Współczesne narzędzia komunikacji i badań w pracy filologa 3300-WNK-MSF-1-ZIP
Zajęcia mają na celu przygotowanie studentów i studentek do świadomego, krytycznego i twórczego wykorzystywania współczesnych narzędzi cyfrowych i medialnych w praktyce badawczej, dydaktycznej i zawodowej. Przedmiot wprowadza w świat humanistyki cyfrowej i nowych mediów, rozwijając umiejętność selekcji informacji, krytycznej analizy źródeł, projektowania i prezentowania wyników badań z wykorzystaniem zasobów cyfrowych. W centrum uwagi znajduje się rozwój kompetencji medialnych, informacyjnych i cyfrowych oraz ich zastosowanie w pracy filologa.
Moduł I. Edukacja cyfrowa i medialna w pracy filologa
Moduł ten wprowadza studentów w problematykę funkcjonowania współczesnych mediów i komunikacji cyfrowej. Celem jest rozwój kompetencji medialnych, informacyjnych i cyfrowych rozumianych nie jako zestaw umiejętności technicznych, lecz jako zespół kompetencji poznawczych. Studenci uczą się świadomie korzystać z mediów i technologii, rozpoznawać ich wpływ na kulturę, język i sposób komunikacji oraz krytycznie analizować przekazy medialne. Moduł kształtuje świadomość filologiczną w kontekście przemian komunikacyjnych i kulturowych, umożliwiając refleksję nad rolą języka i tekstu w środowisku cyfrowym, gdzie nowe media traktowane są również jako narzędzia ekspresji, edukacji i promocji wiedzy humanistycznej. Zajęcia przyjmują formę warsztatową, angażującą studentów w analizę i projektowanie przekazów medialnych oraz pracę z materiałem źródłowym.
Moduł II. Narzędzia humanistyki cyfrowej
Moduł ten koncentruje się na praktycznym wykorzystaniu cyfrowych narzędzi w badaniach i działalności filologa. Studenci poznają sposoby wyszukiwania, analizy i opracowywania danych językowych i tekstowych oraz prezentowania wyników z użyciem interaktywnych form wizualnych.
Zakres tematyczny obejmuje:
Zarządzanie bibliografią i źródłami: Zotero, Mendeley, Citavi – tworzenie baz bibliograficznych, organizacja materiałów źródłowych, automatyczne generowanie przypisów.
Wyszukiwanie informacji naukowej: strategie wyszukiwania, bazy danych (Google Scholar, JSTOR, DOAJ), weryfikacja źródeł.
Analiza tekstu: AntConc, Voyant Tools, WordClouds – podstawy analizy korpusowej i wizualizacji danych tekstowych.
Korpusy językowe: Sketch Engine, DWDS, Frantext – wyszukiwanie kolokacji, porównywanie języków.
Narzędzia AI: wykorzystanie modeli językowych (ChatGPT, Claude, Perplexity) jako asystentów badawczych i pisarskich, omówienie etyki i prawa autorskiego.
Prezentacja wyników badań: narzędzia do wizualizacji danych (Canva, Datawrapper, Flourish), estetyka i przejrzystość przekazu naukowego.
Zastosowania zawodowe: profil zawodowy filologa online, CAT tools (OmegaT, DeepL), kompetencje cyfrowe na rynku pracy humanistów.
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
K_W14 – zna i rozumie możliwości zastosowania narzędzi z zakresu humanistyki cyfrowej w pracy filologa, w tym narzędzi do analizy tekstu, pracy z korpusami, zarządzania źródłami i wykorzystania sztucznej inteligencji w badaniach językowych i literackich.
K_W15 – zna podstawowe pojęcia i zasady z zakresu ochrony własności intelektualnej i prawa autorskiego, w szczególności w odniesieniu do zasobów cyfrowych, otwartych licencji oraz etycznego korzystania z treści generowanych komputerowo.
K_W17 – rozumie możliwości praktycznego zastosowania zdobytej wiedzy i umiejętności cyfrowych w działalności zawodowej filologa, w tym w pracy naukowej, dydaktycznej, translatorskiej, redaktorskiej i medialnej.
