Poza centrum: przemiany, inność i tożsamość w świecie portugalskojęzycznym 3305-PC-U

Efekty uczenia się dla specjalności portugalskiej i brazylijskiej
Absolwent zna i rozumie
S3K_W01 / S4K_W01 — specyfikę przedmiotową i metodologiczną badań nad literaturą, autobiografią, świadectwem i kulturą portugalskojęzyczną, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki migracji, uchodźstwa, tranzytu, obcości, pamięci i przemian tożsamościowych; zna wybraną terminologię z zakresu studiów iberystycznych, literaturoznawstwa, kulturoznawstwa i badań nad migracjami, niezbędną do analizy omawianych tekstów i zjawisk kulturowych.
S3K_W02 / S4K_W02 — powiązania filologii iberyjskiej z innymi dziedzinami nauk humanistycznych i społecznych, zwłaszcza z historią, antropologią kultury, studiami nad pamięcią, studiami postkolonialnymi, badaniami nad migracjami, uchodźstwem, tożsamością, materialnością doświadczenia oraz reprezentacjami inności.
S3K_W04 / S4K_W04 — wybrane zjawiska naukowe i kulturalne w Portugalii, Brazylii oraz w innych przestrzeniach portugalskojęzycznych, ze szczególnym uwzględnieniem literackich, autobiograficznych i kulturowych reprezentacji migracji, uchodźstwa, obcości, pamięci rodzinnej, przemian tożsamościowych, portugalskiej wojny kolonialnej i jej konsekwencji, migracji wewnętrznej w Brazylii, obecności Polaków w Portugalii w latach II wojny światowej oraz polskich śladów migracyjnych w Brazylii; rozumie powiązania tych zagadnień z nowymi badaniami i trendami w humanistyce.
S3K_W05 / S4K_W05 — wybraną terminologię, teorię i metodologię właściwą dla studiów iberystycznych, zwłaszcza w zakresie analizy tekstów literackich, autobiograficznych, dokumentów osobistych, świadectw, narracji muzealnych i ikonograficznych, a także podstawowe pojęcia związane z migracją, uchodźstwem, tranzytem, obcością, pamięcią, tożsamością, centrum i peryferiami, postkolonializmem, przynależnością, wykorzenieniem, reprezentacją oraz doświadczeniem inności.
Absolwent potrafi
S3K_U01 / S4K_U01 — wykorzystać nabyte umiejętności badawcze do krytycznej analizy portugalskich, brazylijskich i szerzej portugalskojęzycznych tekstów literackich, autobiograficznych, świadectw, dokumentów osobistych oraz narracji muzealnych i ikonograficznych dotyczących migracji, uchodźstwa, wojny kolonialnej, obcości, pamięci, przemian tożsamościowych, doświadczeń peryferyjnych i transnarodowych; potrafi syntetyzować różne idee i perspektywy badawcze, dobierać odpowiednie metody interpretacji oraz opracowywać i prezentować wyniki analiz dotyczących złożonych problemów właściwych dla studiów iberystycznych.
S3K_U03 / S4K_U03 — wykorzystać nabyte umiejętności językowe w zakresie rozumienia i tworzenia tekstów ustnych i pisemnych dotyczących literatury, kultury, pamięci, migracji i tożsamości w portugalskim, brazylijskim oraz szerzej portugalskojęzycznym kręgu kulturowym, posługując się wybraną terminologią fachową właściwą dla studiów iberystycznych, literaturoznawstwa, kulturoznawstwa i badań nad migracjami.
Absolwent jest gotów do
S3K_K01 / S4K_K01 — współdziałania w grupie przy analizie i interpretacji tekstów oraz materiałów dotyczących migracji, uchodźstwa, obcości, pamięci, przemian tożsamościowych i doświadczeń peryferyjnych, przyjmując różne role w dyskusji, pracy projektowej i prezentacji wyników.
S3K_K03 / S4K_K03 — krytycznej oceny własnej wiedzy i umiejętności w odniesieniu do złożonych problemów migracyjnych, historycznych, społecznych, kulturowych i tożsamościowych w świecie portugalskojęzycznym; rozumie potrzebę ciągłego doskonalenia kompetencji interpretacyjnych, językowych, kulturowych i etycznych, zwłaszcza w pracy z tekstami świadectwa, autobiografii oraz reprezentacjami doświadczeń granicznych, marginalizowanych i peryferyjnych.
S3K_K04 / S4K_K04 — aktywnego uczestnictwa w kulturze portugalskiej, brazylijskiej i portugalskojęzycznej z wykorzystaniem różnych form i mediów, w tym literatury, dokumentów osobistych, narracji muzealnych, ikonografii i materiałów audiowizualnych; potrafi pracować w zespole, pełniąc różne role, oraz podejmować refleksję nad odpowiedzialnym sposobem mówienia o migracji, uchodźstwie, obcości, pamięci, inności i tożsamości.

