Śmierć autora: warsztatowa analiza detektywistycznych/fantastycznych opowiadań latynoam 3305-SA-01
Zajęcia stanowią praktyczne wprowadzenie do akademickiej analizy i interpretacji tekstu literackiego. Głównym celem kursu jest rozwinięcie krytycznych kompetencji filologicznych, metodologicznych oraz językowych studentów i studentek. Program zajęć łączy tradycyjne narzędzia literaturoznawcze z refleksją nad ewolucją gatunku fantastycznego i detektywistycznego w literaturze latynoamerykańskiej — od form o charakterze popularnym po zaawansowane narzędzia krytyki społeczno-kulturowej.
Perspektywa badawcza zostanie osadzona w kontekście współczesnego kryzysu wiedzy i wyobraźni. Analiza literacka posłuży jako narzędzie do refleksji nad zjawiskiem postprawdy, problematyką fact-checkingu, a także nad kryzysem instytucji autorstwa w dobie rozwoju sztucznej inteligencji (AI). Osoby uczestniczące w zajęciach rozwiną umiejętności analityczne konieczne zarówno do interpretacji tekstów artystycznych, jak i do krytycznej orientacji we współczesnym świecie.
Lektura tekstów literackich sytuowana będzie w kontekście współczesnych debat z zakresu epistemologii, posthumanizmu oraz teorii mediów. Punktem wyjścia dla dyskusji będą m.in. koncepcje zawarte w pracach:
• The Epistemology of Fake-News (2021),
• The Posthuman (R. Braidotti),
• Welcome to Postnormal Times (Z. Sardar).
Centralnym punktem odniesienia w sferze literackiej będzie twórczość Jorgego Luisa Borgesa oraz kluczowe tendencje w XX- i XXI-wiecznej prozie latynoamerykańskiej.
Kurs prowadzony jest w trybie warsztatowym. Praca dydaktyczna opiera się na metodzie uważnej i różnicującej lektury (close reading / differential reading) krótkich form narracyjnych. Taki dobór metodologiczny ma na celu wykształcenie nawyku lektury krytycznej, wychodzącej poza powierzchowne obserwacje i przeciwstawiającej się uproszczeniom właściwym dla współczesnych środków masowej komunikacji. Konwersatoryjny charakter zajęć pozwala na rekonstrukcję kluczowych pojęć filozoficzno-literackich (takich jak „poznanie”, „prawda”, „rzeczywistość”) w sposób przystępny i bezpośrednio osadzony w tkance tekstu.
Treści programowe / Zagadnienia szczegółowe
W ramach analizy wybranych utworów szczegółowej refleksji poddane zostaną następujące problemy:
• Autor a narrator, specyfika strategii autofikcjonalnyjnych.
• Status ontologiczny świata przedstawionego: płynność granic między fikcją literacką a rzeczywistością; reprezentacje wydarzeń możliwych i niemożliwych.
• Strategie narracyjne: funkcja poznawcza figury niewiarygodnego narratora.
• Metodologia śledztwa jako model interpretacyjny: proces interpretacji tekstu w warunkach niedoboru lub niepewności danych.
• Hermeneutyka nadmiaru: problem strategii interpretacyjnych w obliczu przesytu informacyjnego.
• Kontekst społeczno-kulturowy: konstrukcja ról społecznych oraz reprodukcja i dekonstrukcja stereotypów kulturowych w literaturze gatunkowej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
STUDENT_KA ZNA I ROZUMIE:
podstawowe metody analizy hiszpańskojęzycznych dzieł literackich, w tym techniki close reading, ze szczególnym uwzględnieniem opowiadań współczesnych i XX-wiecznych autorów latynoamerykańskich oraz mechanizmów wykorzystania konwencji gatunku detektywistycznego i fantastycznego jako narzędzi krytycznych (K_W02);
podstawową terminologię, przedmiot i kierunki badań obejmujące następujące obszary dziedzin nauki i dyscyplin naukowych właściwe dla studiów iberystycznych: krytyczna analiza tekstu, analiza literatury w kontekście posthumanizmu i postprawdy, ewolucja gatunku fantastycznego i detektywistycznego od rozrywki popularnej do narzędzia krytyki społeczno-poznawczej, analiza opowiadania jako gatunku i jego rola w literaturze latynoamerykańskiej, elementy poetyki oraz przemiany kulturowe związane z nowymi technologiami (K_W03);
STUDENT_KA POTRAFI:
czytać ze zrozumieniem zróżnicowane teksty literackie w języku hiszpańskim, w tym opowiadania współczesne i eksperymentalne, rekonstruując i dekonstruując struktury gatunkowe (fantastykę, kryminał) użyte przez autorów w funkcji narzędzi analitycznych, oraz badać ich warstwę językową i narracyjną (K_U01);
przedstawić własne poglądy, interpretacje i wnioski, dyskutować oraz prezentować przygotowane zagadnienia w języku hiszpańskim wykorzystując perspektywę literatury detektywistycznej i fantastycznej do krytycznej refleksji nad współczesną rzeczywistością i kryzysem wiedzy (K_U02);
rozpoznawać różne rodzaje tekstów hiszpańskojęzycznych, umiejscowić je w ogólnym i aktualnym kontekście historyczno-kulturowym oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę, identyfikując subwersywne i krytyczne funkcje elementów fantastycznych oraz literackich strategii śledczych z użyciem podstawowej terminologii i właściwych metod (K_U03);
samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności interpretacyjne, korzystając z odpowiednich źródeł naukowych i literackich (słowników, leksykonów, encyklopedii, tekstów źródłowych, opracowań monograficznych, a także materiałów cyfrowych i narzędzi sztucznej inteligencji) (K_U04);
STUDENT_KA JEST GOTÓW/GOTOWA DO:
krytycznej oceny własnej wiedzy i umiejętności, refleksji nad sposobami interpretacji tekstów (w tym traktowania procesu interpretacji jako krytycznego śledztwa na podstawie niepewnych danych), analizowania własnych uprzedzeń poznawczych i kulturowych, a także do świadomego i odpowiedzialnego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie interpretacji i tworzenia treści; rozumie potrzebę ciągłego doskonalenia się oraz poszerzania kompetencji humanistycznych (K_K01);
planowania i organizacji pracy indywidualnej i zespołowej podczas warsztatów analitycznych i interpretacyjnych, a także do przestrzegania zasad etyki akademickiej i intelektualnej, w tym krytycznego podejścia do wyników generowanych przez technologie cyfrowe (K_K02);
aktywnego uczestnictwa w kulturze hispanoamerykańskiej, zwłaszcza literackiej, z wykorzystaniem różnych form i mediów (w tym cyfrowych), a także do efektywnego współdziałania w grupie, pełniąc różne role w procesie twórczej, refleksyjnej i krytycznej analizy wykorzystującej literackie narzędzia poznawcze (K_K03).
Kryteria oceniania
Metody i kryteria oceniania:
Metody dydaktyczne:
- Mini-wykłady wprowadzające zagadnienia teoretyczne
- Praca w grupach, think-pair-share
- close (differential) reading
- Dyskusja
- zadania pisemne (grupowe lub indywidualne) na platformie Classroom, bez wykorzystania sztucznej inteligencji;
- krytyczna konfrontacja z materiałem wygenerowanym przez SI
Kryteria oceniania:
Ocenianie w trybie ciągłym na podstawie wykonywania zadań.
Do zaliczenia konieczne są:
- obecność na zajęciach (dozwolone 2 nieusprawiedliwione nieobecności). Nieobecność na 50% lub więcej ilości zajęć uniemożliwia zaliczenie przedmiotu;
- systematyczne przygotowywanie się do zajęć, aktywny i konstruktywny udział w dyskusji, wykonywanie zadanych prac pisemnych w sali i na platformie Classroom.
Informacja o punktach za punktowane zadania będzie udostępniana przez Classroom. Ocena zostanie wystawiona na podstawie średniej liczby zebranych punktów.
W interpretacyjnych pracach pisemnych nie jest dozwolone korzystanie z narzędzi SI.
Literatura
I. Teksty literackie i antologie
* Wybór tekstów może ulec modyfikacjom po konsultacji ze student_kami, w zależności od zainteresowań uczestniczek i uczestników kursu.
Barragán, L. C., „Simbiosis”, w: Parásitos perfectos.
Bioy Casares, A., Borges, J. L., Ocampo, S., Antología de la literatura fantástica.
Bolaño, R., „El retorno”, w: Putas asesinas.
Bolaño, R., „El Viaje de Álvaro Rousselot", „El policía de las ratas", en El gaucho insufrible.
Borges, J. L., „Borges y yo”, w: El hacedor.
Borges, J. L., „La biblioteca de Babel”, w: Ficciones.
Borges, J. L., „La muerte y la brújula”, w: Ficciones.
Borges, J. L., „Pierre Menard, el autor del Quijote”, w: Ficciones.
Enriquez, M., „Bajo el agua negra”, w: Las cosas que perdimos en el fuego.
Herrera, Y., „Zorg, el autor de El Quijote”, w: Diez planetas.
Nieva, M., „Ciencia ficción capitalista” (fragment).
Paz Soldán, E., „La vía del futuro” (wybór).
VV.AA., López Pellisa, T. & R. Ruiz Garzón (2019), Insólitas: Narradoras de lo fantástico en Latinoamérica y España, Páginas de espuma (wybór).
II. Teksty teoretyczne, krytyczne i kontekstowe
Barthes, R. (1984), „La muerte del autor”, w: R. Barthes, El susurro del lenguaje. Más allá de la palabra y la escritura (pp. 65-71), Paidós.
Bernecker, S., Flowerree, A. K., & Grundmann, T. (red.) (2021), The Epistemology of Fake News, Oxford: Oxford Academic.
Bottou, L., Schölkopf, B. (2023), „Borges and AI”, Arxiv, https://arxiv.org/abs/2310.01425.
Harsin, J. (2018a), A Critical Guide to Fake News: From Comedy to Tragedy, Pouvoirs, 164(1), 99–119, https://doi.org/10.3917/pouv.164.0099.
Jahshan, P. (2026), „Borges, Simulation, and the Coming of Artificial Intelligence”, Critique: Studies in Contemporary Fiction, 67(2), 306–321, https://doi.org/10.1080/00111619.2025.2465341.
Pluta, N. (2012), La sombra del crimen. De la influencia del género criminal en la narrativa hispanoamericana en el cruce de los milenios, Kraków.
Raley, R., Samolsky, R. (2024), „Borges and AI”, Poetics Today, 45 (2): 283–290, https://doi.org/10.1215/03335372-11092911.
Roas, D. (2011), Tras los límites de lo real: Una definición de lo fantástico, Páginas de espuma.
Sardar, Z. (2010), „Welcome to postnormal times”, Futures, 42, 435–444, https://doi.org/10.1016/j.futures.2009.11.028.
Sardar, Z. (2020), „The smog of ignorance: Knowledge and wisdom in postnormal times”, Futures, 120, 1–12, https://doi.org/10.1016/j.futures.2020.102554.
Todorov, T. (1991), Tipología de la novela policial, (S. Hopenhayn, Trad.).