Skąd się wzięły jednorożce, czyli o centaurach, onagerach i dzikich osłach 3302-JCODO-OG
Kiedy wyobrażamy sobie średniowiecze pojawiają się przed oczami nie tylko rycerze w błyszczących zbrojach czy ogrody miłości i magiczne napoje, ale także fantastyczne istoty zwierzęce. Bazyliszki, gryfy, syreny, mantikory, amfisbeny, gorgony i smoki wypełniały przestrzeń opowieści i ikonograficznych struktur. W pełniących w średniowieczu funkcję encyklopedii fizjologusach jednorożec pojawia się często, opisywany równie chętnie jak krokodyle, lwy, słonie czy wieloryby. Średniowiecze rozwinęło symboliczny wymiar tego hybrydycznego stworzenia, jednak niektóre opowieści o jednorożcach mogą mieć pewne podłoże w rzeczywistych obserwacjach. Podróż do świata źródeł historii o jednorożcach odsłania ciekawe sploty wiedzy oraz fantazji, przenikanie świata literatury i sztuki oraz wiedzy przyrodniczej. Jednocześnie mamy możliwość przyjrzeć się współczesnym przedstawieniom jednorożców i centaurów w literaturze, malarstwie, filmie czy grach komputerowych i zastanowić nad ich sposobem istnienia w tych przekazach.
Obserwując obecność różnego rodzaju monstrów w kulturze podjąć można próbę odpowiedzi na kilka pytań. Co obecność potworów i cudownych stworzeń, nawet jeśli tylko bytujących w ludzkiej głowie, mówi o nas samych? Jaką rolę odgrywają w naszym życiu? Czy dziś potrzebujemy cudownych stworzeń? Jakim sposobem osobliwe monstra tak się rozprzestrzeniły i przetrwały całe tysiąclecia? Co niezwykłe stworzenia mówią na temat relacji natury i kultury, na temat wiedzy o świecie, związku nauk humanistycznych z naukami przyrodniczymi? Jaką rolę odgrywa wiedza o niezwykłych stworzeniach w szybko rozwijającym się od końca lat 90. nurcie humanistyce środowiskowej/ekologicznej, budującej się w optyce posthumanistycznej krytyki antropocentryzmu, eurocentryzmu i geocentryzmu, podkreślającej potrzebę tworzenia wiedzy powstającej z połączenia nauk humanistycznych i społecznych z przyrodniczymi oraz wiedzą rdzenną?
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia jest aktywne uczestnictwo w zajęciach i krótki projekt
Literatura
Beer, R.R., Einhorn. Fabelwelt und Wirklichkeit, München 1977.
Belofsky, Nathan, Jak dawniej leczono czyli plomby z mchu i inne historie, Warszawa 2014.
Borkowska-Rychlewska, Alina, „Ondyna“ Hoffmanna – u źródeł romantycznej opery i dramatu, „Pamiętnik Literacki”, XCVIII(2), 2007, s. 27–41.
Brandt, Rüdiger, Menschen, Tiere, Irritationen: Die doppelte Zunge der Natur. Kontexte und Folgen laikaler Aneignung des ‘liber naturae‘, „Das Mittelalter“, 12, 2007, s. 24–45.
Dell, Christopher, Potwory. Bestiariusz przedziwnych stworzeń, Warszawa 2012.
Domańska, Ewa, Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie”, 1–2, 2013, s. 13–32.
Duszyński, Henryk, Gryfy, harpie, syreny i inne stwory – o hybrydach w narracyjnych grach fabularnych, Homo Ludens. 1(4), 2012, s. 63–86.
Fabel, Gisela; Maag, Georg (ed.), Bestiarien im Spannungsfeld zwischen Mittelalter und Moderne, Tübingen 1997.
Fizjologi i Aviarium. Średniowieczne traktaty o symbolice zwierząt, Kraków 2005.
Friedrich, Udo, Menschentier und Tiermensch. Diskurse der Grenzziehung und Grenzüberschreitung im Mittelalter, Göttingen 2009.
Gurowska, Małgorzata; Rogowska-Stangret, Monika, Mandragora. Klasyfikacje, Warszawa 2000.
Kieckhefer, Richard, Magia w średniowieczu, Kraków 2011.
Lipka, Krzysztof, Jednorożec – średniowieczna fantasmagoria erotyczna i jej implikacje w polskiej sztuce najnowszej, w: Sztuka a erotyka, Warszawa 1994, s. 125–147.
Lundt, Bea, Melusine und Merlin im Mittelalter. Entwürfe und Modelle weiblicher Existenz im Beziehungs-Diskurs der Geschlechter. Ein Beitrag zur Historischen Erzählforschung, München 1991.
Mayer, J. G., Tajemnice sztuki medycznej średniowiecznych zakonnic, Kraków 2010.
Nowara-Matusik, Nina, Ondyny i meluzyny we współczesnej niemieckojęzycznej literaturze kobiet (Bachmann, Neuwirth, Frischmuth), „Wortfolge/Szyk słów”, 2, 2018, s. 9–29.
Obermaier, Sabine (ed.), Tiere und Fabelwesen im Mittelalter, Berlin/New York 2009.
Otto, Beate, Unterwasser-Literatur. Von Wasserfrauen und Wassermännern, Würzburg 2001.
Pseudo-Albert Wielki, Księga sekretów o cnotach ziół, kamieni i źwierząt niektórych, Wrocław 2014.
Saporiti, Sonia, Myth as Symbol. A Psychoanalytic Study in Contemporary German Literature, Cambridge 2013.
Steinkämper, Claudia, Melusine – vom Schlangenweib zur ‚Beauté mit dem Fischschwanz‘. Geschichte einer literarischen Aneignung, Göttingen 2007.
Stuby, Ann Maria, Liebe, Tod und Wasserfrau: Mythen des Weiblichen in der Literatur, Wiesbaden 1992.
Uwagi
|
W cyklu 2026Z:
Zajęcia odbywać się będą w trybie zdalnym. |