Reprezentacje wykluczenia społecznego w literaturze hiszpańskojęzycznej: Ameryka Łacińska i Hiszpania 3305-RWS-SEM-LIC

Seminarium poświęcone jest analizie literackich reprezentacji wykluczenia społecznego w literaturze hiszpańskojęzycznej Hiszpanii i Ameryki Łacińskiej. Zajęcia koncentrują się na sposobach przedstawiania grup marginalizowanych, podporządkowanych lub pozbawianych pełnej widzialności społecznej, kulturowej i symbolicznej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, w jaki sposób teksty literackie konstruują inność, przemoc, zależność, normę oraz mechanizmy społecznego wykluczania. Seminarium łączy perspektywę literaturoznawczą z wybranymi narzędziami współczesnej humanistyki, takimi jak krytyka feministyczna, teoria queer, studia postkolonialne, badania nad migracją, rasą, etnicznością, klasą społeczną, ciałem i przemocą instytucjonalną. W ramach zajęć analizowane będą zarówno teksty teoretyczne, jak i utwory literackie, stanowiące punkt wyjścia do dyskusji o relacjach między literaturą, społeczeństwem i władzą. Istotnym elementem seminarium będzie również namysł nad kategoriami głosu, sprawczości, widzialności, stereotypizacji oraz intersekcjonalnego nakładania się różnych form marginalizacji. Celem zajęć jest przygotowanie studentów do samodzielnej interpretacji tekstów literackich oraz do formułowania problemów badawczych związanych z reprezentacją wykluczenia. Seminarium ma także wspierać studentów w pracy nad koncepcją pracy dyplomowej, doborem korpusu, budowaniem argumentacji naukowej oraz świadomym wykorzystywaniem literatury przedmiotu. Zajęcia dzielą się na pięć bloków tematycznych:

1. Wprowadzenie: literatura, reprezentacja, wykluczenie

- literatura jako przestrzeń reprezentacji społecznej;
- wykluczenie społeczne i i intersekcjonalność;
- podstawy narratologii i analizy tekstu literackiego;
- analiza dyskursu literackiego;
- podstawy dyskursu akademickiego;
- metodologia pisania pracy dyplomowej;
- dobór korpusu, formułowanie problemu badawczego, hipotezy i bibliografii.

2. Reprezentacje kobiet, patriarchatu i przemocy genderowej

- podstawy krytyki feministycznej;
- studia nad kobietami w literaturze;
- reprezentacje patriarchatu i norm kobiecości;
- ciało kobiece jako przestrzeń kontroli społecznej;
- przemoc wobec kobiet: dom, rodzina, państwo, religia, wspólnota;
- macierzyństwo, opieka i praca reprodukcyjna;
- kobiece doświadczenie biedy, zależności i podporządkowania;
- pisarstwo kobiet a kanon literacki;
- problem głosu kobiecego i kobiecej podmiotowości;
- relacje między feminizmem, klasą, rasą i migracją;
- strategie oporu, emancypacji i odzyskiwania sprawczości.

3. Społeczność LGBTQ+: krytyka gejowsko-lesbijska, queer i trans studies

- podstawy krytyki gejowsko-lesbijskiej;
- podstawy teorii queer;
- normatywność, heteronormatywność i homofobia;
- reprezentacje pragnienia, ciała i seksualności;
- coming out, sekret, wstyd i widzialność;
- rodzina, wspólnota i alternatywne formy pokrewieństwa;
- AIDS, choroba, żałoba i pamięć queerowa;
- podstawy trans studies i travesti studies;
- przemoc wobec osób LGBTQ+ i jej reprezentacje literackie;
- queerowe strategie oporu, parodii i subwersji;
- literatura LGBTQ+ wobec kanonu narodowego.

4. Migranci, mniejszości etniczne, rasa i postkolonialność

- podstawy studiów postkolonialnych;
- kolonialność i dziedzictwo imperium w literaturze hiszpańskojęzycznej;
- migracja, diaspora i transnarodowość;
- figura migranta, uchodźcy i cudzoziemca;
- „racialización” i etnicyzacja postaci literackich;
- reprezentacje ludności rdzennej i afrodescendiente w Ameryce Łacińskiej;
- reprezentacje migrantów z Ameryki Łacińskiej, Afryki i Azji w literaturze hiszpańskiej;
- język, akcent i wielojęzyczność jako mechanizmy wykluczenia;
- granica, dokumenty, praca, prekaryzacja;
- stereotyp, egzotyzacja i orientalizacja;
- pamięć kolonialna i przemoc symboliczna;
- strategie odzyskiwania głosu.

5. Inne wymiary wykluczenia społecznego: klasa, ciało, wiek i instytucje
Blok poświęcony będzie tym formom marginalizacji, które nie mieszczą się w pełni w poprzednich obszarach tematycznych, ale są kluczowe dla analizy wykluczenia społecznego w literaturze. Omówione zostaną m.in. reprezentacje klasy społecznej, ubóstwa, pracy, prekariatu, służby domowej, bezdomności i przemocy ekonomicznej, a także literackie obrazy niepełnosprawności, choroby, ciała nienormatywnego, starzenia się i ageizmu.

Koordynatorzy przedmiotu

Marcin Kołakowski

Rodzaj przedmiotu

seminaria licencjackie

Tryb prowadzenia

mieszany: w sali i zdalnie

Założenia (opisowo)

Zakłada się znajomość języka hiszpańskiego na poziomie zaawansowanym oraz znajomość podstawowych pojęć z zakresu literaturoznawstwa w ujęciu synchronicznym, diachronicznym i porównawczym. Przydatna będzie bierna znajomość języka angielskiego, umożliwiająca lekturę wybranych tekstów teoretycznych niedostępnych w przekładzie na język polski lub hiszpański.

Efekty kształcenia

Wiedza

Osoba studiująca ma podstawowe wiadomości z zakresu metodologii badań literaturoznawczych, kulturoznawczych i porównawczych, ze szczególnym uwzględnieniem analizy literackich reprezentacji wykluczenia społecznego w literaturze hiszpańskojęzycznej Hiszpanii i Ameryki Łacińskiej. Zna podstawowe pojęcia związane z analizą tekstu literackiego, narratologią, analizą dyskursu literackiego, reprezentacją, innością, marginalizacją, stereotypizacją, widzialnością, sprawczością i intersekcjonalnością. Zna podstawowe założenia wybranych nurtów współczesnej humanistyki wykorzystywanych w badaniach nad literaturą, takich jak krytyka feministyczna, studia nad kobietami, teoria queer, krytyka gejowsko-lesbijska, trans studies, studia postkolonialne, badania nad migracją, rasą, etnicznością, klasą społeczną, ciałem i przemocą instytucjonalną. Ma ogólną wiedzę dotyczącą wybranych tekstów literackich podejmujących problematykę wykluczenia społecznego oraz potrafi osadzić je w szerszym kontekście historycznym, społecznym, kulturowym i literackim. Zna zasady pisania tekstu akademickiego, konstruowania pracy dyplomowej oraz zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej.

K_W01, K_W02, K_W03, K_W04, K_W05, K_W09

Umiejętności

Osoba studiująca jest przygotowana do samodzielnego skonstruowania pracy dyplomowej poświęconej problematyce literackich reprezentacji wykluczenia społecznego w literaturze hiszpańskojęzycznej. Posiada podstawowe umiejętności badawcze, obejmujące formułowanie i analizę problemów badawczych, dobór korpusu, hipotezy, metod i narzędzi interpretacyjnych, a także opracowanie i prezentację wyników w zakresie literaturoznawstwa i kulturoznawstwa. Posługuje się dyskursem akademickim oraz potrafi selekcjonować, analizować i krytycznie oceniać informacje pochodzące z literatury przedmiotu. Potrafi przeprowadzić analizę i interpretację utworu literackiego z wykorzystaniem pojęć z zakresu teorii literatury oraz wybranych nurtów współczesnej humanistyki, odnosząc się do poglądów innych badaczek i badaczy. Dostrzega wieloaspektowy charakter dzieła literackiego, w tym jego wymiar estetyczny, narracyjny, społeczny, kulturowy i ideologiczny. Umie samodzielnie zdobywać wiedzę, rozwijać umiejętności badawcze oraz doskonalić projekt pracy dyplomowej, kierując się wskazówkami osoby prowadzącej seminarium.

K_U01, K_U02, K_U03, K_U04, K_U05, K_U08, K_U10

Kompetencje społeczne

Osoba studiująca uważnie i aktywnie słucha innych uczestników i uczestniczek dyskusji, śledzi ze zrozumieniem ich tok myślenia oraz potrafi odnosić się do odmiennych stanowisk w sposób merytoryczny i odpowiedzialny. Jest gotowa do krytycznej refleksji nad społecznymi, kulturowymi i etycznymi aspektami reprezentacji grup marginalizowanych, wykluczonych lub podporządkowanych. Selekcjonuje i porządkuje informacje, systematyzuje poznawane treści oraz ocenia je krytycznie z uwzględnieniem kontekstu literackiego, historycznego i społecznego. Jest świadoma znaczenia literatury jako przestrzeni debaty o wykluczeniu, nierównościach, przemocy symbolicznej, widzialności i sprawczości. Jest gotowa do aktywnego i świadomego uczestnictwa w kulturze studiowanego obszaru językowego.

K_K01, K_K03

Kryteria oceniania

Metody dydaktyczne:

- metoda seminaryjna;
- dyskusja moderowana nad tekstami teoretycznymi i literackimi;
- analiza i interpretacja tekstu literackiego;
- elementy mini-wykładu wprowadzającego do wybranych zagadnień teoretycznych i metodologicznych;
- prezentacje osób studiujących dotyczące wybranych problemów badawczych, korpusu i koncepcji pracy dyplomowej;
- konsultacje indywidualne dotyczące tematu, struktury, bibliografii i kolejnych etapów pracy dyplomowej;
- praca warsztatowa nad fragmentami prac dyplomowych.

Kryteria oceniania:

Podstawą zaliczenia seminarium jest systematyczny udział w zajęciach, aktywność w dyskusjach, znajomość omawianych tekstów oraz terminowe przygotowywanie kolejnych etapów pracy dyplomowej. Dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze.

Ocena uwzględniać będzie przede wszystkim: aktywne uczestnictwo w zajęciach, przygotowanie do dyskusji, umiejętność analizy tekstów literackich i teoretycznych, stopień zaawansowania pracy nad koncepcją pracy dyplomowej, terminowe przedstawianie kolejnych jej elementów oraz jakość przygotowanych materiałów. W toku seminarium osoby studiujące będą przedstawiać m.in. propozycję tematu, wstępny problem badawczy, korpus tekstów, bibliografię, konspekt pracy oraz wybrane fragmenty pracy dyplomowej.

Zastrzeżenie:

Ze względu na tematykę seminarium, poświęconego reprezentacjom wykluczenia społecznego, część omawianych tekstów literackich i teoretycznych może zawierać treści trudne w odbiorze, w tym przedstawienia przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej, instytucjonalnej lub symbolicznej, a także wulgarny język. Ponadto teksty analizowane w ramach bloków dotyczących gender studies, krytyki feministycznej oraz literatury LGBTQ+ mogą zawierać treści erotyczne lub eksplicytne odniesienia do seksualności. Osoby zapisujące się na seminarium proszone są o uwzględnienie tego przy podejmowaniu decyzji o udziale w zajęciach. Ze względu na tematykę zajęć dyskusje seminaryjne powinny być prowadzone z poszanowaniem godności, doświadczeń i wrażliwości innych osób. Oczekuje się rzeczowej, krytycznej i akademickiej rozmowy, wolnej od wypowiedzi dyskryminujących, stygmatyzujących lub naruszających bezpieczeństwo uczestników i uczestniczek zajęć.

Użycie narzędzi SI:

Stosujemy się do ogólnych wytycznych URK, które są podane: https://dokumenty.uw.edu.pl/dziennik/DURK/Lists/Dziennik/Attachments/134/DURK.2023.98.UURK.98.pdf

Literatura

Teksty teoretyczne:

Ahmed, Sara (2004), The Cultural Politics of Emotion, Edinburgh, Edinburgh University Press.
Ahmed, Sara (2010), The Promise of Happiness, Durham-London, Duke University Press.
Burzyńska, Anna, Markowski Paweł Michał (2009), Teorie literatury XX wieku, Kraków, Znak.
Gallego Cuiñas, Ana (2021), Sujetxs pobres: narrativas trans/travestis argentinas en el siglo XXI, w: Ana Gallego Cuiñas (red.), Novísimas. Las narrativas latinoamericanas y españolas del siglo XXI, Madrid, Iberoamericana; Frankfurt am Main, Vervuert, s. 69–111.
Meccia, Ernesto (2011), Los últimos homosexuales. Sociología de la homosexualidad y la gaycidad, Buenos Aires, Gran Aldea Editores.
Mira, Alberto (2004), De Sodoma a Chueca. Una historia cultural de la homosexualidad en España en el siglo XX, wyd. 2, Barcelona-Madrid, Egales.
Odartey-Wellington, Dorothy (2012), El imaginario de la inmigración en la narrativa española contemporánea, w: Laura Silvestri, Loretta Frattale, Matteo Lefèvre (red.), Rumbos del hispanismo en el umbral del Cincuentenario de la AIH, t. V: Moderna y Contemporánea, Roma, Bagatto Libri, s. 461–468.
Oluo, Ijeoma (2022), Vamos a hablar de racismo. Una guía para entendernos, przeł. Cristina Lizarbe Ruiz, pról. Lucía-Asué Mbomío Rubio, Málaga, Plankton Press.
Preciado, Paul B. (2019), Un apartamento en Urano. Crónicas del cruce, Barcelona, Anagrama.
Rostecka, Barbara, Ascanio-Sánchez, Carmen (2021), Literatura de la inmigración en España: enfoques, discursos y análisis, „Ocnos. Revista de estudios sobre lectura”, 20(3), s. 1–11.
Sedgwick, Eve Kosofsky (2003), Touching Feeling. Affect, Pedagogy, Performativity, Durham-London, Duke University Press.
Smuga, Łukasz (2016), Wbrew naturze i kulturze. O odmienności w hiszpańskiej prozie homoerotycznej na przełomie XX i XXI wieku, Kraków, Universitas
Tyson, Lois (2006), Critical Theory Today. A User-Friendly Guide, wyd. 2, New York, Routledge.
Varikas, Eléni (1995), Paria: una metáfora de la exclusión femenina, „Política y Cultura”, nr 4, s. 81–89.
Wayar, Marlene (2019), Travesti / Una teoría lo suficientemente buena, Buenos Aires, Editorial Muchas Nueces.
Zovko, Maja (2009), La imagen del inmigrante en la novela española actual, „Altre Modernità”, nr 2, s. 163–172.

Wybrane teksty literackie:

Almada, Selva (2020), No es un río, Buenos Aires, Literatura Random House.
Cabezón Cámara, Gabriela (2017), Las aventuras de la China Iron, Buenos Aires, Literatura Random House.
Cabezón Cámara, Gabriela (2009), La Virgen Cabeza, Buenos Aires, Eterna Cadencia.
Colfer, Nicolás (2024), La reina del Paraguay, Ojo de Loca.
Cortázar, Juan Carlos (2018), El inmenso desvío, Lima, Animal de Invierno.
Esteban Erlés, Patricia (2012), Casa de muñecas, Madrid, Páginas de Espuma.
Harwicz, Ariana (2012), Matate, amor, Buenos Aires, Paradiso.
Navarro, Brenda (2022), Ceniza en la boca, Madrid, Sexto Piso.
Portero, Alana S. (2023), La mala costumbre, Barcelona, Seix Barral.
Reyes, Dolores (2019), Cometierra, Buenos Aires, Sigilo.
Sosa Villada, Camila (2019), Las malas, Buenos Aires, Tusquets.
Soto, Facundo R. (2018), Alegría, Saraza Editorial.
Tsai Tseng, Chenta (2019), Arroz tres delicias. Sexo, raza y género, Barcelona, Plan B / Ediciones B.