Metody oceniania
Aktywny udział w zajęciach i przygotowanie do dyskusji — 50% oceny końcowej
Oceniane będą: obecność, znajomość wskazanych fragmentów lektur i materiałów, udział w dyskusji, formułowanie pytań interpretacyjnych, odnoszenie się do omawianych tekstów i materiałów, stosowanie podstawowych pojęć omawianych na zajęciach oraz reagowanie na wypowiedzi innych osób.
Dopuszcza się dwie nieobecności nieusprawiedliwione w semestrze. Każda kolejna nieobecność nieusprawiedliwiona wymaga odrobienia w formie ustalonej przez prowadzącą albo skutkuje obniżeniem oceny końcowej o pół stopnia.
Spóźnienie przekraczające 15 minut traktowane jest jako nieobecność, chyba że ma charakter okazjonalny i zostanie uzgodnione z prowadzącą.
Ustne wprowadzenie do lektury, problemu lub materiału kulturowego — 50% oceny końcowej
Każdy student / każda studentka przygotuje jedno wystąpienie ustne trwające ok. 15 minut, dotyczące wybranej lektury, pojęcia, zjawiska lub materiału kulturowego omawianego na zajęciach. Wystąpienie powinno zawierać przedstawienie problemu, odniesienie do lektury lub materiału źródłowego, osadzenie omawianego zagadnienia w kontekście omawianym na zajęciach oraz 2–3 pytania do dyskusji w grupie.
Kryteria oceniania
Ocena końcowa uwzględnia:
znajomość omawianych lektur i materiałów;
systematyczne przygotowanie do zajęć;
znajomość wybranych pojęć i kontekstów związanych z problematyką migracji, uchodźstwa, obcości, pamięci i tożsamości, omawianych na zajęciach;
aktywność i rzeczowość udziału w dyskusji;
umiejętność posługiwania się podstawowymi pojęciami wykorzystywanymi podczas analizy omawianych tekstów i materiałów;
umiejętność krytycznej analizy tekstów literackich, dokumentalnych i krytycznych oraz materiałów muzealnych, archiwalnych i ikonograficznych;
zdolność łączenia omawianych tekstów i materiałów z kontekstem społecznym, historycznym, kulturowym i migracyjnym świata portugalskojęzycznego;
jasność, uporządkowanie i problemowy charakter wystąpienia ustnego;
umiejętność formułowania pytań interpretacyjnych i inicjowania dyskusji;
krytyczne podejście do omawianych tekstów, materiałów i sposobów przedstawiania doświadczeń migracyjnych oraz inności;
poszanowanie odmiennych stanowisk i zasad dyskusji akademickiej.

Literatura podstawowa
Almeida, Djaimilia Pereira de. Luanda, Lisboa, Paraíso. Lisboa: Companhia das Letras, 2018.
Antunes, António Lobo. Os Cus de Judas. Lisboa: Dom Quixote, 1979.
Barbosa, Mariana, Machado, Carla, Matos, Raquel, Salgueiro, Gabriela. “Cidadãos estrangeiros em Portugal: migrações, crime e reclusão”. Psicologia XXVII, nr 1 (2013): 33–45. Lisboa: Edições Colibri.
Ciechanowski, Jan Stanisław. Portugalio, dziękujemy! Polscy uchodźcy cywilni i wojskowi na zachodnim krańcu Europy w latach 1940–1945 / Portugal, obrigado! Os refugiados polacos, civis e militares nos confins da Europa Ocidental nos anos de 1940–1945 / Thank You, Portugal! Polish Civilian and Military Refugees at the Western Extremity of Europe in the Years 1940–1945. Warszawa: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; Oficyna Wydawnicza RYTM, 2015.
Fuks, Julián. A Resistência. São Paulo: Companhia das Letras, 2015.
Guelman, Leonardo Caravana. Brasil: Tempo de Gentileza. Niterói: EDUFF, 2000.
Hall, Stuart. “Cultural Identity and Diaspora”. W: Jonathan Rutherford, red. Identity: Community, Culture, Difference, 222–237. London: Lawrence & Wishart, 1990.
Lispector, Clarice. A Hora da Estrela. Rio de Janeiro: José Olympio, 1977.
Peixoto, José Luís. Livro. Lisboa: Quetzal Editores, 2010.
Said, Edward W. Reflections on Exile and Other Essays. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2000.
Schimitzek, Stanisław. Na krawędzi Europy. Wspomnienia portugalskie 1939–1945. Warszawa: Czytelnik, 1970.

Materiały muzealne, archiwalne, ikonograficzne, filmy (np. As Polacas, Carandiru)
Na zajęciach wykorzystywane będą także wybrane materiały muzealne, archiwalne i ikonograficzne oraz filmy wskazane przez prowadzącą, w szczególności materiały dotyczące migracji, uchodźstwa, tranzytu i pamięci migracyjnej, pochodzące m.in. z następujących instytucji:
Museu da Imigração do Estado de São Paulo.
Espaço Memória dos Exílios, Estoril.
Arquivo Histórico Municipal de Cascais.
Vilar Formoso Fronteira da Paz — Memorial aos Refugiados e ao Cônsul Aristides de Sousa Mendes.
Muzeum Emigracji w Gdyni.
Materiały ikonograficzne dokumentujące inskrypcje Profeta Gentileza w przestrzeni miejskiej Rio de Janeiro.

Uwaga
Część lektur literackich, krytycznych i dokumentalnych będzie omawiana we fragmentach wskazanych przez prowadzącą. Materiał zajęciowy obejmie również wybrane źródła dokumentalne, materiały wizualne, muzealne i archiwalne związane z doświadczeniem migracji, uchodźstwa, tranzytu oraz pamięci kulturowej.