Językoznawstwo portugalskie I 3305-JP1-1U

Tematyka zajęć obejmuje historię języka portugalskiego od momentu pojawienia języków preromańskich:
- wstęp do językoznawstwa diachronicznego;
- języki preromańskie;
- łacina zwyczajna a łacina z Półwyspu Iberyjskiego;
- Wizygoci i Arabowie
- znaczenie substratów i superstratów w powstawaniu nowej rzeczywistości językowej Półwyspu Iberyjskiego
- rekonkwista, początki państwa portugalskiego
- język galicyjsko-portugalski
- etapy rozwoju języka portugalskiego: Português Antigo, Português Médio, Português Clássico
- ekspansja języka portugalskiego w świecie.
Ewolucja fonologiczna, morfologiczna i syntaktyczna języka portugalskiego:
- ewolucja systemu samogłosek od łaciny klasycznej do portugalskiego;
- procesy fonologiczne: perda da quantidade vocálica, metafonia, inflexão vocálica, alternância vocálica, upodobnienie, odpodobnienie, metateza, wokalizacja, palatalizacja, udźwięcznienie, crase, dodanie dźwięku (proteza, epenteza, paragoge), zanik dźwięku (afereza, synkopa, apokopa);
- ewolucja samogłosek akcentowych, przedakcentowych i poakcentowych;
- pojęcie zmiany językowej;
- ewolucja spółgłosek w sylabie początkowej, w pozycji interwokalicznej oraz w sylabie końcowej;
- ewolucja grup spółgłoskowych.

Dopuszcza się dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. W przypadku 4 nieobecności lub więcej osoba studencka nie jest dopuszczana do egzaminu.

Korzystanie ze SI w celu przygotowywania się do zajęć jest akceptowane.

W cyklu 2025Z:

W XV wieku, wraz z początkiem portugalskiej ekspansji zamorskiej, język portugalski opuścił granice Europy i rozpoczął nowy etap swych dziejów. W odróżnieniu do tzw. portugalskiego "europejskiego", badacze mówią o początkach historii języka portugalskiego "pozaeuropejskiego". Na wszystkich kontynentach, do których docierał, język portugalski napotykał na rozmaite uwarunkowania społeczne i językowe, które kształtowały proces jego ewolucji, wyznaczały jego status i jego funkcje społeczne.
Celem zajęć jest zaprezentowanie dziejów języka portugalskiego odmiany „pozaeuropejskiej” w dobie „Złotej Epoki”, wskazanie na różnorodność i bogactwo odmian, jakie ukształtowały się pod jego wpływem, a także próba wyjaśnienia przyczyn, które doprowadziły do formowania się każdej z nich.
Na terenach uprzednio niezamieszkałych język portugalski pozostawał w formie XV wiecznych dialektów, zawiezionych tam przez pierwszych żeglarzy i odkrywców. W zamieszkałych regionach Afryki, Brazylii czy Azji, w zależności od napotkanych warunków językowych, dochodziło bądź do konieczności posługiwania się, poza własnym językiem, również językami innych grup, do potrzeby odwoływania się do form wehikularnych, bądź do kształtowania się języków mieszanych, takich jak pidżyny czy języki kreolskie.

W cyklu 2026Z:

Koordynatorzy przedmiotu

Michał Belina

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia

w sali
lektura monograficzna

Założenia (opisowo)

Wymagana znajomość podstawowych pojęć z zakresu gramatyki opisowej języka portugalskiego z dziedzin: fonologia/fonetyka, morfologia, słowotwórstwo oraz składnia.