K_U08 – potrafi stosować wybrane narzędzia z zakresu humanistyki cyfrowej w pracy filologa, m.in. wyszukiwać, analizować i opracowywać dane tekstowe, korzystać z korpusów, narzędzi bibliograficznych i aplikacji AI wspierających badania.
K_U12 – potrafi planować i organizować własną pracę badawczą i zawodową z wykorzystaniem nowoczesnych technologii oraz podejmować indywidualną inicjatywę w zakresie projektów cyfrowych i medialnych.
K_K01 – jest zdolny do krytycznej oceny własnej wiedzy i umiejętności oraz do refleksyjnej analizy treści medialnych i cyfrowych; potrafi rozpoznawać rzetelność i wiarygodność źródeł informacji.
K_K05 – potrafi myśleć i działać w sposób przedsiębiorczy w środowisku wielokulturowym i cyfrowym, wykorzystując narzędzia komunikacji i badań do współpracy międzykulturowej i interdyscyplinarnej.
K_K06 – przestrzega zasad etyki zawodowej w kontekście badań naukowych i działalności medialnej, w tym zasad odpowiedzialnego korzystania z technologii i ochrony własności intelektualnej.
Kryteria oceniania
Metody dydaktyczne:
Pokaz i instruktaż – demonstracja narzędzi i przykładów zastosowań przez prowadzącego.
Ćwiczenia praktyczne przy komputerach („learning by doing”) – samodzielne i zespołowe wykonywanie zadań z użyciem narzędzi cyfrowych i medialnych.
Analiza i dyskusja – wspólne omawianie przykładów przekazów medialnych, przypadków dezinformacji oraz etycznych aspektów wykorzystania technologii.
Praca w grupach – opracowywanie krótkich projektów (np. analiza tekstu, wizualizacja danych, mini-prezentacja wyników badań).
Metoda problemowa (case study) – rozwiązywanie konkretnych problemów badawczych lub komunikacyjnych z wykorzystaniem poznanych narzędzi.
Metoda odwróconej klasy (flipped classroom) – samodzielne testowanie narzędzi przez studentów i omawianie wyników podczas zajęć.
Kryteria oceniania:
Projekt końcowy – 50%
Prace domowe – 30%
Aktywność na zajęciach (udział w dyskusji, ćwiczenia, zadania w parach/grupach) – 20%
Dopuszczalne 2 nieobecności w semestrze, tj 1 nieobecność w module. Uwaga: mimo nieobecności znajomość tematu/wykonanie ćwiczeń z danych zajęć jest obowiązkowe.
Literatura
Podstawowe:
Tyner, K. (1998). Literacy in a Digital World: Teaching and Learning in the Age of Information. New York: Routledge.
Potter, J. W., & McDougall, J. (2017). Digital Media, Culture and Education: Theorising Third Space Literacies. London: Palgrave Macmillan.
Pyżalski, J. (red.) (2015). Nauczyciel w ponowoczesnym świecie: od założeń teoretycznych do rozwoju kompetencji. Łódź: theQ studio.
Deuze, M. (2011). Media Life. Media, Culture & Society, 33(1). https://doi.org/10.1177/0163443710386518.
Radomski, A. (2023). Wprowadzenie do humanistyki cyfrowej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Martín-Mor, A. (2021). Digital Tools for Humanists. London–New York: Routledge. https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781000049725_A39256063/preview-9781000049725_A39256063.pdf
Uzupełniające (zasoby online / otwarty dostęp)
Szpunar M. (2023) Humanistyka cyfrowa, Słowniki społeczne, XIII, URL: https://slownikispoleczne.ignatianum.edu.pl/index.php/ss/catalog/view/303/429/4586-1.
Digital Humanities Quarterly (open access journal).
TAPoR: https://tapor.ca/tools (baza narzędzi do analizy tekstów).
OpenMethods: https://openmethods.dariah.eu/ (agregator zasobów z zakresu humanistyki cyfrowej).
Blogi i kursy online (m.in. Zotero Guides, Sketch Engine tutorials).
Materiały wideo (np. kanał YouTube „Digital Humanities”).
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: