Język portugalski w użyciu: tekst, dyskurs i zróżnicowanie 3305-JPU-U
Przedmiot ma charakter konwersatoryjny i badawczo-dyskusyjny. Jego celem jest zapoznanie osób studiujących z podstawowymi problemami badań nad rdzennymi językami i kulturami Brazylii, z uwzględnieniem perspektywy językoznawczej, kulturoznawczej, historycznej i społeczno-politycznej. Kurs nie ma charakteru kursu praktycznej nauki wybranego języka rdzennego, lecz służy wypracowaniu narzędzi pojęciowych i analitycznych niezbędnych do krytycznej lektury tekstów naukowych oraz do rozumienia złożonej sytuacji językowej i kulturowej ludów rdzennych w Brazylii.
Zakres tematyczny zajęć obejmuje
- ludy rdzenne w historii Brazylii, kolonializm, asymilację i opór kulturowy,
- różnorodność językową Brazylii oraz podstawowe problemy klasyfikacji języków rdzennych,
- pień tupi, rodzinę tupi-guarani, pień makro-jê oraz wybrane języki niesklasyfikowane,
- języki ogólne, kontakty językowe i historię polityk językowych w Brazylii kolonialnej,
- wielojęzyczność, przesunięcie językowe, utratę języka, rewitalizację i witalizację języków,
- edukację szkolną ludów rdzennych oraz relacje między szkołą, wspólnotą, językiem i terytorium,
- narracje ustne, pamięć, kosmologie, sztuki wizualne i praktyki kulturowe ludów rdzennych,
- epistemologie rdzenne, wiedzę lokalną i krytykę kolonialnych modeli produkcji wiedzy,
reprezentacje ludów rdzennych w dyskursie publicznym, naukowym i instytucjonalnym,
- Międzynarodową Dekadę Języków Rdzennych 2022-2032 oraz współczesne działania dokumentacyjne, edukacyjne i polityczne.
W trakcie zajęć osoby studiujące analizują teksty naukowe, materiały źródłowe, przykłady narracji, materiały instytucjonalne i projekty dotyczące edukacji lub polityki językowej. Zajęcia wymagają regularnej lektury tekstów, udziału w dyskusji oraz przygotowania końcowego projektu zaliczeniowego.
Zasady korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji: korzystanie z narzędzi SI jest dopuszczalne wyłącznie jako pomoc w organizacji pracy, wyszukiwaniu wstępnych tropów bibliograficznych, porządkowaniu notatek, korekcie językowej oraz przygotowaniu wersji roboczych pytań badawczych. Osoba studiująca ponosi pełną odpowiedzialność za treść pracy, dobór źródeł, interpretację materiału i poprawność odwołań bibliograficznych. Niedopuszczalne jest przedstawienie tekstu wygenerowanego przez SI jako samodzielnej pracy własnej. W przypadku użycia narzędzi SI w pracy pisemnej lub prezentacji należy krótko wskazać zakres tego użycia.
Zastrzeżenie dotyczące treści: w ramach kursu mogą pojawić się treści dotyczące przemocy kolonialnej, przymusowej asymilacji, rasizmu, dyskryminacji, utraty języka, konfliktów terytorialnych oraz naruszeń praw ludów rdzennych. Materiały będą omawiane w kontekście akademickim, z poszanowaniem podmiotowości społeczności rdzennych.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
w sali
Założenia (opisowo)
Efekty kształcenia
Po ukończeniu kursu osoba studiująca:
Wiedza
charakteryzuje podstawowe problemy badań nad rdzennymi językami i kulturami Brazylii, sytuując je w obrębie językoznawstwa, kulturoznawstwa i studiów brazylianistycznych (K_W01, K_W02, K_W05; odpowiednio S3K_W01, S3K_W05 lub S4K_W01, S4K_W05).
- wyjaśnia podstawowe kryteria klasyfikacji języków rdzennych Brazylii oraz omawia wybrane pnie, rodziny i języki, w szczególności tupi, tupi-guarani, makro-jê i języki niesklasyfikowane (K_W05, K_W06; odpowiednio S3K_W05, S3K_W06 lub S4K_W05, S4K_W06).