Efekty kształcenia

K_W01: zna i rozumie specyfikę przedmiotową i metodologiczną właściwą dla studiowanego kierunku, która jest w stanie rozwijać twórczo i stosować w działalności profesjonalnej, terminologię z zakresu studiowanego kierunku na poziomie rozszerzonym.
K_W02: zna i rozumie powiązania filologii iberyjskiej z innymi dziedzinami nauk humanistycznych i społecznych.
K_W03: zna i rozumie podstawowe pojęcia i zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej i prawa autorskiego oraz konieczność zarządzania zasobami własności intelektualnej.
K_W04: zna i rozumie zjawiska naukowe i kulturalne w krajach hiszpańskojęzycznych lub portugalskojęzycznych, a zwłaszcza ma pogłębioną wiedzę o powiązaniach nowych badań i trendów z zakresu studiowanego kierunku z innymi dyskursami humanistycznymi.
K_W05: zna i rozumie terminologię, teorię i metodologię z zakresu dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla studiów iberystycznych.
K_W06: zna i rozumie współczesne dokonania ośrodków badawczych i szkół badawczych, obejmujące wybrane obszary dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla studiów iberystycznych.

K_U01: potrafi samodzielnie zdobywać wiedzę w zakresie studiowanego kierunku i poszerzać umiejętności badawcze oraz podejmować autonomiczne działania zmierzające do rozwijania zdolności i kierowania własną karierą zawodową.
K_U02: potrafi wykorzystać nabyte umiejętności językowe w zakresie rozumienia i tworzenia tekstów ustnych i pisemnych z wykorzystaniem terminologii fachowej.
K_U03: potrafi wykorzystać nabyte umiejętności badawcze, obejmujące krytyczną analizę wytworów kultury i zjawisk społecznych krajów hiszpańskiego lub portugalskiego obszaru językowego, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów w zakresie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla studiów iberystycznych.

K_K01: jest gotów do współdziałania w grupie, przyjmując w niej różne role.

Kryteria oceniania

Zaliczenie na podstawie pisemnego egzaminu.

Egzamin pisemny, warunkiem zaliczenia jest uzyskanie z niego oceny pozytywnej. Ocena z egzaminu jest zarazem oceną końcową z przedmiotu.
Na egzaminie obowiązuje następująca skala ocen:
• 0-69% – ocena ndst
• 70-74% – ocena dst
• 75-79% – ocena dst +
• 80-84% – ocena db
• 85-89% – ocena db +
• 90-100% – ocena bdb

Forma i kryteria zaliczenia przedmiotu mogą ulec zmianie w zależności od aktualnej sytuacji epidemicznej. Równoważne warunki zaliczenia zostaną ustalone zgodnie z wytycznymi obowiązującymi na Uniwersytecie Warszawskim, w porozumieniu z uczestnikami zajęć

Praktyki zawodowe

Literatura

Literatura: Literatura podstawowa:
1. Cardeira E., O essencial sobre a história do português, Lisboa, 2006;
2. Castro I., Curso de história da língua portuguesa, Lisboa, 1991;
3. Silva Neto S., Textos medievais portugueses e seus problemas, Lisboa, 1956;
4. Teyssier P., História da língua portuguesa, Lisboa, 1982;
5. Williams E.B., Do Latim ao Português, Oxford, 1938.
Literatura uzupełniająca:
1. Castro I., Introdução à história do português, Lisboa, 2006;
2. Silva Dias A.E., Sintaxe histórica portuguesa, Lisboa, 1985.

W cyklu 2025Z:

Castro, I., Introdução à História do Português. Geografia da Língua. Português Antigo, Edições Colibri, Lisboa, 2005.
Hlibowicka-Węglarz B., 2003, Język portugalski w świecie, Lublin.
Hlibowicka-Węglarz B., 2013, Portugalskie języki kreolskie w Afryce, Lublin.
Hlibowicka-Weglarz B.,2017, Pidżyny i inne języki wehikularne, „LingVaria” 1 (23), s. 25-41.
HLIBOWICKA-WĘGLARZ B., O „cudownych formacjach” czyli rzecz o językach kreolskich, „LingVaria”, nr 1 (25), 2018, UJ, ISSN 0204-8779, pp. 21-37.
Reto, L.A., Machado, F.L., Esperança, J.P., Novo Atlas da Língua Portuguesa, Camões, Lisboa, 2016.

W cyklu 2026Z:

Uwagi

W cyklu 2025Z:

Zajęcia prowadzone są w trybie zdalnym w semestrze zimowym 2021/2022.

W cyklu 2026Z:

Zajęcia prowadzone są w trybie zdalnym w semestrze zimowym 2021/2022.