Wykład monograficzny: Teoretyczne i praktyczne aspekty komunikacji werbalnej 3301-2ST-WM-JF001
Wykład stanowi omówienie wybranych zagadnień z dziedziny pragmatyki, których zrozumienie rozwija wiedzę o procesie komunikacji językowej i poprawia jakość komunikacji społecznej. Uwrażliwia na potencjalne problemy w komunikacji wynikające z różnicy między znaczeniem dosłownym języka a znaczeniem komunikowanym przez nadawcę (implikatury, metafora, ironia, etc.) Wskazuje narzędzia niezbędne do analizy tego znaczenia, w ten sposób doskonaląc umiejętności interpretacyjne i retoryczne oraz ułatwiając komunikację interpersonalną. W trakcie zajęć omówione zostaną dwa modele komunikacji: teoria konwersacji (Grice) i Teoria Relewancji (Sperber and Wilson), która proponuje kognitywne podejście do procesu komunikacji i stanowi rozwinięcie i modyfikację teorii Grice'a. Oprócz klasycznej teorii implikatury autorstwa Paula Grice'a, przedstawione zostaną teorie implikatury wyrosłe na jej gruncie (Horn, Levinson).Wykład uczy zasad uprzejmości językowej rozumianej jako strategia językowa, której celem jest promowanie harmonijnych relacji i unikanie sytuacji konfliktowych, ze wskazaniem na różnice kulturowe (teoria uprzejmości G. Leecha i model uprzejmości P. Brown i S. Levinsona). Na wykładzie omawiane są także zjawisko „banter” jako przykład komunikacji fatycznej oraz pragmatyczne interpretacje metafory i ironii. Ponadto wykład zapoznaje studentów ze strategiami manipulacji językowej i omawia zagadnienie kłamstwa, co przyczynia się do budowania odporności na manipulacje w przestrzeni informacyjnej (język propagandy). Kognitywna strategia interpretacji wypowiedzi znajduje praktyczne zastosowanie w analizie mowy codziennej, języka polityki, języka mediów i reklamy.
Metody nauczania to wykład informacyjny i konwersatoryjny, dyskusja problemowa, ćwiczenia praktyczne w grupach (metoda warsztatowa).
Omawiane zagadnienia:
1. Wprowadzenie - pragmatyka (definicje, historia).
2. Podstawowe pojęcia z zakresu semantyki i pragmatyki (zdanie, wypowiedzenie, sąd logiczny/'proposition', niedookreślenie językowe, kontekst, wartość logiczna, warunek prawdziwości, wynikanie).
3. Klasyczna teoria konwersacji i implikatury konwersacyjnej Paula Grice'a (Zasada Kooperacji, maksymy konwersacyjne, przestrzeganie /ostentacyjne naruszanie/łamanie maksym/wyłączanie się z przestrzegania Zasady Kooperacji, typy implikatur).
4. Klasyczna teoria konwersacji i implikatury konwersacyjnej Paula Grice'a - praktyczne zastosowanie do analizy danych.
5. NeoGrice'owskie pragmatyczne teorie implikatury autorstwa Horna i Levinsona.
6. Pragmatyka i poznanie: Teoria Relewancji (komunikacja ostensywno-inferencyjna, kognitywna zasada relewancji, komunikatywna zasada relewancji).
7. Pragmatyka i poznanie: Teoria Relewancji (procedura interpretacyjna w teorii relewancji, forma logiczna, eksplikatura, eksplikatura wyższego poziomu, implikatura, znaczenie pojęciowe/proceduralne, praktyczne zastosowanie)
8. Modele uprzejmości (Leech - Zasada Uprzejmości i maksymy uprzejmości,
9. Modele uprzejmości (Brown i Levinson - pozytywna / negatywna "twarz", akty zagrażające "twarzy").
10. Zjawisko ‘banter’ i komunikacja fatyczna.
11. Pragmatyka leksykalna i metafora.
12. Pragmatyka ironii.
13. Prawda, kłamstwo, kłamanie. Manipulacja językowa.
W zakresie stosowania narzędzi sztucznej inteligencji (SI) na zajęciach obowiązują zasady określone w uchwale nr 16 Rady Dydaktycznej dla kierunków studiów filologia angielska (English Studies), filologia angielska – językoznawstwo (English Studies – Linguistics), filologia angielska – literatura i kultura (English Studies – Literature and Culture) z dn. 9 grudnia 2025 r.