- opisuje relacje między językiem, kulturą, historią kolonialną, polityką językową, edukacją szkolną ludów rdzennych i procesami rewitalizacji językowej (K_W02, K_W04, K_W06; odpowiednio S3K_W02, S3K_W04, S3K_W06 lub S4K_W02, S4K_W04, S4K_W06).
Umiejętności
- analizuje tekst naukowy dotyczący rdzennych języków lub kultur Brazylii, identyfikując problem badawczy, argumentację, zastosowane pojęcia oraz wnioski autora lub autorki (K_U01, K_U02, K_U03; odpowiednio S3K_U01, S3K_U02 lub S4K_U01, S4K_U02).
- porównuje wybrane zjawiska językowe, kulturowe lub edukacyjne dotyczące ludów rdzennych Brazylii, korzystając z literatury przedmiotu i właściwej terminologii akademickiej (K_U01, K_U03, K_U05; odpowiednio S3K_U01, S3K_U03, S3K_U05 lub S4K_U01, S4K_U03, S4K_U05).
- przygotowuje i prezentuje w języku portugalskim samodzielną analizę wybranego zagadnienia z zakresu rdzennych języków lub kultur Brazylii, z poprawnym wykorzystaniem źródeł naukowych (K_U01, K_U05, K_U06; odpowiednio S3K_U01, S3K_U05, S3K_U06 lub S4K_U01, S4K_U05, S4K_U06).
Kompetencje społeczne
- krytycznie ocenia własną wiedzę o ludach rdzennych Brazylii oraz rozpoznaje ograniczenia perspektyw kolonialnych, egzotyzujących i stereotypizujących (K_K02, K_K03; odpowiednio S3K_K02, S3K_K03 lub S4K_K02, S4K_K03).
- uczestniczy w dyskusji akademickiej z poszanowaniem różnic kulturowych, praw społeczności rdzennych oraz zasad etycznego korzystania ze źródeł i materiałów dotyczących tych społeczności (K_K01, K_K04; odpowiednio S3K_K01, S3K_K04 lub S4K_K01, S4K_K04).
Kryteria oceniania
Zajęcia prowadzone są z wykorzystaniem następujących metod:
- konwersatorium akademickie,
- analiza tekstów naukowych,
- analiza materiałów źródłowych i instytucjonalnych,
- krótkie prezentacje studenckie,
- konsultacja i omówienie projektu końcowego,
- elementy odwróconej klasy, polegające na przygotowaniu lektur przed zajęciami i wykorzystaniu czasu zajęć na analizę, dyskusję i interpretację.
Zaliczenie na ocenę. Ocena końcowa obejmuje:
Aktywny udział w zajęciach i przygotowanie lektur, 20% oceny końcowej.
Oceniane są: regularne przygotowanie do zajęć, udział w dyskusji, formułowanie pytań do tekstów, odnoszenie się do argumentów innych osób oraz posługiwanie się terminologią omawianą na kursie.
Trzy krótkie zadania pisemne lub pisemno-ustne, 30% oceny końcowej.
Każde zadanie stanowi 10% oceny. Zadania mogą obejmować streszczenie problemowe tekstu, komentarz krytyczny, analizę pojęcia, porównanie dwóch stanowisk lub omówienie przykładu dotyczącego polityki językowej, edukacji albo klasyfikacji języków.
Prezentacja ustna w języku portugalskim, 20% oceny końcowej.
Oceniane są: jasność problemu, organizacja wypowiedzi, poprawność merytoryczna, wykorzystanie literatury, precyzja terminologiczna, jakość argumentacji i odpowiedzi na pytania.
Końcowy projekt pisemny, 30% oceny końcowej.
Projekt powinien dotyczyć wybranego zagadnienia z zakresu rdzennych języków lub kultur Brazylii. Oceniane są: sformułowanie problemu, dobór literatury, jakość analizy, spójność argumentacji, poprawność językowa oraz poprawność aparatu bibliograficznego.
Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest uzyskanie co najmniej 60% punktów łącznie oraz oddanie projektu końcowego. Brak projektu końcowego uniemożliwia zaliczenie przedmiotu w zwykłym trybie.
Proponowana skala ocen:
60-67%: 3,0
68-75%: 3,5
76-83%: 4,0
84-91%: 4,5
92-100%: 5,0
Dopuszczalna liczba nieobecności nieusprawiedliwionych: 2 spotkania. Każda kolejna nieobecność wymaga wykonania dodatkowego zadania wskazanego przez prowadzącego, związanego z tematyką opuszczonych zajęć. Nieodrobienie nieobecności ponad limit może skutkować obniżeniem oceny lub brakiem zaliczenia, jeżeli prowadzący nie ma możliwości zweryfikowania osiągnięcia efektów uczenia się. Nieobecność na więcej niż połowie spotkań uniemożliwia zaliczenie przedmiotu, chyba że prowadzący, po analizie udokumentowanych przyczyn nieobecności, wyznaczy indywidualny tryb uzupełnienia braków pozwalający zweryfikować efekty uczenia się.
Praktyki zawodowe
-
Literatura
Literatura podstawowa
AFONSO, Maria Aparecida Valentim. 2014. “Políticas linguísticas para os povos indígenas no Brasil”. In: XVII Congresso Internacional da Associação de Linguística e Filologia da América Latina, ALFAL, p. 4082-4099.
CARVALHO, Fernando de. 2019. “Estudos diacrônicos de línguas indígenas brasileiras: um panorama”. Macabéa, Revista Eletrônica do Netlli 8(2): 255-305.
DIETRICH, Wolf. 2010. “O tronco tupi e as suas famílias de línguas. Classificação e esboço tipológico”. In: NOLL, Volker; DIETRICH, Wolf. O português e o tupi no Brasil. São Paulo: Contexto, p. 9-25.
FIGUEIRA-CARDOSO, Samuel; BORGES, Alexandre Silva. “Brief history of general languages and language policies in colonial Brazil”. Bucharest Working Papers in Linguistics.
LEITE, Yonne; FRANCHETTO, Bruna. 2006. “500 anos de línguas indígenas no Brasil”. In: CARDOSO, Suzana A. M.; MOTA, Jacyra A.; SILVA, Rosa Virgínia Mattos e, orgs. Quinhentos anos de história linguística do Brasil. Salvador: Secretaria da Cultura e Turismo do Estado da Bahia, p. 15-62.
MIRANDA DE OLIVEIRA, C.; FIGUEIRA-CARDOSO, S. 2023. “Multilingualism and Indigenous School Education in Brazil: past, present and future challenges”. Multilingual Margins: A Journal of Multilingualism from the Periphery 9(2).
RODRIGUES, Aryon Dall’Igna. 1993. “Línguas indígenas: 500 anos de descobertas e perdas”. DELTA: Documentação e Estudos em Linguística Teórica e Aplicada 9(1).
RODRIGUES, Aryon Dall’Igna. 2013. Línguas indígenas brasileiras. Brasília: Laboratório de Línguas Indígenas da UnB.
Literatura uzupełniająca
COSTA, Francisco; FIGUEIRA-CARDOSO, Samuel. 2022. “University Outreach, Indigenous Knowledge, and Education: A Project with the Pataxó in Brazil”. European Journal of Interdisciplinary Studies 14: 39-55.
LARAIA, Roque de Barros. 2005. “As religiões indígenas: o caso tupi-guarani”. Revista USP 67: 6-13.
OLIVEIRA, Mileide Terres de. 2013. “Etnolinguística: semelhanças e diferenças Tupi e Macro-Jê”. Revista Científica da Ajes 4(8).
RODRIGUES, Aryon Dall’Igna. 2015. “Biodiversidade e diversidade etnolinguística na Amazônia”. Ecolinguística: Revista Brasileira de Ecologia e Linguagem 1(1).
RODRIGUES, Aryon Dall’Igna. 2015. “Linguística: as línguas indígenas do Brasil”. Fragmentum 46: 289-299.
SOARES, E. P. M.; FIGUEIRA-CARDOSO, S. 2023. “Contributions to the Vitalization of the Language and to Indigenous School Education in the Gavião Kyikatêjê People”. In: Linguagem e Sociedade: Povos indígenas da Amazônia. São Paulo: Pontes Editores.
Zasoby cyfrowe
Letras UFMG, publicações do Laboratório de Línguas Indígenas.
Museu dos Povos Indígenas.
Povos Indígenas no Brasil, Instituto Socioambiental.