires: Madreselva, 2018.
7. Alana S. Portero, La mala costumbre. Barcelona: Seix Barral, 2023.
8. Marta Sanz, Clavícula. Barcelona: Anagrama, 2017.
9. Camila Sosa Villada, Las malas. Barcelona: Tusquets, 2019.
10. Dani Zelko, Oreja madre: mi cuestión judía. Buenos Aires: Caja Negra, 2025.
Uwaga dotycząca treści:
Niektóre teksty auto/bio/graficzne omawiane podczas zajęć mogą zawierać treści trudne w odbiorze: opisy przemocy, przemocy seksualnej, doświadczeń traumatycznych, choroby, wulgaryzmy lub treści erotyczne. Prosimy o uwzględnienie tego przy podejmowaniu decyzji o udziale w kursie.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
S1K_W01, S1K_W02, S1K_W05, S1K_W06, S1K_W07, S1K_U01, S1K_U02, S1K_U03, S1K_U04, S1K_U05, S1K_U06, S1K_K01, S1K_K02, S1K_K03, S1K_K04.
Wiedza
osoby studiujące znają i rozumieją specyfikę przedmiotową i metodologiczną badań nad literaturą i kulturą obszaru hiszpańskojęzycznego oraz właściwą dla nich terminologię;
posiadają pogłębioną wiedzę z zakresu współczesnej literatury i kultury Argentyny oraz Hiszpanii w perspektywie transatlantyckiej;
znają teorie, metodologie i pojęcia właściwe dla studiów nad life writing, memory writing, autofikcją, świadectwem, postpamięcią, cielesnością, afektami i wykluczeniem;
rozumieją złożone zależności między autonarracją, historią, pamięcią, procesami społecznej widzialności, uznania i marginalizacji;
rozpoznają najważniejsze współczesne zjawiska literackie i kulturowe odnoszące się do płci, seksualności, klasy, migracji, rasizacji, przemocy, choroby, żałoby i wspólnoty.
Umiejętności
osoby studiujące potrafią przeprowadzić pogłębioną, krytyczną analizę i interpretację tekstu literackiego oraz szerzej rozumianego dzieła kultury z zastosowaniem właściwych metod badawczych;
potrafią samodzielnie zdobywać, selekcjonować i syntetyzować wiedzę z zakresu literaturoznawstwa, kulturoznawstwa i współczesnej humanistyki;
potrafią przygotować abstrakt, referat naukowy, prezentację oraz wypowiedź pisemną zgodnie z zasadami dyskursu akademickiego;
posługują się specjalistyczną terminologią z zakresu badań autobiograficznych, memory studies, gender i queer studies, studiów nad ciałem, afektami i traumą;
potrafią zestawiać teksty argentyńskie i hiszpańskie w perspektywie transatlantyckiej, uwzględniając odmienne konteksty historyczne, polityczne, społeczne i językowe.
Kompetencje społeczne
osoby studiujące są gotowe do krytycznej oceny własnej wiedzy, przyjmowania różnych ról w pracy zespołowej i uczestnictwa w dyskusji akademickiej;
rozumieją potrzebę ciągłego doskonalenia kompetencji badawczych, językowych i interpretacyjnych;
potrafią pracować z tekstami dotyczącymi przemocy, traumy, wykluczenia i pamięci w sposób odpowiedzialny etycznie, z poszanowaniem różnorodności doświadczeń i perspektyw;
rozumieją znaczenie humanistyki dla rozpoznawania współczesnych problemów społecznych i kulturowych.
Kryteria oceniania
• Prezentacja: referat ustny z prezentacją multimedialną, przygotowany zgodnie z omówionymi zasadami konstruowania dyskursu naukowego.
• Opracowanie pisemne dwóch kwestionariuszy czytelniczych.
• Aktywne i systematyczne uczestnictwo w zajęciach.
• Jeden z kwestionariuszy może mieć charakter porównawczy i obejmować tekst argentyński oraz tekst z Hiszpanii, dobrane według wspólnej osi problemowej: ciało, żałoba, migracja, klasa, płeć, seksualność, pamięć lub wykluczenie.
Dopuszczalne są maksymalnie dwie nieusprawiedliwione nieobecności. W przypadku przekroczenia tego limitu osoba studiująca jest zobowiązana do skontaktowania się z prowadzącą w celu ustalenia formy zaliczenia materiału z opuszczonych zajęć. W przypadku nieobecności przekraczających 50% zajęć osoba studiująca otrzymuje status nieklasyfikowanej (NK).
Praktyki zawodowe
-
Literatura
Ahmed, S. (2010) The Promise of Happiness. Durham and London: Duke University Press.
Alberca, M. (2007) El pacto ambiguo. Madrid: Biblioteca Nueva.
Anderson, L. (2011) Autobiography. London: Routledge.
Arendt, H. (2004) La tradición oculta. Barcelona: Paidós.
Arfuch, L. (2002) El espacio biográfico. Dilemas de la subjetividad contemporánea. Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica.
Arfuch, L. (2018) La vida narrada. Memoria, subjetividad y política. Villa María: Eduvim.
Arnés, L., De Leone, L. i Punte, M. J. (red.) (2020) En la intemperie. Poéticas de la fragilidad y la revuelta. Villa María: Eduvim.
Assmann, A. (2003) Espacios del recuerdo. Formas y mutaciones de la memoria cultural. Munich: C. H. Beck.
Berlant, L. (2011) Cruel Optimism. Durham: Duke University Press.
Butler, J. (2002) Cuerpos que importan. Buenos Aires: Paidós.
Butler, J. (2005) Giving an Account of Oneself. New York: Fordham University Press.
Caruth, C. (1995) Trauma: Explorations in Memory. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Casas, A. (2012) „El simulacro del yo: la autoficción en la narrativa actual”, w: A. Casas (red.), La autoficción. Reflexiones teóricas. Madrid: Arco/Libros, s. 9-42.
Cavarero, A. (2000) Relating Narratives: Storytelling and Selfhood. London: Routledge.
Giordano, A. (2008) El giro autobiográfico de la literatura argentina actual. Buenos Aires: Mansalva.
Gilmore, L. (2001) The Limits of Autobiography: Trauma and Testimony. Ithaca and London: Cornell University Press.
Hirsch, M. (2012) The Generation of Postmemory. New York: Columbia University Press.
Leibovici, M. (2011) „Le «Verstehen» narratif du transfuge”, Tumultes, 36, s. 91-109.
Pérez Fontdevila, A. i Torras Francès, M. (2015) „La autoría a debate: textualizaciones del cuerpo-corpus”, Tropelías, 24, s. 1-16.
Rancière, J. (2008) El espectador emancipado. Buenos Aires: Manantial.
Sarlo, B. (2005) Tiempo pasado: cultura de la memoria y giro subjetivo. Buenos Aires: Siglo XXI Editores.
Sibilia, P. (2008) La intimidad como espectáculo. Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica.
Smith, S. i Watson, J. (2001) Reading Autobiography. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Torras, M. i Pérez Fontdevila, A. (2019) ¿Qué es una autora? Encrucijadas entre género y autoría. Barcelona: Icaria.
Vermeulen, T. i van den Akker, R. (2010) „Notes on Metamodernism”, Journal of Aesthetics & Culture, 2(1).