https://ia.uw.edu.pl/fileadmin/ilustracje/dokumenty/2026/RD_IA_2025_UCHWALA_nr16_narzedzia_AI_nowelizacja_ZAL2.pdf
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty uczenia się
Wiedza
Studenci znają i rozumieją:
K_W01 w pogłębionym stopniu terminologię, teorię i metody badań językoznawczych odpowiadające aktualnemu stanowi zaawansowanej wiedzy w dyscyplinie językoznawstwo, zgodnie z obraną przez siebie specjalnością (oraz ścieżką kształcenia), ze specjalnym uwzględnieniem pragmatyki językowej i badań nad komunikacją werbalną w oparciu o współczesną anglo-amerykańską literaturę językoznawczą
K_W04 pojęcia i zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej i prawa autorskiego
Umiejętności
Studenci potrafią:
K_U01 w pogłębionym stopniu stosować terminologię, teorie i zaawansowane metody badań językoznawczych do rozwiązywania złożonych i oryginalnych problemów badawczych zgodnie z obraną przez siebie specjalnością (oraz ścieżką kształcenia) w ramach filologii angielskiej, z naciskiem na tematykę i problemy z zakresu pragmatyki i komunikacji werbalnej
K_U04 stosować w praktyce pojęcia i zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej i prawa autorskiego
Kompetencje społeczne
Studenci są gotowi do:
K_K01 krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści
K_K02 uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych oraz zasięgania opinii ekspertów w przypadku trudności z samodzielnym rozwiązaniem problemu
*** Obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku 2022/2023 ***
Wiedza
Studenci znają i rozumieją:
K_W01 w sposób pogłębiony specyfikę językoznawstwa na tle dziedziny nauk humanistycznych
K_W02 w sposób pogłębiony tendencje rozwoju badań językoznawczych w ramach filologii angielskiej, ze specjalnym uwzględnieniem pragmatyki językowej i badań nad komunikacją werbalną w oparciu o współczesną anglo-amerykańską literaturę językoznawczą
Umiejętności
Studenci potrafią:
K_U01 posługiwać się zaawansowaną terminologią i aparatem pojęciowym z zakresu językoznawstwa, ze specjalnym uwzględnieniem pragmatyki językowej i badań nad komunikacją werbalną
K_U03 wykorzystać zdobytą wiedzę do opisania i rozwiązania problemu oraz wykonania projektu naukowego dotyczącego tematyki z zakresu dyscypliny językoznawstwo, z naciskiem na tematykę i problemy z zakresu pragmatyki i komunikacji werbalnej
K_U04 w sposób pogłębiony analizować i syntetyzować treści i zjawiska językowe, literackie i kulturowe w kontekście społecznym, historycznym i gospodarczym
K_U05 rozpoznawać różnice pomiędzy alternatywnymi podejściami metodologicznymi stosowanymi w danej dyscyplinie
K_U08 uczestniczyć w pracy projektowej, współdziałać z innymi osobami w ramach prac zespołowych i kierować pracą zespołu
K_U09 przedstawić zdobytą wiedzę w sposób spójny, precyzyjny i poprawny językowo, posługując się językiem angielskim na poziomie C2 według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego, dobierając odpowiednio formy wypowiedzi do sytuacji komunikacyjnej, oraz komunikować się z innymi, zróżnicowanym kręgami odbiorców (kompetencje mediacyjne)
Kompetencje społeczne
Studenci są gotowi do:
K_K02 kształcenia ustawicznego, rozwoju osobistego i zawodowego wykorzystując wiedzę i umiejętności uzyskane w trakcie studiów
K_K03 wzięcia odpowiedzialności za pracę własną i poszanowania pracy innych, dbając o przestrzeganie zasad etyki zawodowej, rozwijanie etosu zawodu oraz zasad i norm etycznych w nauce w odniesieniu do dyscyplin reprezentowanych w programie kształcenia
K_K04 krytycznej oceny własnej wiedzy i umiejętności w zakresie kierunku studiów
Po ukończeniu kursu student:
1. Zna i rozumie w pogłębionym stopniu pojęcia z zakresu pragmatyki i potrafi zastosować posiadaną wiedzę do opisu i analizy danych.
2. Rozumie komunikację językową jako zjawisko wykraczające poza znaczenie semantyczne wyrażeń, w dużej mierze zależne od kontekstu i intencji mówiącego.
3. Zna i umie porównać główne teorie komunikacji werbalnej.
4. Zna podstawowe mechanizmy analizy konwersacyjnej i potrafi zademonstrować ich działanie na przykładach.
5. Zna różnicę między znaczeniem dosłownym i niedosłownym wyrażeń językowych.
6. Jest przygotowany do dalszego kształcenia w zakresie semantyki, pragmatyki i komunikacji językowej.
Kryteria oceniania
- Krótkie zadania pisemne i ustne wykonywane podczas zajęć polegające na praktycznym zastosowaniu zdobytej wiedzy do analizy danych (weryfikacja efektów: W, U, K).
- Test zaliczeniowy w formie pisemnej - pytania zamknięte i otwarte (weryfikacja efektów: W, U,).
Literatura
Brown, P. & S. C. Levinson. "Politeness: some universals in language usage", in: A. Jaworski & N. Coupland (eds). 1999. The Discourse Reader. London and New York: Routledge. 321-335.
Clark, B. 2013. Relevance Theory. Cambridge University Press. (wybrane rozdziały).
Grice, P. "Logic and conversation", in P. Grice. 1989. Studies in the Way of Words. Harvard University Press: Cambridge, MA.
Huang, Y. 2007. Pragmatics. Oxford University Press.
Kisielewska-Krysiuk, Marta. 2017. “Lying and misleading within the philosophy of language: a relevance-theoretic perspective”. Anglica. An International Journal of English Studies 26.2: 79-100.
Leech, G. 1983: Principles of Pragmatics. Penguin. (wybrane rozdziały).
Sperber, D. & D. Wilson. 1998. "Relevance and irony", in: R. Carston & S. Uchida. 1998. Relevance Theory: Applications and Implications. Amsterdam: John Benjamins. 283-93.
Wilson, D. & Sperber, D. 2004. “Relevance Theory”. In L. Horn & G. Ward (eds.) The Handbook of Pragmatics. Oxford, Blackwell. 607-632.
Wilson, D. 2004. "Relevance and lexical pragmatics". UCL Working Papers in Linguistics 16.
Žegarac, V. 1998. “What is phatic communication?”, in: Current Issues in Relevance Theory, edited by V. Rouchota and A. H. Jucker. Amsterdam: John Benjamins. 327-361.
Uwagi
|
W cyklu 2025Z:
Obecność obowiązkowa. Dopuszczalne są 3 nieobecności. |
W cyklu 2026Z:
Obecność obowiązkowa. Dopuszczalne są 3 nieobecności. Szczególnie doceniane są: |