Konwersatorium historyczno-kulturowe IIz/IIIz + p: Krótka historia grzeczności (francuskiej) 3304-1DZXW-KK-21
Historia kultury francuskiej od XVI do XVIII wieku to w dużej mierze historia grzeczności, jej ideałów, jej instytucjonalizacji oraz jej dyscyplinujących funkcji. W ślad za klasycznymi pracami Norberta Eliasa (proces cywilizacji i społeczeństwo dworskie) oraz nowszymi badaniami nad dziejami politesse kurs przedstawi, jak francuska grzeczność kształtowała się na przecięciu kultury dworskiej, literatury, norm społecznych, religii i polityki.
Na zajęciach prześledzimy historyczną dynamikę zjawisk określanych zwyczajowo terminami:
- courtoisie (dziedzictwo średniowiecznych kodeksów zachowań),
- politesse (model klasyczny w XVII wieku oraz jego przemiany),
- étiquette (normy ceremonialne i polityczne, zwłaszcza w społeczeństwie dworskim.
- savoir-vivre (XIX i XX wieczne zestawy szczegółowych reguł zachowań)
Zajęcia mają formę konwersatorium z elementami wykładu. Studenci będą pracować na tekstach źródłowych i fragmentach traktatów o grzeczności, tekstach literackich, fragmentach studiów historycznych oraz materiałach ikonograficznych (ceremoniały, ryciny, kodeksy dworskie). Materiały będą udostępniane drogą mailową lub przez platformę uczelnianą.
Kurs wprowadzi także krótkie „mosty” do współczesności – od pojęcia incivilités po współczesne analizy kulturowe grzeczności francuskiej.
Tryb prowadzenia
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Zajęcia będą prowadziły do osiągnięcia w pełni lub częściowo następujących efektów uczenia się:
Wiedza
Student:
zna główne przemiany kultury francuskiej w zakresie zachowań i norm obyczajowych od XVI do XVIII wieku oraz ich tło społeczno-polityczne;
rozumie genezę pojęć courtoisie, civilité, politesse, honnêteté, étiquette, savoir-vivre i ich wzajemne stosunki (por. omówienia hasłowe w Montandon, );
zna najważniejsze traktaty i ich autorów (Erasmus, Della Casa, Castiglione, Courtin, Faret, La Bruyère, Guazzo, Gracián);
zna główne teorie antropologiczne dotyczące grzeczności (Elias, Davetian, Revel).
Umiejętności
Student:
analizuje i interpretuje historyczne teksty o grzeczności oraz odpowiadające im reprezentacje literackie;
potrafi powiązać normy obyczajowe z kontekstem politycznym, religijnym i społecznym (np. powiązanie politesse z absolutyzmem – por. Elias, Losfeld);
formułuje krytyczne i syntetyczne wypowiedzi ustne i pisemne;
umie zastosować narzędzia pojęciowe do współczesnych zjawisk komunikacyjnych (incivilités, kultura cyfrowa).
Kompetencje społeczne
Student:
docenia rolę norm społecznych i ich historycznej zmienności;
potrafi analizować zjawiska komunikacyjne z perspektywy kulturowej;
jest świadomy różnic kulturowych i ich uwarunkowań historycznych.
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne
- miniwykład problemowy;
- konwersatorium;
- praca z tekstem źródłowym (analiza fragmentów traktatów o politesse);
- praca w grupach nad porównaniem fragmentów z różnych epok;
- dyskusje tematyczne (np. „czy politesse jest maską?”, „grzeczność a władza”).
Osiągnięcie zakładanych efektów uczenia się, czyli otrzymanie zaliczenia, będzie wymagało spełnienia następujących warunków:
- obecność na zajęciach - zakłada się możliwość nieobecności (usprawiedliwionych lub nieusprawiedliwionych) na maksymalnie 3 spotkaniach.
- aktywność na zajęciach
- średnia co najmniej 60% z następujących składowych:
a) praca semestralna - wypowiedź pisemna, której kształt i zakres zostanie przedstawiony na pierwszych zajęciach
b) test połówkowy i test końcowy (obejmujący całość zagadnień kursowych)
Literatura
Poniższa bibliografia zawiera prawie wyłącznie pozycje o charakterze syntetycznym, które są podstawą zajęć. Ich lektura pomoże w przygotowaniu się do zajęć a także przy powtórzeniu przed testem połówkowym i końcowym. Teksty literackie i fragmenty traktatów o grzeczności a także inne materiały będą przesyłane słuchaczom mailowo.
Bury, Emmanuel, Littérature et politesse, PUF, Paris, 1996
Castiglione, Baltazar, Książka o dworzaninie, Universitas, Kraków, 2018
Elias, Norbert, La société de cour, Flammarion, 1985
Elias, Norbert, O procesie cywilizacji, WAB, Warszawa, 2011
Kowalski, Jacek; Loba, Anna i Mirosław; Prokop, Jan, Dzieje kultury francuskiej, PWN, Warszawa, 2000
Lacroix, Michel, De la Politesse. Essai sur la littérature du svoir-vivre, Julliard, Paris, 1991
Montandon, Alain, Convivialité et politesse : du gigot, des mots et autres savoir-vivre Association des publications de la Faculté des lettres et sciences humaines, Clermont-Ferrand, 1993
Montandon, Alain, Dictionnaire raisonnée de la politesse et du savoir-vivre du moyen âge à nos jours, Seuil, Paris, 1995
Montandon, Alain, Du goût, de la conversation et des femmes, Association des publications de la Faculté des lettres et sciences humaines, Clermont-Ferrand, 1994
Montandon, Alain, Étiquette et politesse, Centre de recherches sur les littératures modernes et contemporaines, Clermont-Ferrand, 1992
Montandon, Alain, Les espaces de la civilité, Éd. Interuniversitaires, Mont-de-Marsan, 1995
Montandon, Alain, Politesse et savoir-vivre, Anthropos, Paris, 1997
Montandon, Alain, Pour une histoire des traités de savoir-vivre en Europe, Association des publications de la Faculté des lettres et sciences humaines, Clermont-Ferrand, 1995
Pernot, Camille, La politesse et sa philosophie, Paris, PUF, coll. « Philosophie d'aujourd'hui », Paris, 1996
Picard, Dominique, Politesse, savoir-vivre et relations sociales, PUF, Paris, 2010
Picard, Dominique, Pourquoi la politesse ? Le savoir-vivre contre l'incivilité, Le Seuil, Paris, 2007
Raynaud, Philippe, La politesse des lumières. Les lois, les moeurs, les manières, Gallimard, Paris, 2013
Rouvillois, Frédéric, Dictionnaire nostalgique de la politesse, Flammarion, Paris, 2016
Rouvillois, Frédéric, Histoire de la politesse de 1789 à nos jours, Flammarion, Paris, 2008
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: