Literatura dziecięca i młodzieżowa Od baśni europejskiej do kultury young adult 3300-LDiM-OG

Kurs obejmuje analizę historii i współczesnych zjawisk literatury dziecięcej i młodzieżowej od XVIII wieku do XXI wieku. Zajęcia prowadzone są w układzie chronologicznym i problemowym, ze szczególnym uwzględnieniem przemian modeli dzieciństwa oraz funkcji kulturowych literatury dla młodych odbiorców.
W trakcie kursu omawiane są wybrane teksty literackie reprezentatywne dla różnych etapów rozwoju literatury dziecięcej i młodzieżowej, a także podstawowe pojęcia związane z badaniami nad dzieciństwem, edukacją i kulturą popularną.
Zakres tematyczny kursu obejmuje w szczególności:
1. Historia literatury dziecięcej – wprowadzenie
a) narodziny literatury dla dzieci,
b) dziecko jako odbiorca kultury,
c) funkcje dydaktyczne i rozrywkowe literatury dziecięcej,
d) literatura dziecięca a wychowanie i edukacja,
e) przemiany modeli dzieciństwa.
2. Baśnie europejskie i tradycje oralne
a) folklor i tradycje oralne,
b) funkcje baśni i bajki,
c) archetypy i motywy uniwersalne,
d) przemoc, moralność i lęk w tradycyjnych baśniach,
e) Charles Perrault, bracia Grimm i Hans Christian Andersen.
3. Baśnie i opowieści pozaeuropejskie
a) tradycje narracyjne Chin, Japonii i Korei,
b) duchowość i symbolika opowieści azjatyckich,
c) modele bohatera dziecięcego w kulturach pozaeuropejskich,
d) zwierzęta, duchy i elementy fantastyczne,
e) porównanie baśni europejskich i azjatyckich.
4. Dziewczęcość i modele bohaterki dziecięcej
a) reprezentacje dziewczynek w literaturze XIX wieku,
b) edukacja, emancypacja i normy społeczne,
c) „Alicja w Krainie Czarów”, „Ania z Zielonego Wzgórza”, „Małe kobietki”,
d) dzieciństwo a płeć kulturowa,
e) przemiany modeli bohaterki dziecięcej.
5. Klasyka literatury dziecięcej przełomu XIX i XX wieku
a) „Winnie-the-Pooh”, „The Tale of Peter Rabbit”, „The Wind in the Willows”,
b) zwierzęcy bohaterowie i antropomorfizacja,
c) humor i nostalgia dzieciństwa,
d) literatura dziecięca wobec nowoczesności,
e) ilustracja i kultura książki dziecięcej.
6. Uniwersum Muminków i literatura skandynawska
a) Tove Jansson i fenomen Muminków,
b) rodzina, wspólnota i doświadczenie inności,
c) melancholia i egzystencjalizm w literaturze dziecięcej,
d) katastrofa, lęk i bezpieczeństwo,
e) literatura dziecięca dla dzieci i dorosłych.
7. Polska literatura dziecięca XX wieku
a) Jan Brzechwa i Julian Tuwim,
b) Kornel Makuszyński i Wanda Chotomska,
c) literatura dziecięca w okresie PRL-u,
d) humor, absurd i język zabawy,
e) funkcje edukacyjne i ideologiczne literatury dziecięcej.
8. Emocje, strata i doświadczenia graniczne
a) literatura dziecięca wobec trudnych emocji,
b) śmierć, żałoba i doświadczenie straty,
c) literatura terapeutyczna i biblioterapia,
d) książki o emocjach i rozwoju psychologicznym,
e) granice tematów tabu w literaturze dziecięcej.
9. Różnorodność i współczesne problemy społeczne
a) literatura inkluzywna,
b) reprezentacje różnorodności kulturowej i społecznej,
c) niepełnosprawność i neuroróżnorodność,
d) prawa dziecka i podmiotowość dzieciństwa,
e) literatura wobec współczesnych przemian społecznych.
10. Wojna, migracje i kryzys klimatyczny
a) dziecięce doświadczenie wojny i uchodźstwa,
b) trauma i pamięć w literaturze dziecięcej,
c) migracje i edukacja międzykulturowa,
d) ekokrytyka i literatura dziecięca,
e) odpowiedzialność ekologiczna w kulturze dziecięcej.
11. Współczesna literatura young adult
a) charakterystyka gatunku young adult,
b) dojrzewanie i kryzys tożsamości,
c) relacje społeczne i kultura młodzieżowa,
d) media społecznościowe i kultura cyfrowa,
e) granice między literaturą dziecięcą a literaturą dla młodych dorosłych.